Phát triển “kinh tế bạc”: Chuyển “gánh nặng già hóa” thành “cơ hội phát triển”

Người cao tuổi là nguồn lực quý, không phải gánh nặng

Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến việc chăm lo và tạo điều kiện thuận lợi cho sự đóng góp của cộng đồng người cao tuổi, tạo nền tảng chính trị, pháp lý của "kinh tế bạc" tại Việt Nam.

Thủ tướng cho hay kinh nghiệm quốc tế cho thấy có 3 nhóm giải pháp chính để ứng phó với già hóa dân số: Cải thiện chất lượng sống cho người cao tuổi qua hệ thống chăm sóc dài hạn, lão khoa chuyên sâu và chăm sóc tại cộng đồng; điều chỉnh tuổi nghỉ hưu linh hoạt; thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào thị trường "kinh tế bạc"…

Trên cơ sở đó, đã hình thành 2 yếu tố nền tảng về tư duy, nhận thức cho phát triển "kinh tế bạc":

Một là, già hóa dân số không còn là thách thức, nguy cơ mà ngược lại còn mở ra một động lực, cơ hội và nguồn lực phát triển - "những pho từ điển sống", "kho tàng trí tuệ", "thế hệ vàng" của đất nước về truyền thống, kinh nghiệm quản lý, quản trị, kỹ năng sản xuất, tri thức sáng tạo…

Hai là, nguồn lực người cao tuổi là vốn quý của dân tộc, là lực lượng quan trọng của đất nước, là chỗ dựa nền tảng của gia đình và xã hội; vừa là người "gieo hạt", vừa là người "nuôi dưỡng", vừa là người "trao truyền", vừa là người tạo động lực, truyền cảm hứng đối với các thế hệ mai sau - như Tổng Bí thư Tô Lâm từng khẳng định: "Người cao tuổi Việt Nam vẫn thực sự là chỗ dựa vững chắc, giữ cho nước nhà ổn định, hòa bình để phát triển bền vững và tiến cùng thời đại".

Thủ tướng khẳng định: Người cao tuổi vừa là chủ thể, vừa là khách thể, vừa là trung tâm, là người thụ hưởng thành quả của phát triển "kinh tế bạc".

Song song đó, đã có sự đổi mới trong tư duy, nhận thức: Từ "lực lượng nghỉ hưu" trở thành "nguồn lực tái đóng góp"; từ "người già thụ động" sang "người cao tuổi chủ động"; từ "đối tượng thụ hưởng kết quả" sang "động lực mới" cho sự phát triển; từ gánh nặng y tế sang tài sản xã hội; từ tập trung chữa bệnh sang phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe; từ tư duy "bảo đảm an sinh" sang tư duy "đầu tư và tạo giá trị mới"…

Dù vậy, Thủ tướng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, bất cập: Chưa có khung chính sách kinh tế bạc đồng bộ; cơ chế phát triển "kinh tế bạc" chưa được khai mở mạnh mẽ; hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng chăm sóc người cao tuổi chưa cao, tạo gánh nặng cho gia đình, gia tăng sức ép cho người phụ nữ và tiêu hao nguồn lực ngân sách…

Nguyên nhân tồn tại, hạn chế là: Dân số già hóa nhanh khi "chưa kịp giàu" và chưa kịp xây hệ sinh thái dịch vụ tuổi già, tạo sức ép lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và gia đình; tư duy chính sách còn thiên về bảo trợ…

"3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc"

Thời gian tới, Thủ tướng nhấn mạnh việc xác định rõ một trọng tâm hành động" phát triển "kinh tế bạc".

Cụ thể là nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc"; phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, "Làng Hạnh phúc", "Hội quán cao niên", "Câu lạc bộ người cao tuổi".

Ngoài ra, khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ (du lịch dưỡng sinh, nhà ở thân thiện, công nghệ y tế, bảo hiểm hưu trí)-chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi; phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội (giáo dục truyền thống, tư vấn, kinh tế gia đình)…

Đồng thời, chú trọng "3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc":

Thứ nhất, người cao tuổi là trung tâm, là chủ thể; vừa là nguồn lực cung (với vai trò là một nguồn lao động giá trị, từng trải, giàu kinh nghiệm), vừa là động lực cầu (với vai trò là một lực lượng tiêu dùng quyền lực, có khả năng chi tiêu cao, nhất là cho sức khỏe, du lịch, học tập).

Thứ hai, doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, thực thi, với trách nhiệm xã hội và môi trường làm việc thân thiện với người cao tuổi.

Thứ ba, Nhà nước là "kiến trúc sư thể chế", cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý, ưu đãi và an sinh vững chắc.

Thủ tướng yêu cầu hoàn thiện thể chế phát triển "kinh tế bạc", đặc biệt là cơ chế khuyến khích đầu tư thực chất, đủ mạnh vào các lĩnh vực của kinh tế bạc, nhất là chăm sóc sức khỏe, công nghệ hỗ trợ, nhà ở, dịch vụ tài chính, bảo hiểm…

Xây dựng hạ tầng chiến lược phục vụ phát triển "kinh tế bạc": Xây dựng môi trường, không gian sống thân thiện, an toàn với người cao tuổi; phát triển hạ tầng số, hạ tầng dịch vụ xã hội để hình thành mạng lưới dịch vụ cho người cao tuổi; xây dựng các mô hình phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc", đảm bảo tích hợp các yếu tố công nghệ, dịch vụ, sản xuất phù hợp với nhu cầu người cao tuổi…

Ngoài ra, phát triển đồng bộ các công cụ tài chính cho tuổi già như bảo hiểm, hưu trí bổ sung, cơ chế chi trả cho chăm sóc dài hạn và các sản phẩm tài chính an toàn, phù hợp với người cao tuổi; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người cao tuổi để làm căn cứ tham mưu, đề xuất chính sách.

Song song đó, thúc đẩy phong trào "học tập suốt đời", phát huy vai trò người cao tuổi trong cộng đồng, tham gia xây dựng, hoạch định chính sách.

Hoài Phong