Nghệ nhân Quốc gia Phạm Văn Chiến: “Giữ gìn hồn chữ Việt cũng là giữ gìn hồn cốt dân tộc”

Chữ đẹp chỉ là điểm khởi đầu

Trong dòng chảy của xã hội hiện đại, khi công nghệ ngày càng thay đổi cách con người giao tiếp và tiếp nhận thông tin, vẫn có những người trẻ lựa chọn lặng lẽ đi ngược với nhịp sống vội vàng để gìn giữ những giá trị truyền thống. Với nghệ nhân Phạm Văn Chiến, nghệ thuật Thư pháp Quốc ngữ không đơn thuần là viết nên những con chữ đẹp mà còn là hành trình gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc, lan tỏa những giá trị tốt đẹp của cha ông đến với thế hệ hôm nay.

Tiếp xúc với nghệ nhân Phạm Văn Chiến, điều khiến người đối diện ấn tượng không phải là tuổi đời còn rất trẻ, mà là cách anh nói về văn hóa dân tộc bằng tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn.

Anh cho biết bản thân đến với thư pháp Quốc ngữ từ niềm yêu thích sách vở, lịch sử và văn hóa truyền thống từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Những trang sách đã mở ra cho chàng thanh niên một thế giới mới, nơi những con chữ không chỉ mang giá trị thông tin mà còn chứa đựng vẻ đẹp của tâm hồn và bản sắc dân tộc.

“Năm 2013, khi còn là học sinh lớp 5, trong quá trình sưu tầm sách, báo phục vụ học tập, tôi tình cờ đọc được một bài viết giới thiệu về Thư pháp Quốc ngữ. Chính lần gặp gỡ ấy đã khơi dậy trong tôi niềm yêu thích đặc biệt đối với nghệ thuật viết chữ bằng bút lông”, anh nói.

Từ đó, anh Chiến dành nhiều thời gian tìm hiểu hội họa, thư pháp, lịch sử và văn hóa dân tộc. Niềm đam mê ngày càng lớn dần, thôi thúc anh theo đuổi con đường nghiên cứu và sáng tác một cách nghiêm túc. Nhưng phải đến năm 2019 mới đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Phạm Văn Chiến được theo học người thầy mang bút danh Tuệ Đức.

"Người thầy không chỉ truyền dạy kỹ thuật mà còn giúp tôi hiểu sâu hơn về tư duy nghệ thuật và giá trị của việc gìn giữ bản sắc dân tộc thông qua thư pháp Quốc ngữ", anh nói.

Miệt mài rèn luyện, năm 2020, tác phẩm "Thăng Long" của nghệ nhân Phạm Văn Chiến được lựa chọn trưng bày tại Liên hoan Thư pháp kỷ niệm 1010 năm Thăng Long - Hà Nội ở Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Năm 2024, tác phẩm "Hiếu Học" tiếp tục được giới thiệu tại Hội chữ Xuân. Đến năm 2025, ông trở thành một trong những thầy đồ trẻ tuổi tham gia hoạt động viết chữ tại Hội chữ Xuân khu vực Hồ Văn.

Nhưng với nghệ nhân trẻ này, những dấu mốc ấy không phải đích đến, mà là động lực để tiếp tục học tập và cống hiến. "Danh hiệu là sự ghi nhận rất đáng quý, nhưng trách nhiệm gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa dân tộc mới là điều quan trọng nhất. Chừng nào còn cầm được bút, tôi vẫn sẽ tiếp tục viết, tiếp tục học và tiếp tục truyền lửa cho các thế hệ mai sau."

Nghệ nhân Chiến cũng chia sẻ rằng nghệ thuật không có điểm kết thúc và người làm nghề phải luôn không ngừng học hỏi.

"Chữ đẹp chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là phần hồn phía sau con chữ. Một tác phẩm thư pháp có thể khiến người xem dừng lại vài giây vì vẻ đẹp hình thức, nhưng chỉ có giá trị văn hóa và thông điệp nhân văn mới khiến họ nhớ mãi”, ông Chiến nói.

"Mỗi con chữ được viết ra không chỉ nhằm thỏa mãn giá trị thẩm mỹ mà còn là một lời nhắc nhở về cách sống, cách ứng xử và cách gìn giữ những điều tốt đẹp trong cuộc sống hiện đại", anh nói.

