Phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035

Theo Chiến lược, hệ thống TCVN sẽ không chỉ đóng vai trò là công cụ quản lý nhà nước mà còn trở thành “hạ tầng thể chế mềm” của quốc gia, góp phần thực thi chính sách công, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hội nhập quốc tế. Chính phủ cũng định hướng phát triển hệ sinh thái tiêu chuẩn đồng bộ với hoạt động đo lường và quản lý chất lượng, đồng thời tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức xã hội trong quá trình xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn.

Một trong những mục tiêu trọng tâm của giai đoạn đến năm 2030 là phấn đấu 75% TCVN được hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực hoặc tiêu chuẩn của các nước phát triển. Đồng thời, 100% lĩnh vực trong Khung phân loại TCVN sẽ tương thích với phân loại cấp 2 của Khung phân loại tiêu chuẩn quốc tế ICS của International Organization for Standardization.

Đối với các lĩnh vực liên quan đến công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và các ngành kinh tế trọng điểm, Việt Nam đặt mục tiêu có đại diện tham gia vào 60% các Ban kỹ thuật tương ứng của ISO, IEC, ITU và các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế khác. Trong lĩnh vực đô thị thông minh, các Ban kỹ thuật TCVN cũng sẽ tham gia vào Ban kỹ thuật của IEC nhằm nâng cao khả năng hội nhập và tiếp cận công nghệ mới.

Chiến lược cũng hướng tới mục tiêu trung bình mỗi năm có khoảng 50.000 chứng nhận phù hợp tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam. Khoảng 50% TCVN xây dựng mới sẽ có sự tham gia của doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, viện nghiên cứu và trường đại học.

Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu triển khai chương trình hỗ trợ tối thiểu 50.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận và áp dụng TCVN thông qua các cơ chế hỗ trợ tài chính, đào tạo tại chỗ và tư vấn theo từng ngành nghề. Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực nguồn nhân lực, Chiến lược đặt mục tiêu đào tạo 300 chuyên gia đủ năng lực tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế hoặc tham gia các Ban kỹ thuật của các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế và các tổ chức tiêu chuẩn hóa của các nước phát triển. Đồng thời, sẽ có ít nhất 5.000 lượt công chức, viên chức và người lao động được đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn về tiêu chuẩn hóa, đặc biệt trong các lĩnh vực trọng điểm.

Nội dung về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng cũng sẽ được tích hợp vào chương trình đào tạo chính quy tại ít nhất 50 trường đại học và cơ sở giáo dục nghề nghiệp thuộc khối ngành kỹ thuật, công nghệ và kinh tế.

Một điểm nhấn quan trọng của Chiến lược là việc rà soát, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn quốc gia trong các lĩnh vực công nghệ số và dữ liệu, thúc đẩy hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, mã hóa, trung tâm dữ liệu và các công nghệ số mới.

Theo định hướng được phê duyệt, Việt Nam sẽ xây dựng và công bố khoảng 100 TCVN mới phục vụ phát triển công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đồng thời, bảo đảm 100% các lĩnh vực công nghệ trọng điểm có Ban kỹ thuật TCVN tương ứng với các Ban kỹ thuật của các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế.

Không chỉ dừng lại ở việc tiếp cận và áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, Việt Nam còn đặt mục tiêu nâng cao vai trò chủ động trong quá trình kiến tạo tiêu chuẩn toàn cầu. Theo đó, đến năm 2030, Việt Nam sẽ đảm nhiệm vai trò chủ trì, đồng chủ trì hoặc thư ký từ 1-2 Ban kỹ thuật hoặc nhóm công tác của các tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế trong các lĩnh vực ưu tiên có thế mạnh.

Bên cạnh đó, Việt Nam phấn đấu chủ trì hoặc đồng chủ trì từ 2-3 dự án xây dựng tiêu chuẩn quốc tế trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược và các ngành kinh tế trọng điểm; đồng thời ký kết và triển khai ít nhất 20 thỏa thuận hợp tác tiêu chuẩn hóa với các quốc gia và tổ chức quốc tế.

Chiến lược cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về hàng rào kỹ thuật trong thương mại theo cam kết của World Trade Organization cùng các hiệp định thương mại tự do như European Union và Comprehensive and Progressive Agreement for Trans-Pacific Partnership. Việt Nam sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu về rào cản kỹ thuật thương mại tại các thị trường trọng điểm nhằm hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu.

Đến năm 2035, Chiến lược đặt mục tiêu nâng tỷ lệ TCVN hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế lên 80%, đồng thời phấn đấu 60% số TCVN được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tiễn của các thị trường trọng điểm.

Khoảng 30% TCVN mới trong giai đoạn này sẽ phục vụ các lĩnh vực công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ chiến lược, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững. Chính phủ cũng định hướng tăng cường gắn kết giữa các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và hoạt động tiêu chuẩn hóa, phấn đấu 10% nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo góp phần hình thành các TCVN.

Đối với các lĩnh vực công nghệ chiến lược và ngành kinh tế trọng điểm, Việt Nam đặt mục tiêu có đại diện tham gia vào 100% các Ban kỹ thuật tương ứng của ISO, IEC và ITU, đồng thời chủ trì hoặc đồng chủ trì từ 5-10 dự án xây dựng tiêu chuẩn quốc tế.

Một mục tiêu đáng chú ý khác là hoàn thành lộ trình chuyển đổi toàn bộ hệ thống TCVN sang định dạng có thể đọc được bằng máy theo chuẩn quốc tế, bảo đảm ít nhất 80% TCVN trong các lĩnh vực ưu tiên được triển khai theo chuẩn SMART Standards của IEC/ISO. Đây sẽ là nền tảng kỹ thuật quan trọng phục vụ chuyển đổi số quốc gia, phát triển hộ chiếu số sản phẩm và tự động hóa kiểm tra tuân thủ.

Để triển khai Chiến lược, Chính phủ đưa ra 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, bao gồm hoàn thiện thể chế và hạ tầng hỗ trợ phát triển TCVN; thúc đẩy xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn phục vụ đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và phát triển xanh; nâng cao hiệu quả thực thi tiêu chuẩn để hỗ trợ hội nhập quốc tế; phát triển đội ngũ chuyên gia; tăng cường minh bạch hóa kỹ thuật và thực thi hàng rào kỹ thuật trong thương mại; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận tiêu chuẩn; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực tài chính cho hoạt động tiêu chuẩn hóa.

Việc phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong hoạt động tiêu chuẩn hóa tại Việt Nam, đưa TCVN trở thành công cụ điều phối và dẫn dắt phát triển, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Đỗ Khuyến