Những điều cần biết về bệnh do não mô cầu, người dân cần chủ động phòng tránh

Nguyên nhân gây bệnh và các nhóm huyết thanh chính

Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis (não mô cầu) gây ra. Loại vi khuẩn này thường cư trú ở vùng mũi, họng của con người và có thể tồn tại mà không gây ra triệu chứng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vi khuẩn xâm nhập sâu vào máu hoặc màng não, gây ra bệnh xâm lấn nghiêm trọng.

Có nhiều nhóm huyết thanh não mô cầu, trong đó các nhóm A, B, C, W và Y là những nhóm gây ra phần lớn các ca bệnh xâm lấn trên thế giới.

Bệnh có thể xuất hiện rải rác hoặc phát triển thành ổ dịch, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, doanh trại và hộ gia đình.

Theo thông tin ghi nhận từ ngành y tế, từ đầu năm đến ngày 17/10/2026, Viện Pasteur TP.HCM ghi nhận 42 ca bệnh, trong đó có 7 trường hợp tử vong. Khoảng 94% trường hợp nhiễm thuộc nhóm huyết thanh B, với một số ổ dịch xuất hiện tại trường học và cơ sở tập trung.

Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố Hà Nội ghi nhận 2 ca bệnh rải rác và không có trường hợp tử vong. Ngành y tế Hà Nội đã kịp thời triển khai các biện pháp phòng, chống dịch, giám sát và xử lý nguy cơ, không để ghi nhận ca bệnh thứ phát. Dù vậy, người dân tuyệt đối không nên chủ quan vì bệnh vẫn có khả năng xuất hiện ở bất kỳ địa bàn hay thời gian nào.

Đường lây truyền và đối tượng có nguy cơ cao

Bệnh lây truyền chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp và dịch tiết mũi, họng khi tiếp xúc gần, kéo dài với người mắc bệnh hoặc người mang vi khuẩn. Các hành vi và điều kiện làm tăng nguy cơ lây truyền bao gồm: Ho, hắt hơi, hôn hoặc dùng chung đồ dùng có dính dịch tiết; sinh hoạt trong không gian đông đúc, thông khí kém. 

Không phải ai mang vi khuẩn cũng phát bệnh, nhưng người mang vi khuẩn không triệu chứng vẫn có thể lây truyền vi khuẩn cho người khác.

Mặc dù mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh nhưng các nhóm sau có nguy cơ cao hơn: Trẻ nhỏ và thanh thiếu niên; người sinh sống trong môi trường tập thể; người bị suy giảm miễn dịch hoặc người đã phẫu thuật cắt lách.

Thời gian ủ bệnh, triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo cấp cứu

Thời gian ủ bệnh thường từ 2 – 10 ngày, phổ biến khoảng 3 – 4 ngày. Bệnh có thể khởi phát đột ngột và tiến triển rất nhanh, do đó người dân không nên chờ triệu chứng xuất hiện đầy đủ mới đi khám.

Triệu chứng ban đầu (dễ nhầm với cảm cúm)

Ở giai đoạn sớm, triệu chứng thường không đặc hiệu:

Ở người lớn và trẻ lớn: sốt đột ngột, đau đầu, mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn, đau cơ, khó chịu.

Ở trẻ nhỏ: quấy khóc bất thường, bỏ bú, li bì hoặc khó đánh thức.

Triệu chứng khi bệnh tiến triển nặng

Khi bệnh chuyển biến xấu hơn, người bệnh có thể xuất hiện: cứng cổ, sợ ánh sáng, rối loạn ý thức, co giật.

 Ban xuất huyết trên da: Xuất hiện các chấm đỏ tím không mất màu khi ấn (tuy nhiên không phải trường hợp nào cũng xuất hiện ban).

Dấu hiệu cần đưa đi cấp cứu ngay

Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu có các biểu hiện: Sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, lơ mơ, co giật. Xuất hiện ban xuất huyết hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh chóng. Đặc biệt, không chờ đến khi xuất hiện ban xuất huyết mới đi khám và tuyệt đối không tự điều trị tại nhà.

Bệnh do brain / não mô cầu có thể điều trị bằng kháng sinh và các biện pháp hồi sức phù hợp. Hiệu quả điều trị phụ thuộc rất lớn vào việc phát hiện, chẩn đoán và can thiệp sớm. Người bệnh sống sót vẫn có nguy cơ đối mặt với các di chứng lâu dài như giảm thính lực, tổn thương thần kinh, sẹo trên da hoặc tổn thương các cơ quan nội tạng.

Các biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả

Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh

Tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh do các nhóm não mô cầu có trong vắc xin. Hiện đã có vắc xin phòng nhóm B và vắc xin phối hợp phòng các nhóm A, C, W, Y. Vắc xin phòng một nhóm huyết thanh không bảo vệ khỏi tất cả các nhóm huyết thanh còn lại. 

Người dân nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để lựa chọn loại vắc xin, độ tuổi và lịch tiêm phù hợp.

Vệ sinh cá nhân và môi trường sống

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng.  Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi. Không dùng chung cốc, chai nước, dụng cụ ăn uống và đồ dùng cá nhân dính dịch tiết. Giữ nơi ở, lớp học, nơi làm việc thông thoáng, sạch sẽ. Hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp.

Xử trí khi tiếp xúc gần với người mắc bệnh

Người sống cùng nhà, tiếp xúc gần hoặc thuộc nhóm phơi nhiễm cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn. Một số trường hợp có thể được bác sĩ chỉ định dùng kháng sinh dự phòng càng sớm càng tốt. Tuyệt đối không tự mua kháng sinh để tự dùng hoặc tự ngừng thuốc dự phòng.

Bệnh do não mô cầu tuy nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chủ động giảm thiểu nguy cơ nhờ tiêm chủng vắc xin, giữ gìn vệ sinh cá nhân, phát hiện triệu chứng sớm và xử trí đúng cách khi có phơi nhiễm. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ bản thân, gia đình và phối hợp chặt chẽ với ngành y tế trong công tác phòng chống dịch.

Tú Anh