Phân cấp thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, tạo thuận lợi cho người dân

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân quyền, phân cấp gắn với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, Chính phủ đã liên tục ban hành các quy định pháp lý quan trọng nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính (TTHC) và cải thiện môi trường kinh doanh. Trong năm 2025, Chính phủ ban hành 28 Nghị định về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, qua đó thực hiện phân cấp 556 TTHC từ Trung ương cho địa phương.

Trong năm 2026, Chính phủ tiếp tục ban hành 8 Nghị định về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa TTHC và điều kiện kinh doanh, tiếp tục phân cấp thêm 134 TTHC từ Trung ương cho địa phương.

Đối với lĩnh vực xuất nhập khẩu hàng hóa, phương tiện vận tải, nội dung phân cấp tập trung ở các thủ tục kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, an toàn thực phẩm, cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, quản lý hóa chất và một số thủ tục liên quan đến phương tiện vận tải.

Cụ thể, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phân cấp các thủ tục về kiểm dịch động vật, kiểm dịch thực vật, thú y, thủy sản và kiểm tra chất lượng hàng hóa nông, lâm, thủy sản. Bộ Công Thương phân cấp các thủ tục về hóa chất, xuất nhập khẩu, quá cảnh, xuất xứ hàng hóa và cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Bộ Y tế phân cấp các thủ tục về kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, dược phẩm, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm và thiết bị y tế.

Đối với Bộ Xây dựng, các thủ tục được phân cấp chủ yếu liên quan đến phương tiện vận tải đường bộ; trong khi Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nội vụ và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thực hiện phân cấp một số thủ tục thuộc lĩnh vực quản lý chuyên ngành. Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Quốc phòng, việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản không làm thay đổi thẩm quyền xử lý, tiếp tục thực hiện theo mô hình cơ quan chuyên ngành.

Trong số các thủ tục được phân cấp, cấp C/O, kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu và cấp phép hóa chất là những nhóm có số lượng hồ sơ lớn, phạm vi tác động rộng, liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu.

Từ ngày 1/8/2026, việc cấp C/O được phân cấp cho các cơ quan, tổ chức cấp C/O tại địa phương. Doanh nghiệp tiếp tục khai, gửi hồ sơ trên hệ thống do Bộ Công Thương quản lý; cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, kiểm tra, xử lý và quyết định cấp C/O trên hệ thống này. Sau khi hoàn thành xử lý, dữ liệu C/O điện tử mẫu D và AK/VK được truyền sang Cổng thông tin một cửa quốc gia để chuyển cho các đối tác nước ngoài; các C/O khác được Bộ Công Thương trả trực tiếp cho doanh nghiệp.

Theo Cục Hải quan, việc phân cấp thẩm quyền cấp C/O làm thay đổi cơ quan xử lý hồ sơ nhưng không thay đổi mô hình hệ thống và đầu mối kết nối, trao đổi dữ liệu qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Các vấn đề liên quan quy trình, thời gian xử lý và hoạt động của hệ thống cấp C/O phát sinh chủ yếu tại khâu tiếp nhận, xử lý và cấp C/O của Bộ Công Thương và các cơ quan cấp C/O.

Đối với kiểm tra an toàn thực phẩm nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, từ ngày 1/9/2026, thẩm quyền kiểm tra được chuyển về cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định.

Cục Hải quan đã phối hợp với Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cập nhật, bổ sung danh mục cơ quan xử lý trên Cổng thông tin một cửa quốc gia đối với các thủ tục liên quan đến kiểm dịch thực vật nhập khẩu, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu và kiểm tra nhà nước về chất lượng thức ăn chăn nuôi, thức ăn thủy sản có nguồn gốc thực vật nhập khẩu.

Từ ngày 1 đến 15/9/2026, Cổng thông tin một cửa quốc gia đã tiếp nhận và chuyển Bộ Nông nghiệp và Môi trường xử lý 25.674 hồ sơ đối với các thủ tục này; đồng thời trả kết quả cấp giấy an toàn thực phẩm đối với 8.932 hồ sơ theo thẩm quyền mới.

Trong lĩnh vực hóa chất, Cục Hải quan đã tổng hợp vướng mắc từ các đơn vị, trao đổi với Cục Hóa chất, Bộ Công Thương để thống nhất cách thực hiện và hướng dẫn các Chi cục Hải quan khu vực. Đối với những nội dung chưa thống nhất, Cục Hải quan tiếp tục báo cáo Bộ Tài chính để trao đổi, kiến nghị Bộ Công Thương hướng dẫn.

Cùng với đó, Cục Hải quan và Cục Hóa chất đang phối hợp triển khai phương án kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử về giấy phép hóa chất, hỗ trợ công chức hải quan thực hiện thủ tục và tạo thuận lợi cho thông quan hàng hóa.

Trong 188 thủ tục hành chính dự kiến triển khai thuộc Dự án Mở rộng Cổng thông tin một cửa quốc gia giai đoạn 3, hiện có 166 thủ tục đã có hệ thống xử lý nghiệp vụ. Trong đó, 62 thủ tục được triển khai trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và 104 thủ tục trên hệ thống chuyên ngành hoặc cổng dịch vụ công của các bộ, ngành. Còn 22 thủ tục chưa có hệ thống xử lý nghiệp vụ, tập trung chủ yếu ở Bộ Y tế.

Đối với 65 thủ tục hành chính đã được phân cấp, toàn bộ 23 thủ tục thuộc lĩnh vực đường bộ của Bộ Xây dựng trong danh mục rà soát đã được phân cấp cho địa phương. Các thủ tục phân cấp còn lại chủ yếu thuộc nhóm kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm, chứng nhận xuất xứ hàng hóa và quản lý xuất nhập khẩu hàng hóa.

Theo Cục Hải quan, việc rà soát, cập nhật phương án triển khai và phối hợp xử lý các vướng mắc nhằm bảo đảm kết nối, trao đổi dữ liệu phù hợp với thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính sau phân cấp, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu.

Tú Linh