Những kỹ năng cơ bản học sinh THPT cần có để tự bảo vệ mình trước hiểm họa ma túy

Những năm qua, tại Việt Nam tình trạng mua bán và sử dụng trái phép chất ma tuý đang diễn biến rất phức tạp, có xu hướng gia tăng. Đáng báo động là độ tuổi sử dụng ma túy ngày càng trẻ hoá, nó đang len lỏi vào môi trường học đường, tấn công các em học sinh.

Trong đó, nhiều học sinh trung học phổ thông do thiếu những kiến thức và kỹ năng cơ bản về phòng chống ma túy nên bị lôi kéo sử dụng và bị lệ thuộc vào ma túy lúc nào không hay, thậm chí có những em còn trở thành tội phạm tàng trữ, vận chuyển và buôn bán ma túy khi đang còn ngồi trên ghế nhà trường.

Có rất nhiều nguy cơ khác nhau liên quan đến ma túy mà các em học sinh trung học phổ thông có thể gặp phải, ví dụ như: ăn (bị người khác cho ăn) đồ ăn/thức uống có chứa chất ma túy, bị ép sử dụng đồ có chứa ma túy, được người quen nhờ vận chuyển đồ có chứa ma túy; bị rủ rê, lôi kéo vào hành vi bán hàng, vận chuyển đồ/thức ăn có chứa chất ma túy…

Khi gặp những tình huống này, nhiều em thường lúng túng, không biết cách xử lý để tự đưa mình thoát khỏi vòng vây ma túy. Điều này tạo cơ hội để ma túy xâm nhập và tấn công các em học sinh. Do đó, việc quan trọng là phải trang bị cho các em học sinh trung học phổ thông kỹ năng xử lý các tình huống nguy cơ, bảo vệ mình trước hiểm họa ma túy.

Nhận thức rõ tính cấp bách của việc này, các nhà khoa học Viện Nghiên cứu và phát triển tâm lý người (PSD) đã tổng hợp, khái quát và trình bày cụ thể, chi tiết những kỹ năng các em học sinh trung học phổ thông cần có trong phần hai của cuốn “Kỹ năng phòng, chống ma túy dành cho học sinh trung học phổ thông”. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, hãy sống lành mạnh và có trách nhiệm. Trong sinh hoạt hàng ngày, học sinh trung học phổ thông cần duy trì các hoạt động sống, thói quen tích cực như học tập, làm việc, ăn uống, ngủ nghỉ, tập luyện thể thao và suy nghĩ, nhìn nhận tích cực mọi vấn đề về thế giới xung quanh. Sống lành mạnh giúp bảo vệ các em học sinh khỏi những thói quen xấu, có hại cho sức khỏe, đồng thời giúp học sinh có một tư duy sống tích cực, lạc quan và nói không với ma túy và các chất gây nghiện.

Thứ hai, học sinh trung học phổ thông cần trang bị cho mình kỹ năng tự nhận thức bản thân. Nghĩa là các em cần hiểu rõ chính xác bản thân mình biết gì, cần gì, muốn gì, những điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, nhận thức được tư duy, niềm tin, cảm xúc của bản thân và những động lực thúc đẩy mình. Kỹ năng này không những giúp các em học sinh hiểu chính mình mà còn dễ dàng nhận ra người khác đang suy nghĩ gì về mình, thái độ, phản ứng của họ đối với mình ra sao để từ đó có cách xử lý phù hợp.

Khi có nhận thức về bản thân, các em học sinh cũng sẽ xác định được đam mêm, sự yêu thích của bản thân, những tố chất mình đang có từ đó định hướng hướng đi tương lai cho phù hợp. Đồng thời có cách giải thích các vấn đề thật thấu đáo: Ma túy có nguy hiểm không? Sẽ gây hại như thế nào nếu mình sử dụng? Việc phòng, chống ma túy có cần thiết không?...

Thứ ba, kỹ năng ứng phó với ma túy. Tức là các em học sinh trung học phổ thông cần nhận diện và phân tích được các tình huống nguy cơ liên quan đến ma túy mà mình (hoặc người khác) đang gặp phải. Thông qua đó, đưa ra những quyết định và lựa chọn phù hợp, vừa đảm bảo an toàn cho bản thân, vừa giảm thiểu những rủi ro không mong muốn do tình huống đó gây ra.

Thứ tư, kỹ năng quản lý cảm xúc. Đây là một trong những kỹ năng cực kỳ quan trọng mà các em học sinh trung học phổ thông cần trang bị cho mình. Hãy nhớ rằng cảm xúc có thể dưới hình thức tích cực hoặc tiêu cực.

Những cảm xúc tích cực như niềm vui, tình yêu và kết quả bất ngờ từ phản ứng của chúng ta đối với các sự kiện mong muốn, cảm xúc này khiến các em cảm thấy dễ chịu. Ngược lại, cảm xúc tiêu cực như giận dữ, sợ hãi và buồn bã có thể xuất phát từ những sự kiện không mong muốn. Cảm xúc này sẽ khiến các em học sinh cảm thấy lo lắng, sợ hãi, bất an và bực bội.

Dù gặp bất cứ chuyện gì, hãy cố gắng cân bằng cảm xúc của mình, đừng để những cảm xúc tiêu cực lấn át và chi phối tâm trí, điều này là vô cùng nguy hiểm bởi lẽ nó tạo cơ hội cho ma túy xâm nhập và tấn công các em học sinh.

Thứ năm, kỹ năng ứng phó với căng thẳng. Kỹ năng này giúp các em học sinh nhận biết sự căng thẳng, hiểu được nguyên nhân và hậu quả của việc căng thẳng gây ra và biết cách ứng phó một cách tích cực khi bị căng thẳng. Nếu nắm tốt kỹ năng này, các em sẽ ngăn ma túy đến gần và tiếp cận với mình.

Thứ sáu, kỹ năng tìm kiếm sự trợ giúp. Khi gặp tình huống nguy hiểm liên quan đến ma túy, hãy nhanh chóng tìm kiếm sự trợ giúp từ phía người thân, thầy cô, bạn bè và những người xung quanh. Điều này sẽ giúp các em tránh được nguy cơ bị kẻ xấu ép/cưỡng bức sử dụng hoặc thực hiện những hành vi phạm pháp liên quan đến ma túy, đồng thời cũng bảo vệ sự an toàn của bản thân.

Trên đây là một số những kỹ năng cơ bản mà các em học sinh trung học phổ thông cần trang bị, nắm vững để không bị ma túy cám dỗ, tấn công mình. Tùy vào từng hoàn cảnh, môi trường khác nhau mà các em có thể áp dụng những kỹ năng này, điều quan trọng nữa là bản thân các em phải có đầy đủ những hiểu biết về ma túy; không ngừng nâng cao nhận thức của mình về phòng, chống ma túy có như thế các em mới đủ khả năng tự bảo vệ bản thân trước hiểm họa này. 

PV