Phó Thủ tướng yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về khai thác, nuôi trồng thủy sản

Thông tin trên được Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) chỉ đạo tại phiên họp lần thứ 24 của Ban Chỉ đạo, kết nối trực tuyến với 21 tỉnh, thành phố ven biển.

Báo cáo tại phiên họp, tính đến ngày 29/11, các bộ, ngành, địa phương đã hoàn thành 101/101 nhiệm vụ Thủ tướng giao. Tuy vậy, sau hơn 8 năm triển khai, mục tiêu gỡ “thẻ vàng IUU” của Ủy ban châu Âu (EC) vẫn chưa đạt, đòi hỏi phải tiếp tục hành động quyết liệt, thực chất hơn.

Từ thực tế lực lượng chức năng khó kiểm soát một không gian biển rộng lớn, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đề nghị chuyển mạnh sang kiểm soát trên bờ, tăng ứng dụng công nghệ số, viễn thông. Trọng tâm là xây dựng, hoàn thiện Cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), coi đây là giải pháp phải làm bằng được để giám sát toàn diện tàu cá, truy xuất nguồn gốc thủy sản, từ khâu cấp phép, xuất - nhập bến đến xử lý vi phạm.

Khi dữ liệu đầy đủ, Việt Nam có thể trực tiếp trao đổi với EC, cung cấp thông tin chi tiết về tàu vi phạm, tàu nằm bờ, nguồn gốc lô hàng, hồ sơ xử phạt. Phó Thủ tướng yêu cầu trong tuần, các đoàn công tác xuống cơ sở cảng cá, biên phòng, chi cục thủy sản để kiểm tra thực tế việc vận hành VNFishbase, đánh giá “chuyển biến thật hay chỉ trên giấy”.

Liên quan đến một số lô cá kiếm xuất khẩu sang EU bị cảnh báo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến cho biết, đây là các lô hàng liên quan tới hai doanh nghiệp tại Khánh Hòa. Bộ đã chỉ đạo rà soát toàn bộ hồ sơ, làm rõ nghi vấn gian lận, đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính đối chiếu số liệu đầu vào, đầu ra của chuỗi cung ứng để phục vụ xử lý theo quy định.

Đề cập đến trường hợp gian lận nguồn gốc nguyên liệu thủy sản chế biến để xuất khẩu cá kiếm tại Khánh Hòa, Phó Thủ tướng yêu cầu tỉnh Khánh Hòa phải chịu trách nhiệm, sử dụng mọi biện pháp (hải quan, thanh tra, điều tra…) để làm rõ và báo cáo chi tiết hình thức xử phạt, nguyên nhân gian lận, số liệu cụ thể ngay trong tuần này. Nếu có vi phạm, phải xử lý đến cùng. Nếu có dấu hiệu tội phạm hình sự, phải chuyển sang xử lý hình sự và công khai thông tin trên báo, đài.

Cũng tại phiên họp, đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP) đã báo cáo về thông tin Hoa Kỳ đã từ chối công nhận tương đương 12 nghề khai thác hải sản của Việt Nam theo Đạo luật Bảo vệ thú biển (MMPA), kèm theo đó là các rào cản thương mại, rào cản kỹ thuật đối với thủy sản và hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Hiện nay, VASEP đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các chuyên gia để rà soát, hoàn thiện báo cáo liên quan đến 12 nghề khai thác không được Hoa Kỳ công nhận tương đương để gửi lại phía Hoa Kỳ. Đồng thời, VASEP cũng đề xuất triển khai song song công tác cấp giấy chứng nhận xuất khẩu (COI) cho 14 nghề khai thác thủy sản được Hoa Kỳ xác định tương đương, bảo đảm nguyên liệu thủy sản khai thác phục vụ chế biến xuất khẩu và đáp ứng các yêu cầu pháp lý của Hoa Kỳ.

Phó Thủ tướng lưu ý, việc hoàn thiện cơ sở pháp lý và triển khai biện pháp kỹ thuật trong giám sát hoạt động khai thác thủy sản phải rõ ràng, bảo đảm hiệu lực thi hành, hài hòa với các yêu cầu của Hoa Kỳ và EC. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần tăng cường phối hợp trực tiếp với các cơ quan, hiệp hội và chuyên gia khi thực hiện các cuộc đối thoại, làm việc với phía EC, Hoa Kỳ.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, từ nay đến ngày 15/12 là thời hạn quan trọng để hoàn tất các nhiệm vụ, giải quyết các vấn đề tồn đọng liên quan đến phòng, chống IUU. Các bộ, ngành liên quan tiếp tục kiểm tra, đánh giá kỹ các số liệu về tàu cá vi phạm, đặc biệt là những tàu bị bắt do khai thác trái phép và xâm phạm lãnh hải nước khác; giải trình rõ ràng sự chênh lệch giữa số liệu Việt Nam cung cấp và số liệu của EC, làm rõ các lý do khách quan, ví dụ như tàu hoạt động tại vùng biển chồng lấn, tranh chấp thì không thể coi là vi phạm.

