Nhiều "nút thắt" cản trở đà phát triển của ngành xây dựng

Những "nút thắt" cản trở đà phát triển của ngành xây dựng

Sau giai đoạn đầy thử thách, ngành xây dựng Việt Nam đang ghi nhận những con số tăng trưởng ấn tượng. Năm 2025, giá trị tăng thêm (GVA) của ngành đạt 9,62%, mức cao nhất trong 5 năm qua và vượt xa mức tăng trưởng GDP 8,02%. Luồng "sinh khí" này đến từ các đại công trường trọng điểm như cao tốc Bắc – Nam, sân bay Long Thành và các dự án năng lượng quy mô lớn.

Theo khảo sát của Vietnam Report, có tới 89,9% doanh nghiệp cho biết số dự án trúng thầu tăng và 84,8% ghi nhận số dự án đang triển khai nhiều hơn năm trước. Đáng chú ý, sức khỏe tài chính của các nhà thầu đã cải thiện thực chất khi 74,5% doanh nghiệp tăng trưởng cả doanh thu và lợi nhuận, đồng thời tỷ lệ thiếu vốn lưu động giảm liên tiếp trong 3 năm qua.

Dù nguồn việc dồi dào, các doanh nghiệp xây dựng vẫn đang phải đối mặt với hai thách thức lớn nhất: áp lực chi phí và cơn khát nhân lực.

Biến động giá nguyên vật liệu. Có đến 89,5% doanh nghiệp xác nhận đây là khó khăn lớn nhất ảnh hưởng đến biên lợi nhuận. Sự bất ổn địa chính trị toàn cầu đã đẩy giá nhiên liệu và vật liệu xây dựng leo thang, gây rủi ro lớn cho các hợp đồng trọn gói.

Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao. Sự bùng nổ của các dự án phức tạp như đường sắt tốc độ cao, điện LNG hay metro đang đòi hỏi đội ngũ kỹ sư và lao động kỹ thuật có trình độ quốc tế mà nguồn cung hiện tại chưa thể đáp ứng kịp.

Kiến nghị chính sách "chìa khóa" để khơi thông nguồn lực

Dựa trên khảo sát thực tế, các kiến nghị của doanh nghiệp tập trung vào ba nhóm vấn đề trọng tâm nhằm tạo lập một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.

Cơ chế hợp đồng linh hoạt và bình ổn thị trường

Đây là ưu tiên hàng đầu của 52,6% doanh nghiệp tham gia khảo sát. Các doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước cần có biện pháp quyết liệt hơn để bình ổn giá nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu xây dựng trước những bất ổn địa chính trị toàn cầu.

Đặc biệt, nội dung quan trọng nhất là kiến nghị xây dựng một cơ chế điều chỉnh hợp đồng linh hoạt. Trong bối cảnh lạm phát chi phí đầu vào, việc áp dụng cứng nhắc các đơn giá cố định trong các hợp đồng trọn gói đang đẩy rủi ro về phía nhà thầu. Một cơ chế linh hoạt sẽ giúp bảo vệ doanh nghiệp trước các biến động bất khả kháng và đảm bảo sự công bằng trong giao dịch kinh tế.

Hoàn thiện khung pháp lý và tháo gỡ vướng mắc "định mức"

Mặc dù các luật mới như Luật Đất đai, Luật Nhà ở đã đi vào thực thi và giúp tái khởi động nhiều dự án, doanh nghiệp vẫn kiến nghị cần rút ngắn "độ trễ" chính sách giữa các địa phương . Phân tích sâu hơn cho thấy, việc rà soát và sửa đổi các đơn giá, định mức xây dựng hiện hành là yêu cầu cấp thiết nhất.

Sát thực tế thi công: Các định mức hiện tại cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh đúng chi phí thực tế, giúp doanh nghiệp kiểm soát tài chính hiệu quả.

Đẩy nhanh giải ngân: Việc tháo gỡ vướng mắc về định mức không chỉ cải thiện sức khỏe tài chính cho doanh nghiệp mà còn là điều kiện tiên quyết để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án đầu tư công trọng điểm.

Chiến lược phát triển hệ sinh thái nhân lực dài hạn

Thay vì các giải pháp tình thế, doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước cần có tầm nhìn dài hạn trong việc xây dựng hệ sinh thái đào tạo nghề. Với sự xuất hiện của các dự án phức tạp như điện LNG, metro hay đường sắt tốc độ cao, nhu cầu về đội ngũ kỹ sư có trình độ quốc tế là rất lớn. Các chính sách hỗ trợ cần gắn liền với việc ứng dụng công nghệ xây dựng hiện đại để nâng cao năng suất lao động và sẵn sàng cho các dự án hạ tầng quy mô chưa từng có.

Dù khung pháp lý ngày càng hoàn thiện, thực tế vẫn có 15,8% doanh nghiệp cho rằng chưa ghi nhận thay đổi đáng kể do sự khác biệt trong triển khai giữa các địa phương và loại hình dự án. Do đó, kiến nghị tiếp theo của cộng đồng doanh nghiệp là sự đồng bộ trong thực thi và tiếp tục hoàn thiện chính sách sát với nhu cầu thực tiễn.

Với kế hoạch đầu tư công năm 2026 dự kiến đạt 1,08 triệu tỷ đồng, việc hiện thực hóa các kiến nghị chính sách nêu trên sẽ là nền tảng để các nhà thầu Việt chuyển từ thế bị động sang chủ động, nâng cao vị thế và chất lượng phát triển trong kỷ nguyên mới. Sự trưởng thành của các doanh nghiệp, kết hợp với các rào cản pháp lý được tháo gỡ, sẽ là "chìa khóa" để ngành Xây dựng tiếp tục gánh vác trọng trách mở xa lộ cho tăng trưởng kinh tế.

Minh Anh