Phát triển du lịch làng nghề gắn với OCOP, nâng tầm kinh tế nông thôn

"Mỏ vàng" kinh tế nông thôn từ di sản làng nghề

Việt Nam sở hữu hệ thống làng nghề truyền thống và sản phẩm OCOP vô cùng phong phú, vốn được coi là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch trải nghiệm.

Tại Hà Nội, hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống đã được công nhận - nhiều nhất cả nước. Thành phố cũng có hơn 20 làng nghề đang khai thác du lịch như Bát Tràng, Vạn Phúc, Đường Lâm, Hạ Thái, Quất Động, Kim Lan, Phú Vinh...

Theo Sở Du lịch Hà Nội, 6 tháng đầu năm 2026, Thủ đô đón khoảng 18,01 triệu lượt khách, tăng 15,7% so với cùng kỳ; trong đó có 4,64 triệu lượt khách quốc tế, tăng 26,8%. Tuy nhiên, xu hướng du lịch trải nghiệm, khám phá văn hóa bản địa đang đặt ra yêu cầu mới - các làng nghề phải đổi mới sản phẩm và cách thức tổ chức hoạt động để đáp ứng nhu cầu của du khách.

Việc gắn bảo tồn làng nghề với du lịch không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn giúp giữ gìn các nghề truyền thống trước nguy cơ mai một. Theo các chuyên gia, đây là con đường ngắn nhất để đưa sản phẩm đặc trưng của địa phương đến với thị trường quốc tế thông qua hình thức "xuất khẩu tại chỗ".

Du lịch làng nghề theo hướng trải nghiệm đa giác quan

Xu hướng du lịch hiện nay đang dịch chuyển từ việc ngắm nhìn sang tương tác sâu. Khách du lịch, đặc biệt là trẻ em thành phố, đang tìm đến các trang trại nông nghiệp và làng nghề để được học cách trồng trọt, thu hoạch hoặc tự tay làm ra một sản phẩm thủ công.

Sự ra đời của các ấn phẩm điện tử chuyên đề "Du lịch nông thôn" (e-brochure) với công nghệ đa phương tiện đã cho phép du khách "trải nghiệm số" trước khi đặt chân đến. Qua những thước phim flycam sống động và thanh âm nguyên bản của tiếng cưa, tiếng đục, hay điệu đờn ca tài tử, du khách có thể cảm nhận vẻ đẹp lao động bình dị của người dân từ khắp mọi miền.

Để tiềm năng thực sự trở thành động lực kinh tế, ông Hà Văn Siêu - Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam khẳng định cần xây dựng các gói sản phẩm dịch vụ riêng cho từng đối tượng khách trên cơ sở lồng ghép các hoạt động văn hóa làng nghề. Ông nhấn mạnh việc quảng bá phải song hành với bảo tồn những giá trị văn hóa gốc và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để giới thiệu sản phẩm.

Tương tự, PGS. TS. Phạm Trung Lương - Nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch gợi ý phát triển kinh tế nông nghiệp đa giá trị, lấy du lịch làm "đại sứ" cho nông sản. Ông cho rằng: "Muốn du lịch nông thôn phát triển bền vững thì phải có cơ chế khuyến khích rõ ràng, đặt người dân địa phương vào vị trí trung tâm".

Còn theo TS. KTS. Phạm Tuấn Long - Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cho rằng sự kết hợp giữa năng lực sáng tạo của người trẻ và kinh nghiệm của các nghệ nhân là yếu tố then chốt để làm mới các giá trị truyền thống.

Sức trẻ và tư duy sáng tạo mang "làn gió mới" cho di sản

Một điểm sáng trong phát triển du lịch làng nghề hiện nay là sự tham gia tích cực của thế hệ trẻ. Nhiều nhóm sinh viên đã đồng sáng tạo cùng nghệ nhân để thiết kế lại bản đồ du lịch, trò chơi tương tác hay các workshop trải nghiệm chuyên sâu.

Tại làng thêu Quất Động, nhóm sinh viên đến từ nhiều trường đại học trên địa bàn Hà Nội đã giành giải Nhất cuộc thi “Summer Camp Re:Craft 2026 - Làng nghề tái sinh”, thuộc chuỗi hoạt động của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, mang đến mô hình kết hợp trò chơi trải nghiệm và bản đồ du lịch làng nghề.

Lấy cảm hứng từ bàn cờ cá ngựa, sản phẩm của nhóm Quất Động 1 đã tái hiện các điểm đến trong làng, giúp du khách vừa khám phá không gian vừa tìm hiểu lịch sử, kỹ thuật thêu và câu chuyện của những người làm nghề.

Một hướng tiếp cận khác được các bạn trẻ lựa chọn tại làng gốm Kim Lan là phát triển chuỗi trải nghiệm dành cho du khách tham quan. Với ý tưởng này, nhóm Kim Lan 1 đã giành giải Nhì cuộc thi “Summer Camp Re:Craft 2026 - Làng nghề tái sinh”. Từ sản phẩm gốm lỗi, nhóm đã tạo thành những đèn trang trí, chuông gió, thẻ bài lưu niệm và đề xuất hành trình để du khách trực tiếp tham gia các công đoạn làm gốm cùng nghệ nhân.

Những ý tưởng ấy cho thấy, người trẻ với tư duy sáng tạo và tình yêu Hà Nội đang góp phần hình thành các trải nghiệm du lịch hấp dẫn hơn. Khi du khách được trực tiếp tham gia làm nghề, lắng nghe câu chuyện của nghệ nhân và khám phá không gian làng nghề theo nhiều cách khác nhau, thời gian lưu trú và mức chi tiêu cũng có cơ hội gia tăng, qua đó nâng cao giá trị kinh tế của di sản.

Ông Jonathan Baker - Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam nhận định, sự kết nối giữa tri thức truyền thống và tư duy sáng tạo trẻ sẽ tạo thêm sức sống cho di sản, giúp người trẻ kể những câu chuyện mới về làng nghề theo cách hấp dẫn hơn.

Tạo điều kiện để người trẻ đồng sáng tạo cùng nghệ nhân, nhà thiết kế và doanh nghiệp không chỉ mang đến những ý tưởng mới mà còn góp phần hình thành các sản phẩm du lịch có khả năng khai thác lâu dài. Khi di sản được người trẻ góp sức kết nối, các làng nghề sẽ có thêm cơ hội trở thành những điểm đến giàu trải nghiệm, nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Thủ đô.

Tú Anh