Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Phấn đấu giải ngân 100% vốn đầu tư công, đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế

Ngày 12/11, báo cáo giải trình tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Quốc hội về lĩnh vực tài chính, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh việc đẩy nhanh tiến độ đưa nguồn vốn đầu tư công vào nền kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu.

Trong 10 tháng năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công toàn quốc đã đạt khoảng 74% kế hoạch, đây được đánh giá là mức kết quả rất tích cực và đạt kỷ lục đối với năm đầu tiên của một nhiệm kỳ.

Chính phủ đang tiếp tục chỉ đạo quyết liệt các bộ, ngành và địa phương tập trung nghiệm thu, thanh quyết toán khối lượng hoàn thành, bảo đảm giải ngân thực chất. Mục tiêu đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Việc hoàn thành mốc giải ngân này sẽ đóng góp trực tiếp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế, tạo động lực then chốt để cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm nay.

Giải trình thêm trước các đại biểu Quốc hội về băn khoăn quanh tình trạng tạm ứng vốn, Phó Thủ tướng làm rõ rằng đây là hoạt động quản lý nghiệp vụ hoàn toàn bình thường và khách quan. Do năm 2026 là năm đầu tiên triển khai nhiệm kỳ 2026–2030 với nhiều dự án khởi công mới, việc tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng ngay sau khi ký kết giúp nhà thầu chủ động mua sắm nguyên vật liệu và chuẩn bị mặt bằng, thiết bị thi công. Đối với các khoản tồn đọng từ các năm trước, Chính phủ đã có chỉ đạo xử lý dứt điểm để vốn đầu tư công phát huy hiệu quả thực tế nhanh nhất.

"Hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công sẽ đóng góp thêm khoảng 1,7 điểm phần trăm vào tăng trưởng kinh tế, tạo động lực quan trọng để bảo đảm thực hiện mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm 2026", Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nêu rõ. 

Bên cạnh nguồn vốn ngân sách, việc huy động khu vực tư nhân tham gia phát triển kết cấu hạ tầng giao thông thông qua phương thức đối tác công tư (PPP) được xác định là giải pháp chiến lược dài hạn. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, kinh nghiệm quốc tế tại các quốc gia phát triển cho thấy mô hình PPP đã được áp dụng thành công từ hàng trăm năm qua dưới hai hình thức chủ đạo: doanh nghiệp tự đầu tư xây dựng rồi thu phí hoàn vốn (BOT), hoặc Nhà nước hoàn thành công trình rồi nhượng quyền khai thác, vận hành (O&M).

Tại Việt Nam, các dự án PPP giao thông thường có thời gian thu phí hoàn vốn khoảng trên dưới 20 năm. Khung thời gian này được tính toán dựa trên năng lực tài chính của nhà đầu tư và thực tế là 100% doanh nghiệp phải vay vốn ngân hàng thương mại với thời hạn vay chỉ kéo dài 10–12 năm. Do đó, nhà đầu tư phải kết hợp cân đối nguồn vốn tự có cùng dòng tiền thu phí để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ.

Để gia tăng sức hấp dẫn cho các dự án hạ tầng, Luật PPP sửa đổi đã thể hiện tinh thần Nhà nước đồng hành và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư thông qua các cơ chế đột phá: Nhà nước hỗ trợ trung bình 50% tổng mức đầu tư, và đối với các dự án ở địa bàn khó khăn hoặc trường hợp đặc biệt có thể nâng mức hỗ trợ lên tới 70%. Cơ chế này giúp khơi thông hiệu quả tài chính cho các dự án vùng sâu, vùng xa vốn khó thu hút vốn tư nhân nếu nhà đầu tư phải tự gánh 100% chi phí.

Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính đang phối hợp nghiên cứu triển khai thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí một số đoạn tuyến thuộc tuyến đường bộ cao tốc Bắc - Nam do Nhà nước đầu tư. Phương thức này giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí và loại bỏ rủi ro giải phóng mặt bằng hay biến động giá nguyên vật liệu trong giai đoạn xây dựng.

Khi doanh thu thực tế của dự án PPP sụt giảm xuống dưới mức 75%–90% so với phương án tài chính ban đầu, Nhà nước xem xét sử dụng ngân sách để hỗ trợ bù đắp. Ngược lại, nếu doanh thu vượt phương án tài chính, doanh nghiệp sẽ chia sẻ phần vượt thu với Nhà nước. Trong một số tình huống đặc biệt, Nhà nước có thể xem xét mua lại dự án theo quy định pháp luật.

Về chính sách huy động nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng thẳng thắn nhìn nhận Việt Nam hiện đã "tốt nghiệp ODA", không còn được tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi chi phí thấp như giai đoạn trước. Tuy nhiên, nhu cầu nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội của đất nước vẫn rất lớn.

Phân tích về dư địa tài khóa, Phó Thủ tướng khẳng định dư địa vay nợ của Việt Nam hiện vẫn tương đối an toàn. Các chỉ tiêu vĩ mô như nợ công, trần nợ công, nợ Chính phủ và nghĩa vụ vay nợ nước ngoài đều đang duy trì ở mức thấp hơn nhiều so với giới hạn tối đa được Quốc hội cho phép. Đây là cơ sở thuận lợi để Chính phủ tiếp tục chủ động linh hoạt huy động ODA kết hợp cùng các nguồn lực tài chính khác.

Tuy nhiên, trong bối cảnh điều kiện vay đã thay đổi, Chính phủ yêu cầu thay đổi căn bản tư duy sử dụng ODA chuyển từ việc vay vốn nhỏ lẻ sang tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, có tính chất liên kết vùng và tạo sức lan tỏa kinh tế cao. Đánh giá toàn diện chi phí vay, hiệu quả tài chính và hiệu quả kinh tế - xã hội của từng dự án; rà soát kỹ các điều kiện ràng buộc về kỹ thuật thi công và chỉ định nhà thầu nhằm bảo đảm tuyệt đối an toàn nợ công và chủ quyền quốc gia. Chỉ phê duyệt các khoản vay ODA cho các công trình thực sự cấp thiết, đem lại giá trị gia tăng rõ rệt cho nền kinh tế, khắc phục triệt để tình trạng chậm tiến độ hoặc kém hiệu quả.

Sự kết hợp đồng bộ giữa đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, tháo gỡ chính sách thu hút nguồn lực PPP và tái cấu trúc nguồn vốn ODA sẽ tạo nên hệ trụ cột tài chính vững chắc, thúc đẩy nền kinh tế Việt Nam hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng đề ra.

Minh Anh