Nghệ thuật ướp trà sen Tây Hồ: Thức quà tinh túy của người Hà Nội

Theo lời kể của các nghệ nhân phường Quảng An: Không biết tự bao giờ, nghệ thuật ướp trà sen đã trở thành nét đẹp văn hóa của người Hà Nội. Chỉ biết rằng: Nhiều năm về trước, khu vực hồ Tây trồng rất nhiều sen, những người sinh sống ở đó thường lấy trà xanh Thái Nguyên để ướp với giống hoa sen bách diệp (trăm cánh), gọi dân dã là trà sen hồ Tây hay trà sen Tây Hồ theo tên vùng đất. Câu ca “Đấy vàng, đây cũng đồng đen/ Đấy hoa thiên lý, đây sen Tây Hồ” phần nào khẳng định danh tiếng của hoa sen nơi này.

Vào độ tháng sáu, khi những búp sen bắt đầu nở rộ cũng là thời điểm các gia đình làm nghề ướp trà sen ở phường Quảng An tất bật vào vụ. Trong đó, loại sen làm trà phải là những bông sen có cánh phớt hồng, nụ vừa chớm nở cho hương đậm đà. Sen hái lúc sáng sớm đem về bóc cánh, tách gạo sen (thứ được ví như túi hương của bông sen) rồi đem ướp.

Việc lấy gạo sen là công đoạn khó nhất, người làm phải nhanh tay, khéo léo sao cho gạo sen không bị vỡ nát, bay mất hương thơm. 1 kg trà ướp sen theo cách truyền thống cần tới 1.000-1.400 bông sen, cứ một lượt trà lại rắc một lượt gạo sen.

Ướp trà khoảng 2 ngày thì sấy khô, quy trình ướp, sấy lặp đi lặp lại 5-7 lần giúp hương thơm của sen quyện vào vị trà  sẽ cho ra thức uống hảo hạng. Để đảm bảo chất lượng của trà, nghệ nhân chỉ thực hiện ướp trà vào buổi sáng khi hoa sen tươi rói. Do cầu kỳ trong cách chế biến nên hoàn thành 1kg trà phải mất 1-2 tuần.

Cũng vì độ cầu kì, phức tạp trong cách chế biến mà trà sen Tây Hồ được xem là loại trà có giá thành đắt đỏ trên thị trường. Trà sen thượng hạng giá 7-10 triệu đồng/kg, trà ướp trong bông sen giá 30-50 nghìn đồng/bông, tức dao động khoảng 3-5 triệu đồng/kg. Tuy giá cao nhưng do cách làm thủ công, tốn nhiều thời gian nên số lượng trà làm theo cách truyền thống không nhiều, còn trà ướp “xổi” có số lượng lớn hơn, dễ mua hơn.

Có dịp ghé thăm hồ Tây vào những này, không khó để bắt gặp hình ảnh những người làm trà sen dậy sớm chèo con thuyền nhỏ ra giữa hồ, khéo léo thu lượm từng búp sen vẫn còn đẫm sương đêm. Từng bông sen được hái thật nhanh với những thao tác nhẹ nhàng để búp sen không nhàu nát. Sau đó bông sen được đưa về nhà, người thợ thực hiện các công đoạn bóc cánh, tách gạo sen (thứ được ví như túi hương của bông sen).

Theo chia sẻ của một số nghệ nhân gắn bó với nghề ướp trà sen lâu năm cho biết: “Nghề ướp trà sen khô rất kì công, vất vả, không phải ai cũng làm được. Đòi hỏi người làm phải có tâm, yêu nghề chứ không thể chạy theo lợi nhuận kinh tế. Người làm phải biết độ nóng, nguội của trà, phải kiên trì nâng giấc trong từng mẻ sấy. Chúng tôi làm trà sen hoàn toàn bằng phương pháp thủ công. Trà được sấy theo cách truyền thống bằng than hoa để cho ra hương thơm đặc trưng. Càng ướp nhiều lần thì hương sen càng quyện, trà càng thơm lâu”.

Theo thời gian, nghệ thuật ướp trà sen Quảng An đã trở thành một đặc sản của người Hà Nội, đi vào tiềm thức của bao người dân Thủ đô và du khách gần xa. Không chỉ là thức uống đơn thuần mà nó còn mang đậm nét văn hóa, tinh tế của người Hà Thành, là món quà quý cho những người đi xa nhớ về miền đất kinh kỳ. Cũng có lẽ vì thế, mà cứ đến mùa sen nở, cùng với thú ngắm sen người Hà Nội lại có dịp được ngồi giữa đầm sen, nhâm nhi chén trà sen thơm ngát và đàm đạo chuyện thế gian để mong tìm thấy những phút giây thư thái của tâm hồn sau bao nỗi nhọc nhằn của cuộc sống.

PV