Các địa phương chịu trách nhiệm trong xử lý vi phạm hành chính, cũng như xử lý hình sự các trường hợp tàu cá bị bắt giữ ở nước ngoài. Đồng thời, các cơ quan phải cung cấp hóa đơn, biên bản tịch thu tài sản, giấy phép bị hủy và hình ảnh minh chứng để chứng minh việc xử lý đã được thực hiện đầy đủ. Các trường hợp không thể xử lý do hết thời hiệu hoặc các tình huống đặc biệt cũng cần được giải thích rõ ràng. Mục tiêu là xử lý 100% vi phạm, đồng thời công khai, minh bạch với EC và cộng đồng quốc tế.

Phó Thủ tướng yêu cầu tiến hành kiểm tra toàn diện, không chỉ trên giấy tờ mà phải đi thực địa, đánh giá dữ liệu về các trường hợp đã xử lý hình sự, hành chính. Đặc biệt là cần kiểm tra kỹ việc lắp đặt, duy trì kết nối VMS, việc thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến xử phạt, cấp chứng nhận xuất xứ, quản lý cảng cá, số tàu không đủ điều kiện hoạt động, đảm bảo dữ liệu chính xác và minh bạch…

Liên quan đến VNFishbase, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khi kiểm tra tại các cơ sở, cần xác định rõ hệ thống có vận hành đúng như báo cáo, mô tả là "liên thông, tích hợp, đa mục tiêu, hướng tới tiêu chuẩn đúng, đủ, sạch, sống". Nếu còn thiếu sót, ngay trong tuần này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát, xây dựng, hoàn thiện Quy chế khai thác, quản lý dữ liệu, rà soát và hoàn thiện các quy trình liên quan.

Trong đó, quy chế phải xác định rõ ai được tham gia, ai được sử dụng chức năng gì, và trách nhiệm của từng người sử dụng. Đặc biệt, chủ tàu, thuyền trưởng phải chịu trách nhiệm về nhật ký khai thác, theo dõi tuyến hành trình và kê khai đánh bắt. Dữ liệu này sẽ phục vụ cho việc cấp giấy phép, chứng nhận và các thủ tục liên quan. "Đây là công tác rà soát, không phải xây dựng mới toàn bộ hệ thống, làm đến đâu rà soát đến đó", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đồng thời, Viettel và VNPT phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát VNFishbase, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia toàn diện, bao gồm cả khai thác và nuôi trồng.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu đánh giá hiệu quả việc vận hành VNFishbase, thử nghiệm và bổ sung hướng dẫn cảng tư nhân tham gia quản lý tàu thuyền và chứng nhận. Bên cạnh đó, các địa phương phải sớm trình Chính phủ dự án sinh kế cho chuyển đổi nghề cá, bao gồm ứng dụng công nghệ cao nuôi trồng xa bờ và phát triển nghề dịch vụ, du lịch.

Liên quan đến các tiêu chuẩn quốc tế về ngành nghề khai thác thủy sản, Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, ngành và VASEP tiếp tục rà soát và sửa đổi Luật Thủy sản để bảo đảm hài hòa với các yêu cầu pháp lý của Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và một số quốc gia khác.

Việc rà soát phải đầy đủ, không được bỏ sót, và trong thời gian chờ Luật Thủy sản được thông qua, các đơn vị cần chuẩn bị báo cáo về tính phù hợp pháp luật, bao gồm các vấn đề về loài động vật cần bảo vệ, 12 ngành nghề khai thác thủy sản không được Hoa Kỳ công nhận tương đương và 14 ngành nghề được công nhận tương đương; đồng thời đề xuất ban hành Nghị quyết của Chính phủ về bảo vệ môi trường, quản lý ngành nghề khai thác thủy sản, bảo đảm quyền, nghĩa vụ của người dân được thực thi đúng luật và đáp ứng yêu cầu quốc tế, giải quyết dứt điểm các vấn đề còn xung đột về pháp lý và kỹ thuật với các quy định của Hoa Kỳ, EU, và một số quốc gia khác.

Về công tác phối hợp trong đối thoại, làm việc với các đối tác quốc tế như EC, Hoa Kỳ, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp cử cán bộ có chuyên môn pháp luật và ngoại ngữ tham gia hỗ trợ cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Các báo cáo và dữ liệu phải được chuẩn bị đầy đủ, minh bạch, sẵn sàng thử nghiệm để EC kiểm tra.

Tuấn Kiệt