PGS-TS Trần Đình Thiên: Không còn lý do gì để không mở hết cỡ cho khu vực kinh tế tư nhân

Thông tin này được PGS-TS Trần Đình Thiên nêu tại Tọa đàm “Xây dựng thương hiệu doanh nghiệp: Từ tài sản vô hình đến năng lực cạnh tranh quốc gia” do Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam phối hợp cùng Tạp chí điện tử Thương hiệu và Pháp luật tổ chức ngày 20/6/2026.

Chưa bao giờ khu vực kinh tế tư nhân yếu và khó như lúc này

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, sau hơn 40 năm Đổi mới, kinh tế tư nhân đã chuyển từ vị thế “được chấp nhận nhưng chưa thực sự được coi trọng” sang được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Ông cho rằng đây là bước đột phá về tư duy phát triển, góp phần tháo gỡ những rào cản nhận thức tồn tại nhiều năm qua. Sự thay đổi này không đơn thuần là điều chỉnh quan điểm, mà còn tạo nền tảng để tái cấu trúc chính sách theo hướng minh bạch, bình đẳng và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong bối cảnh hậu đại dịch cùng những biến động phức tạp của kinh tế toàn cầu, khu vực kinh tế tư nhân đang phải đối mặt với nhiều khó khăn chưa từng có.

“Chưa bao giờ khu vực kinh tế tư nhân yếu và khó như lúc này”, ông Thiên nhận định.

Theo ông, các doanh nghiệp tư nhân trong nước hiện vẫn có quy mô nhỏ và năng lực hạn chế. Khoảng 95-96% doanh nghiệp thuộc nhóm vừa, nhỏ và siêu nhỏ. Dù tỷ trọng đóng góp vào GDP đã tăng so với trước đây, nhưng vẫn ở mức khá khiêm tốn so với khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), vốn đang đóng góp khoảng 22% GDP.

Sự chênh lệch này cũng thể hiện rõ trong cơ cấu xuất nhập khẩu. Tỷ trọng xuất khẩu của khu vực FDI ngày càng gia tăng, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước có xu hướng giảm. Tình trạng tương tự cũng diễn ra ở lĩnh vực nhập khẩu.

Một dấu hiệu đáng lo ngại khác là số doanh nghiệp gia nhập thị trường và số doanh nghiệp rút lui đang ngày càng tiệm cận nhau, phản ánh môi trường kinh doanh vẫn còn nhiều khó khăn và cần những điều chỉnh chính sách mạnh mẽ hơn.

Dẫn chứng từ số liệu 5 tháng đầu năm 2026, ông Thiên cho biết số doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động đạt khoảng 59.900 doanh nghiệp, tăng 5,9% so với cùng kỳ. Trong khi đó, số doanh nghiệp giải thể và rút khỏi thị trường lên tới 73.900 doanh nghiệp, tăng 22,8%.

Ở lĩnh vực xuất khẩu, tổng kim ngạch tăng trưởng 19,5%, song khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ tăng 2,5% và chiếm khoảng 20,2% tổng kim ngạch xuất khẩu.

“Đây là một nghịch lý lớn khi khu vực tư nhân đang được giao một sứ mệnh lịch sử chưa từng có”, ông Thiên nhấn mạnh.

Nghị quyết 68 mở đường cho sự bứt phá của kinh tế tư nhân

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân là quyết sách rất kịp thời và cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Điểm đột phá quan trọng nhất của nghị quyết là thay đổi tư duy nhận thức và lập luận chính sách. Nếu trước đây khu vực tư nhân thường được xem như một lực lượng “ngoài hệ thống”, thì nay đã được xác định là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế và cần được hỗ trợ bằng những chính sách, thể chế cởi mở hơn.

Ông cho rằng những tư duy quản lý cũ như “quản không được thì cấm” cần phải được loại bỏ. Chính sách phát triển kinh tế phải thực sự hướng đến thị trường, tạo điều kiện để khu vực tư nhân phát triển.

“Muốn phát triển kinh tế tư nhân phải phát triển đồng bộ các loại thị trường, từ thị trường vốn, tài chính đến đất đai, khoa học công nghệ và các nguồn lực sản xuất khác”, ông nói.

Bên cạnh đó, cải cách thể chế kinh tế và pháp lý cũng cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Theo ông, cần chấm dứt tư duy “xin - cho” từ dưới lên, bởi cơ chế này không chỉ tạo rủi ro cho doanh nghiệp mà còn gây áp lực cho bộ máy thực thi.

“Tư duy cải cách phải được dẫn dắt từ trên xuống, rõ ràng, nhất quán và quyết liệt. Khi nhận thức đã thống nhất thì việc triển khai sẽ thuận lợi hơn rất nhiều”, ông nhấn mạnh.

Ông Thiên cũng lưu ý rằng Nghị quyết 68 cần được đặt trong tổng thể các nghị quyết lớn khác như Nghị quyết 57, Nghị quyết 59 và Nghị quyết 66 để hình thành một khung chiến lược phát triển đồng bộ. Việc vận dụng hiệu quả các nghị quyết này sẽ tạo nền tảng thể chế và động lực mới cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đầu tư và phát triển.

“Đến thời điểm hiện tại, không còn lý do gì để không mở hết cỡ cho khu vực kinh tế tư nhân. Đồng thời cần mạnh dạn loại bỏ những cơ chế, chính sách và hệ thống pháp luật đã lỗi thời để xây dựng một môi trường phát triển hiện đại, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế mới”, ông Thiên khẳng định.

Kỷ nguyên vươn mình và sứ mệnh mới của kinh tế tư nhân

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển đặc biệt với khát vọng tăng trưởng nhanh, bền vững và duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức hai con số trong thời gian dài.

Đây là mục tiêu đầy tham vọng, tạo ra áp lực rất lớn đối với toàn bộ nền kinh tế, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân với vai trò là lực lượng nòng cốt của tăng trưởng.

“Thách thức chưa từng có sẽ tạo ra động lực chưa từng có”, ông nhận định.

Để kinh tế tư nhân thực sự trở thành trụ cột đưa Việt Nam bứt phá trong giai đoạn mới, PGS.TS Trần Đình Thiên đề xuất một số giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, mở rộng không gian phát triển và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Cần mạnh dạn từ bỏ tư duy quản lý cũ, xóa bỏ cơ chế “xin - cho”, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và an toàn cho doanh nghiệp.

Thứ hai, phát triển đồng bộ hệ thống thị trường. Tập trung khơi thông và minh bạch hóa các thị trường đầu vào quan trọng như vốn, tài chính, đất đai, khoa học công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Thứ ba, xây dựng lực lượng doanh nghiệp đầu đàn. Việt Nam khó có thể trở thành quốc gia phát triển nếu thiếu những tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh. Chính sách cần hướng tới việc hình thành các doanh nghiệp quy mô lớn, đủ sức dẫn dắt chuỗi cung ứng trong nước và cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thứ tư, đẩy mạnh cải cách từ trên xuống. Quá trình đổi mới thể chế cần được triển khai quyết liệt, đồng bộ và nhất quán từ cấp cao nhất nhằm tạo dựng niềm tin, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Theo ông Thiên, chỉ khi khu vực kinh tế tư nhân được trao đủ niềm tin, cơ hội và không gian phát triển, Việt Nam mới có thể hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng nhanh, bền vững và vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn phát triển mới.

Hà Phương