Nông sản Việt đối mặt những thách thức mới tại thị trường Trung Quốc

Trung Quốc hiện là thị trường tiêu thụ trái cây hàng đầu thế giới với nhu cầu nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ. Tính đến năm 2025, Việt Nam đã vượt qua Chile để trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu trái cây lớn nhất vào Trung Quốc, chỉ đứng sau Thái Lan.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu rau quả sang thị trường này đạt 1,42 tỷ USD, tăng 27,9% so với cùng kỳ và chiếm tới 51,2% tổng kim ngạch toàn ngành.

Đặc biệt, sầu riêng Việt Nam đang cạnh tranh ngang ngửa với Thái Lan, chiếm hơn một nửa lượng sầu riêng tươi nhập khẩu của Trung Quốc trong năm 2025 với sản lượng 940.000 tấn.

Tuy nhiên, cục diện thị trường đang thay đổi nhanh chóng bởi hai yếu tố chiến lược. Cụ thể, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã triển khai kế hoạch mở rộng diện tích trồng sầu riêng lên 2.000 ha vào năm 2028, tập trung vào các giống cao cấp như Musang King và Black Thorn. Dù chi phí đầu tư cao (66.000 USD/ha) và rủi ro thời tiết, lợi thế lớn nhất của họ là chuỗi logistics nội địa cực ngắn, cho phép cung ứng sầu riêng "chín cây" với chất lượng vượt trội.

Bên cạnh đó, nhờ tuyến đường sắt Trung - Lào, sầu riêng từ Lào có thể đến Côn Minh trong vòng 26-48 giờ. Hệ thống kho lạnh và vận tải chuyên dụng giúp giảm tỷ lệ hao hụt đáng kể so với phương thức vận chuyển truyền thống, tạo ra sức ép cạnh tranh trực tiếp về giá và chất lượng với hàng Việt Nam.

Trước bối cảnh đó, các doanh nghiệp Việt Nam đang tích cực tìm kiếm giải pháp thông qua việc nâng cấp công nghệ. Từ ngày 16-19/6/2026, đoàn giao dịch gồm 17 doanh nghiệp trái cây Việt Nam đã khảo sát các mô hình hiện đại tại Quảng Tây.

Điểm nhấn đáng chú ý là việc tìm hiểu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân loại, kiểm soát chất lượng nông sản và tham quan hệ thống vận hành thông minh tại Cảng Qinzhou. Việc áp dụng AI giúp đảm bảo sự đồng nhất về chất lượng – một trong những yêu cầu khắt khe nhất của người tiêu dùng Trung Quốc hiện nay đối với các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và an toàn thực phẩm.

Các chuyên gia nhận định, lợi thế về địa lý hay sản lượng không còn là yếu tố duy nhất đảm bảo thắng lợi. Để bứt phá, ngành rau quả Việt Nam cần tập trung vào các trụ cột: Thứ nhất, siết chặt mã số vùng trồng. Đảm bảo truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các Nghị định thư về kiểm dịch, đặc biệt là đối với mặt hàng sầu riêng đông lạnh vừa được ký kết.

Thứ hai, mở rộng thị trường nội địa Trung Quốc. Hiện trái cây Việt vẫn vắng bóng tại các khu vực xa biên giới; do đó, việc kết nối với các sàn thương mại điện tử và nhà phân phối lớn là cần thiết. Thứ ba, đa dạng hóa danh mục chính ngạch. Đẩy mạnh đàm phán để các mặt hàng như cam, quýt, bơ, mãng cầu sớm được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc.

Thực tế cho thấy, khi các nước láng giềng đầu tư mạnh vào hạ tầng, quốc gia nào kiểm soát tốt hơn chuỗi cung ứng và công nghệ bảo quản sẽ nắm giữ quyền chủ động tại thị trường trái cây lớn nhất thế giới.

Tuấn Kiệt