Nông sản Việt có thể thiệt hại tới 8 tỷ USD nếu chiến sự Trung Đông kéo dài

Ngày 11/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức họp báo thường kỳ cung cấp thông tin về tình hình ngành trong 2 tháng đầu năm 2026, các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Ông Trần Gia Long, Vụ phó Kế hoạch - Tài chính cho biết, xung đột Trung Đông đang gây ra những tác động trực tiếp và gián tiếp đến xuất khẩu nông sản, sản xuất nông nghiệp của Việt Nam.

Trong đó, xung đột Trung Đông đẩy giá dầu thế giới tăng cao gây biến động chi phí vận tải, đẩy nhiều mặt hàng tăng giá. Trong đó, giá phân bón urê tăng lên 540 - 545 USD/tấn, đây là mức cao nhất từ năm 2025 khiến chi phí sản xuất trong nước tăng từ 3 - 5%. Ngoài ra, chi phí logistic cước vận tải tăng từ 25 - 35%, thời gian vận chuyển kéo dài hơn 7 - 14 ngày đang giảm sức cạnh tranh sản phẩm gỗ, thủy sản xuất khẩu của Việt Nam.

Ông Trần Gia Long cũng cho biết, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông lâm sản của Việt Nam đến Trung Đông đạt 1,74 tỷ USD, chỉ chiếm 2% trong tổng kim ngạch. Nhưng xung đột Trung Đông hiện nay đang làm gia tăng rủi ro, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu toàn ngành trong năm 2026.

Theo đó, Bộ Nông nghiệp - Môi trường đang xây dựng 3 kịch bản dự báo tác động, xây dựng các giải pháp ứng phó.

Ở kịch bản thứ nhất, nếu xung đột Trung Đông kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản sẽ giảm 1 tỉ USD.

Trong kịch bản xung đột kéo dài 3 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản giảm 3 - 3,5 tỉ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm 500 - 600 triệu USD; châu Âu giảm 1,5 - 1,6 tỉ USD; Bắc Phi giảm từ 200 - 250 triệu USD.

Trong kịch bản xung đột kéo dài 1 năm, xuất khẩu sang Trung Đông gần như bị gián đoạn, xuất khẩu sang châu Âu, Bắc Phi giảm 50% so với năm 2025, khiến tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành có thể giảm từ 7 - 8 tỉ USD.

Theo ông Trần Gia Long, các kịch bản trên mới mang tính dự báo nhằm phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó. Các đơn vị chuyên môn sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, tham mưu lãnh đạo bộ xây dựng các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó có việc điều chỉnh cơ cấu thị trường và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.

Đánh giá thêm về vấn đề này, ông Lê Bá Anh - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông dao động khoảng 1,4 - 1,5 tỷ USD mỗi năm.

Các mặt hàng chủ lực gồm: rau quả khoảng 170 triệu USD, cà phê 122 triệu USD, hạt điều khoảng 490 triệu USD, hồ tiêu 185 triệu USD và thủy sản khoảng 400 triệu USD (số liệu năm 2025).

Mặc dù vậy, tỷ trọng xuất khẩu sang Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam ra toàn cầu.

Trong 2 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đạt khoảng 206 triệu USD, bình quân mỗi tháng hơn 100 triệu USD. Do đó, khi xung đột xảy ra trong giai đoạn này, chắc chắn sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến các doanh nghiệp đang xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Trung Đông.

Bên cạnh tác động trực tiếp, xung đột quân sự còn gây ra nhiều hệ lụy khác đối với chuỗi cung ứng. Trước hết là nguy cơ gián đoạn vận tải, thời gian vận chuyển kéo dài.

Theo đó, một số hãng tàu biển đã thông báo tạm ngừng hoặc hạn chế vận chuyển tới khu vực Trung Đông. Đồng thời, chi phí bảo hiểm hàng hải tại các khu vực có xung đột tăng mạnh, làm gia tăng chi phí logistics.

Đây là những khó khăn có thể ảnh hưởng đến việc duy trì xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Đông nếu xung đột kéo dài, đồng thời tác động lan tỏa đến chuỗi cung ứng và chi phí sản xuất của nhiều mặt hàng xuất khẩu khác.

Tuy nhiên, theo ông Lê Bá Anh, Việt Nam vẫn có khả năng linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu, năm nay một số thị trường lớn đang có điều kiện thuận lợi hơn. Ví dụ, thị trường Mỹ đang tích cực hơn nhờ các điều chỉnh về thuế, trong khi thuế đối với tôm và một số mặt hàng thủy sản cũng được điều chỉnh theo hướng thuận lợi.

Bên cạnh đó, các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là những điểm đến quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam chuyển hướng và đa dạng hóa xuất khẩu khi cần thiết.

Ngoài ra, các đơn vị chuyên môn đang tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến tình hình, đồng thời phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và hệ thống thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cập nhật thông tin thị trường. Trên cơ sở đó, sẽ tham mưu cho lãnh đạo bộ các giải pháp phù hợp, đồng thời đưa ra khuyến nghị đối với doanh nghiệp nhằm chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu.

Hoài Phong