Quản trị rủi ro thuế: Chìa khóa giúp thương mại điện tử phát triển bền vững

Sáng ngày 6/8, tại Hà Nội, Hội thảo “Quản trị rủi ro thuế thương mại điện tử” đã được tổ chức nhằm tháo gỡ các vướng mắc thực tiễn và định hướng phát triển minh bạch cho thị trường. Sự kiện có sự tham gia của đại diện Bộ Công Thương, cơ quan Thuế và các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tư vấn thuế.

Theo bà Lê Hoàng Oanh - Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Luật Thương mại điện tử 2025 và Nghị định số 248/2026/NĐ-CP là những bước ngoặt lớn nhằm xây dựng môi trường giao dịch công bằng.

Điểm mới quan trọng là yêu cầu mọi chủ thể kinh doanh trên môi trường số phải được định danh và xác thực trước khi tham gia giao dịch. Điều này giúp chấm dứt tình trạng kinh doanh ẩn danh, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đặc biệt, lần đầu tiên trách nhiệm pháp lý được phân định rõ ràng cho các đối tượng mới như:

KOL, KOC, Livestreamer phải kiểm chứng thông tin sản phẩm, không quảng cáo sai sự thật. Đơn vị tiếp thị liên kết (Affiliate Marketing) chỉ được dùng thông tin chính thống và không tạo đánh giá giả. Sàn TMĐT chịu trách nhiệm quản lý, giám sát hoạt động và lưu trữ dữ liệu người bán.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý thuế. Ông Nguyễn Tiến Minh - Phó Trưởng Thuế TP. Hà Nội cho biết, ngành Thuế đã chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị rủi ro dựa trên dữ liệu số (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI).

Cơ quan thuế sẽ tập trung phân tích dòng tiền, hóa đơn điện tử và dữ liệu định danh để phân loại người nộp thuế. Các chính sách mới đáng chú ý bao gồm: Chấm dứt phương pháp thuế khoán đối với hộ kinh doanh TMĐT. Nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên mức 1 tỷ đồng/năm. Sàn TMĐT thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho người bán, giúp giảm sai sót và tăng tính minh bạch.

Từ thực tiễn quản lý, cơ quan thuế đã nhận diện 5 nhóm rủi ro phổ biến đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số. Thứ nhất là rủi ro về chính sách, khi nhiều hộ, cá nhân kinh doanh chưa kịp thời cập nhật các quy định mới về thuế. 

Thứ hai là rủi ro về dòng tiền, phát sinh khi người kinh doanh không tách bạch giữa tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh hoặc giữa hoạt động của doanh nghiệp với hộ kinh doanh, gây khó khăn trong việc xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Thứ ba là rủi ro về hóa đơn, bao gồm lập sai, lập thiếu hóa đơn hoặc không có đầy đủ chứng từ chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Thứ tư là rủi ro về lưu trữ hồ sơ, chứng từ, khiến người nộp thuế gặp khó khăn trong quản lý chi phí, chứng minh nguồn gốc hàng hóa hoặc thực hiện hoàn thuế khi cần thiết.

Cuối cùng là rủi ro về kê khai thuế, chủ yếu phát sinh từ những sai sót của 4 nhóm rủi ro nêu trên và hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu người nộp thuế thực hiện đúng quy định ngay từ đầu.

Để hạn chế các rủi ro này, ông Minh khuyến nghị, hộ, cá nhân và doanh nghiệp kinh doanh trên nền tảng số cần thường xuyên cập nhật chính sách thuế mới; tổ chức sổ sách kế toán đầy đủ, chính xác; tận dụng các công cụ hỗ trợ miễn phí của ngành Thuế; thực hiện đúng quy định về hóa đơn, chứng từ; kê khai, nộp thuế đúng thời hạn; đồng thời xác định doanh thu tính thuế trên tổng doanh thu của tất cả các kênh bán hàng và tách bạch rõ tài khoản, chủ thể, ngành nghề cũng như tài sản phục vụ hoạt động kinh doanh.

Dù hành lang pháp lý đang hoàn thiện, thực tế vẫn còn những bất cập về hóa đơn điện tử. Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam nêu rõ, việc yêu cầu hộ kinh doanh lập hóa đơn cho từng đơn hàng lẻ khi người mua không có nhu cầu đang gây tốn kém chi phí và thời gian.

Bà Cúc kiến nghị cơ quan thuế nên nghiên cứu hướng chỉ yêu cầu lập hóa đơn khi người mua có nhu cầu hạch toán hoặc với hàng hóa cần đăng ký quyền sở hữu. Giải pháp này sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn đảm bảo quản lý được doanh thu thông qua dữ liệu kết nối từ các sàn TMĐT.

Quản trị rủi ro thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn là tấm vé để các chủ thể kinh doanh TMĐT phát triển bền vững. Việc chủ động phối hợp với cơ quan thuế và ứng dụng công nghệ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tối ưu hóa chi phí vận hành trong môi trường kinh tế số đầy biến động.

Tuấn Kiệt