Phát triển công nghiệp hàng hải, nền tảng đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh

Chiều ngày 14/7, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Sau khi nghe báo cáo và các ý kiến thảo luận, phát biểu kết luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, cần thống nhất một nhận thức quan trọng: phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia là nhiệm vụ chiến lược trong tổng thể xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Đây không chỉ là phát triển một ngành sản xuất, mà là xây dựng năng lực quốc gia trên biển và đường thủy, gắn phát triển kinh tế với quốc phòng - an ninh, tự chủ vận tải, logistics, an ninh chuỗi cung ứng và hội nhập quốc tế.

Về quan điểm chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, phải đặt công nghiệp hàng hải quốc gia đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành một quốc gia biển mạnh. Đây là năng lực công nghiệp nền tảng, phục vụ phát triển kinh tế biển, tổ chức hệ thống giao thông thủy, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Đất nước phải duy trì được những năng lực cốt lõi về thiết kế, đóng mới, sửa chữa, hoán cải và bảo đảm kỹ thuật phương tiện thiết yếu; không để bị động khi chuỗi cung ứng gián đoạn, thị trường biến động hoặc xuất hiện tình huống khẩn cấp về quốc phòng - an ninh.

Phải phát triển công nghiệp đóng tàu theo tư duy hệ sinh thái đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, cảng, logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ trong suốt vòng đời phương tiện. Không phát triển từng nhà máy, từng địa phương hoặc từng loại sản phẩm biệt lập; chính sách phải tạo được liên kết chuỗi, thị trường ổn định, phân công hợp lý và hiệu quả tổng thể. Nhà nước kiến tạo phát triển, định hướng chiến lược, hoàn thiện thể chế, tổ chức thị trường và đảm bảo những năng lực thiết yếu; không bao cấp trở lại, không làm thay doanh nghiệp.

Doanh nghiệp trực tiếp đầu tư, sản xuất, đổi mới, cạnh tranh và chịu trách nhiệm về hiệu quả. Phải phân vai đúng, phát huy thế mạnh của từng khu vực kinh tế, đảm bảo cạnh tranh minh bạch và không dùng chính sách để che lấp yếu kém về mặt quản trị. Phát triển có chọn lọc và trọng tâm, có điều kiện dựa trên nhu cầu thực và lợi thế cạnh tranh quốc gia. Hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài và phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng phục vụ nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Về một số nhiệm vụ cần triển khai thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, trước mắt cần tập trung mở khóa cho thị trường, khai thác hiệu quả các năng lực hiện có. Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo Chính phủ khẩn trương xây dựng Chương trình quốc gia phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia và cơ khí biển đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Chương trình phải xác định rõ mục tiêu, trọng tâm, lộ trình, nguồn lực, cơ chế tổ chức thực hiện. Phải tổ chức rà soát, đánh giá và phân loại toàn diện năng lực của ngành.

Trên cơ sở dữ liệu thống nhất, phải xác định rõ năng lực nào cần bảo toàn, nâng cấp, liên kết, chuyển đổi hoặc xử lý; nhận diện những doanh nghiệp, tài sản, công nghệ, dữ liệu và đội ngũ kỹ thuật có giá trị chiến lược để có phương án phù hợp. Kết quả rà soát phải trở thành căn cứ cho hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và kiểm tra hiệu quả.

Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế tài chính, tín dụng, bảo lãnh bảo hiểm phù hợp với đặc thù của những hợp đồng lớn, của chu kỳ dài, rủi ro cao của ngành đóng tàu. Tổ chức lại thị trường trong nước gắn với nhu cầu phát triển đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, tàu công vụ, dịch vụ ngoài khơi và quốc phòng, an ninh với năng lực công nghiệp trong nước trên nguyên tắc cạnh tranh chất lượng và hiệu quả. Có chính sách phù hợp để khuyến khích sản phẩm trong nước đáp ứng tiêu chuẩn, giá thành, tiến độ và chi phí vòng đời…

Về nhiệm vụ lâu dài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, phát triển đồng bộ công nghiệp phụ trợ, thiết kế, khoa học - công nghệ, đăng kiểm, tiêu chuẩn, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu là từng bước làm chủ những khâu có giá trị cao, nâng phần giá trị giữ lại trong nước, đáp ứng các yêu cầu xanh, số, chuyên dụng. Chính sách nhân lực phải gắn đào tạo với nhu cầu thị trường và có giải pháp đủ sức thu hút, sử dụng, đãi ngộ, giữ chân kỹ sư, công nhân lành nghề và chuyên gia.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu rõ, phải đổi mới cách thu hút FDI, tổ chức liên doanh, phát triển nhà cung ứng và xuất khẩu. Lựa chọn đối tác chiến lược dựa trên khả năng chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và phát triển doanh nghiệp Việt Nam, tham gia nghiên cứu, phát triển và mở rộng thị trường. Khuyến khích hình thành các doanh nghiệp đủ năng lực tổ chức chuỗi quản trị hợp đồng tổng thể và chịu trách nhiệm về sản phẩm cuối cùng; mở rộng xuất khẩu cả sản phẩm hoàn chỉnh, sản phẩm trung gian và dịch vụ kỹ thuật.

Phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh lưỡng dụng trong đóng tàu và cơ khí biển theo hướng vừa duy trì năng lực chiến lược, vừa tạo lan tỏa và kiểm soát sang khu vực dân sự. Hình thành một số trung tâm, cụm liên kết công nghiệp hàng hải và đường thủy trọng điểm theo lợi thế vùng, có chuyên môn hóa và kết nối trong mạng lưới quốc gia; không dàn đều, không để mỗi địa phương phát triển một cách riêng lẻ. Việc phát triển sửa chữa, tháo dỡ, tái chế tàu phải gắn với kinh tế tuần hoàn và tuân thủ nghiêm các tiêu chuẩn quốc tế về lao động, an toàn và môi trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, ngay sau cuộc họp, đề nghị Đảng ủy Chính phủ lãnh đạo, chỉ đạo Chính phủ cụ thể hóa các định hướng và nhiệm vụ trên thành chương trình, đề án, kế hoạch và có cơ chế, chính sách theo thẩm quyền. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp luật thống nhất giữa hàng hải và đường thủy. Việc thuộc thẩm quyền phải chủ động quyết định, việc vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền. Quá trình tổ chức thực hiện phải đảm bảo rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kết quả, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm sự trì trệ hoặc là sự né tránh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh, tinh thần chung là phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia bằng tư duy hệ sinh thái, lựa chọn có trọng tâm và kỷ luật thực thi; phát huy đúng vai trò của Nhà nước, các khu vực doanh nghiệp và hợp tác quốc tế. Không cứu trợ dàn trải, không bao cấp trở lại, không đầu tư theo phong trào; nhưng cũng không buông lỏng để mất năng lực công nghiệp chiến lược. Phải xử lý dứt điểm tồn tại, bảo toàn cái còn giá trị và tổ chức lại nhu cầu của đất nước thành thị trường có kỷ luật cho những doanh nghiệp thực sự có năng lực và đang chứa đựng những khả năng phát triển tốt.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chủ trương phải được cụ thể hóa thành chương trình, sản phẩm, công nghệ, doanh nghiệp, việc làm và năng lực quốc gia. Làm được như vậy thì công nghiệp hàng hải quốc gia sẽ trở thành một phần thực sự của năng lực Việt Nam ra biển và làm chủ hệ thống giao thông quốc tế đường thủy, nâng cao vị thế đất nước trong kỷ nguyên mới.

PV