Nghệ nhân Quốc gia Ngô Doãn Quý – Người thổi hồn cổ vật và bonsai

Sự kết hợp hài hoà, tinh tế giữa gốm sứ cổ và bonsai

Gốm sứ cổ và bonsai cây cảnh nghệ thuật đều là những ngành nghề đòi hỏi nền tảng tri thức sâu rộng về văn hóa, lịch sử, cùng sự tinh tế trong cảm thụ thẩm mỹ. Nếu như gốm sứ cổ yêu cầu người theo nghề phải am hiểu từng dòng men, dáng gốm, dấu ấn thời đại, thì bonsai nghệ thuật lại đòi hỏi niềm đam mê bền bỉ, tình yêu với cây cỏ, tư duy sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo để chăm sóc, uốn tỉa nên những dáng thế hài hòa, sống động và giàu giá trị nghệ thuật.

Dù là hai lĩnh vực tưởng chừng khác biệt, nhưng tại tổ 2, khu 4, phường Bãi Cháy, tỉnh Quảng Ninh, nghệ nhân Ngô Doãn Quý đã khéo léo hội tụ cả hai ngành nghề trong cùng một không gian sáng tạo. Ở đó, gốm sứ cổ và bonsai không chỉ song hành, mà còn bổ trợ cho nhau, tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa việc gìn giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa Việt Nam với vẻ đẹp nghệ thuật tinh tế của cây cảnh bonsai.

Yêu nghệ thuật từ thuở ấu thơ, nghệ nhân Ngô Doãn Quý chia sẻ rằng ký ức đầu tiên gieo mầm đam mê trong ông bắt đầu từ những ngày được sang nhà một người bác làm nghề gốm. Khi ấy, cậu bé Quý có thể ngồi hàng giờ bên bàn xoay, lặng lẽ xem bác nặn từng bình gồm, vẽ những bức tranh, thổi hồn nghệ thuật vào tác phẩm. Chính từ đó, ông cảm nhận được vẻ đẹp bền bỉ, vượt qua thời gian của gốm sứ và nghệ thuật tạo hình.

“Tôi yêu thích các cây cảnh mang dáng vẻ của nghệ thuật và tự tay mình chăm sóc, cắt tỉa”, ông Quý nói và cho hay hành trình gắn bó nghiêm túc với gốm sứ cổ và bonsai nghệ thuật chính thức bắt đầu từ năm 2009. 

Cứ vậy, dù không có một người thầy truyền nghề bài bản, nghệ nhân Ngô Doãn Quý tự mình tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm từ những bậc tiền bối và sáng tạo những tác phẩm riêng của mình theo con mắt nghệ thuật của riêng ông.

Những món quà “vô giá”

Chia sẻ về gốm sứ cổ, nghệ nhân Ngô Doãn Quý tâm đắc rằng với giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc biệt, gốm sứ cổ không chỉ là những tác phẩm nghệ thuật mà còn là chứng nhân của một thời kỳ lịch sử.

“Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, những món đồ gốm sứ cổ vẫn lưu giữ nguyên vẹn giá trị nghệ thuật và văn hóa, mang đến cho chúng ta cái nhìn sâu sắc về quá khứ và khơi gợi niềm tự hào về truyền thống nghệ thuật gốm sứ Việt Nam”, ông Quý nói.

Theo nghệ nhân này, từng chiếc bình, chiếc đĩa, chiếc chén cổ đều mang trong mình dấu ấn thời gian, là minh chứng cho sự sáng tạo tinh xảo của những nghệ nhân gốm sứ tài hoa. Hoa văn độc đáo, hình dạng tinh tế cùng chất men rạn nứt, sần sùi tạo nên vẻ đẹp cổ kính, bí ẩn, khiến người ta say mê và trân trọng.

Ngoài ra, số lượng đồ gốm sứ cổ vô cùng hạn chế, thậm chí nhiều hiện vật chỉ “có một không hai”. Do vậy, giá trị của chúng không chỉ được đo bằng tiền bạc mà còn bởi niên đại xuất hiện, chất liệu làm nên và ý nghĩa lịch sử, văn hóa mà chúng mang lại.