Khi người trẻ chọn giữ gìn giá trị truyền thống

Ngày nay, trong thời đại mà nhiều loại hình giải trí mới liên tục xuất hiện, việc một người trẻ kiên trì theo đuổi nghệ thuật truyền thống là điều không dễ dàng.

Nghệ nhân Phạm Văn Chiến cho rằng đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để những người làm văn hóa tìm ra cách tiếp cận mới phù hợp hơn với cộng đồng.

Ông chia sẻ:"Tôi không nghĩ văn hóa truyền thống đang bị lãng quên. Điều quan trọng là chúng ta phải tìm được cách để đưa những giá trị ấy đến gần hơn với đời sống hôm nay."

Theo nghệ nhân Phạm Văn Chiến, người trẻ hoàn toàn có thể yêu thích văn hóa dân tộc nếu họ được tiếp cận bằng những hình thức gần gũi, dễ hiểu và mang tính trải nghiệm. Chính vì vậy, bên cạnh hoạt động sáng tác, anh dành nhiều tâm huyết cho công tác giảng dạy, hướng dẫn và lan tỏa nghệ thuật Thư pháp Quốc ngữ miễn phí tới cộng đồng, xuất phát từ chính nơi sinh ra và lớn lên.

Những lớp học thư pháp, các buổi trải nghiệm văn hóa hay những cuộc trò chuyện về chữ nghĩa đã trở thành cầu nối để ông đưa nghệ thuật Thư pháp Quốc ngữ đến gần hơn với cộng đồng.

"Mỗi khi nhìn thấy một học viên bắt đầu yêu thích thư pháp, bắt đầu tìm hiểu lịch sử và văn hóa dân tộc thông qua những con chữ, tôi cảm thấy mọi nỗ lực của mình đều xứng đáng."

Trong buổi trò chuyện, nghệ nhân Phạm Văn Chiến chia sẻ, một giá trị văn hóa chỉ thực sự có sức sống khi được trao truyền liên tục từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bởi vậy, bên cạnh sáng tác nghệ thuật, ông luôn xem việc đào tạo và truyền cảm hứng là một phần quan trọng trong hành trình của mình.

"Thư pháp không phải là câu chuyện của riêng người viết chữ, mà là câu chuyện của cả một nền văn hóa. Điều tôi mong muốn không phải là có thêm thật nhiều người viết thư pháp. Điều tôi mong muốn là có thêm thật nhiều người hiểu và yêu những giá trị văn hóa Việt Nam", anh chia sẻ. 

Tuy nhiên, với người nghệ nhân trẻ ấy, phần thưởng lớn nhất không nằm ở danh hiệu. Đó là khi nhìn thấy ngày càng nhiều người trẻ tìm đến thư pháp như một cách để hiểu hơn về cội nguồn, về lịch sử và về những giá trị đã làm nên bản sắc dân tộc Việt Nam.

"Văn hóa truyền thống sẽ không bao giờ cũ nếu chúng ta biết cách tiếp tục trao truyền. Tôi chỉ mong có thể góp một phần nhỏ để hồn chữ Việt tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong cuộc sống hôm nay”, nghệ nhân Phạm Văn Chiến nói.

Có lẽ chính bởi vậy mà người nghệ nhân trẻ ấy vẫn lặng lẽ đi cùng con chữ Việt suốt nhiều năm qua. Không ồn ào, không phô trương, anh chọn cách viết tiếp câu chuyện của văn hóa dân tộc bằng những nét bút mang hơi thở của thời đại và tình yêu bền bỉ dành cho tiếng Việt. 

Hiện nay, ngoài công việc chính là nghiên cứu, sáng tác và giảng dạy Thư pháp Quốc ngữ, nghệ nhân Phạm Văn Chiến còn tham gia sưu tầm tư liệu văn hóa, điển tích cổ và góp phần bảo tồn những giá trị nghệ thuật truyền thống. "Đối với tôi, đó không đơn thuần là công việc, mà còn là trách nhiệm của một người trẻ đối với di sản văn hóa dân tộc", anh chia sẻ.

PV