Do đó, tuy giá thành cao, nhưng ông Quý cho rằng giá trị tinh thần mà đồ gốm sứ cổ mang lại là vô giá. Nó là món quà ý nghĩa dành cho những người yêu thích nghệ thuật, trân trọng lịch sử và muốn sở hữu những vật phẩm độ đáo, mang đậm dấu ấn thời gian.

Còn về cây bonsai, nghệ nhân này cho rằng đây là tác phẩm nghệ thuật có hồn và sức sống nhất so với các loại cây xanh khác. Thông qua dáng cây sẽ thể hiện ý nghĩa mà nghệ nhân muốn truyền đạt.

“Thật không dễ để tạo ra dáng bonsai với những hình thù kỳ dị, độc đáo, mang tính chất trừu tượng. Thông qua hình dáng cây sau khi tạo hình xong là ẩn chứa cả một triết lý sâu xa và đầy ý nghĩa”, ông Quý nói.

Chính vì thế, nghệ nhân Ngô Doãn Quý nhìn nhận rằng phong trào chơi cây bonsai handmade nghệ thuật ngày càng thịnh hành, nhất là ở lứa tuổi trung niên, tầng lớp.

“Càng đi sâu tìm hiểu chi tiết và cặn kẽ thì chúng ta càng thấy hứng thú với loại cây cảnh này. Từ đó tìm được cho mình chậu bonsai vừa ý nhất”, ông Quý nói.

Danh hiệu nghệ nhân quốc gia - sự vinh danh xứng đáng

Dù vậy, hành trình với gốm sứ, cây cảnh không phải lúc nào cũng bình lặng. Nghệ nhân Ngô Doãn Quý tâm sự rằng trong suốt thời gian làm nghề, thử thách khiến ông nhớ nhất là giai đoạn dịch bệnh, tình hình kinh tế khó khăn, những tác phẩm cây xanh không bán được, phải nằm im ở góc vườn; những đồ gốm có giá trị vượt thời gian bị lãng quên không ai thấy được giá trị của chúng. 

Thế nhưng, chính trong những khoảnh khắc tưởng chừng chông chênh ấy, khát vọng được sống và gắn bó trọn vẹn với nghề trong ông lại càng trở nên mãnh liệt. Điều này đã thôi thúc ông bền bỉ gìn giữ và theo đuổi con đường nghệ thuật đã chọn.

Theo ông Quý, yếu tố quan trọng nhất để thổi hồn vào mỗi tác phẩm chính là tâm huyết và cảm xúc của người làm nghề, coi tác phẩm như chính đứa con tinh thần của mình. 

Với niềm đam mê bền bỉ và sự tận tâm suốt nhiều năm gắn bó với gốm sứ cổ và bonsai cây cảnh nghệ thuật, năm 2024, khi có đợt xét duyệt thi đua khen thưởng danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia, ông đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký bằng chính những tác phẩm tiêu biểu do mình sáng tạo và sưu tầm. Sau đó, ông vinh dự đón nhận danh hiệu Nghệ nhân Quốc gia do Trung ương Hội Nghệ nhân và Thương hiệu Việt Nam trao tặng năm 2025.

Theo ông Ngô Doãn Quý, danh hiệu nghệ nhân quốc gia lần này có ý nghĩa rất lớn lao với bản thân ông. “Đó là sự ghi nhận cho quá trình phấn đấu không mệt mỏi của tôi trong nghệ thuật”, ông Quý nói.

Đề cập đến dự định tương lai, ông Quý bày tỏ mong muốn sẽ sắp xếp lại nơi lưu giữ những tác phẩm gốm sứ cổ và các tác phẩm bonsai nghệ thuật như một trung tâm để người dân có thể đến để tham quan, chiêm ngưỡng các tác phẩm. Đó cũng là nơi để giao lưu, học hỏi và kết nối các nghệ nhân yêu nghề, có cùng đam mê với nghề được gặp gỡ hội tụ, trao đổi và chia sẻ những kinh nghiệm. 

Không dừng lại ở việc sáng tạo và gìn giữ những giá trị nghệ thuật truyền thống, nghệ nhân Ngô Doãn Quý còn ấp ủ mong muốn tiếp tục truyền nghề cho những bạn trẻ có cùng đam mê. Với ông, mỗi tác phẩm không chỉ mang giá trị thẩm mỹ ở hiện tại mà còn là “di sản sống”, có khả năng đi cùng thời gian và được tiếp nối qua nhiều thế hệ. 

PV