Ngày xuân thưởng thức trà Shan tuyết ống lam

Bà con người Dao thuộc xã Cao Bồ, Vị Xuyên, Hà Giang kể rằng, trà ống lam có từ thời khai đất lập bản, được những bậc cao nhân già làng đầu tiên chế trà gác trên bếp lửa. Đây là phương pháp giúp người Dao bảo quản trà được lâu hơn bởi thời tiết trên núi cao hết sức khắc nghiệt, giúp trà giữ được hương vị thơm ngon độc đáo nhất. Năm tháng trôi qua, có lúc, cách làm trà cầu kỳ này bị này mai một, gần như thất truyền trong thời gian dài. 

Gìn giữ sản vật tinh hoa nơi địa đầu Tổ quốc

Có một vùng đất chè cổ mà người Cao Bồ gọi đó là khu rừng thiêng Lâm Ly nằm tựa lưng vào núi, trước mặt là 2 thôn Lùng Tao và Tham Vè như án ngữ che chở cho bản làng. Nơi đây đã từng tồn tại những cây chè cổ thụ có đường kính lên đến hàng mét.

Nhiều đời nay, những búp trà quý của núi rừng với sự tinh khôi và nội chất dồi dào được người dân bản địa trân quý như những báu vật của đất trời. Trải qua bao thăng trầm lịch sử, có thời gian dài, vùng đất này chứng kiến những cây chè khổng lồ nhất của núi rừng bị chìm vào lãng quên.

Để làm ra những ống trà gác bếp thơm ngon, người Dao sử dụng những ống nứa tươi có độ dày vừa phải, dài chừng 20-30 cm rồi đem đi làm sạch, phơi khô dưới nắng để khử khuẩn. Chè sau khi thu hái sẽ được làm khô bằng cách sao trên lửa nhỏ. Khi đã sao đủ độ, chè được quạt cho nguội rồi vò bằng tay, sau đó ủ đống. Ủ độ 4 tiếng đồng hồ, người ta bắt đầu nhồi lá chè vào ống nứa, phải thật khéo léo sao cho tạo thành từng lớp mà không bị gãy vụn. Dùng đũa nén chặt vào ống nứa đã hơ qua lửa, dùng lá trà tươi để nút lại đầu ống và gác lên bếp, bắt đầu quá trình thẩm thấu để tạo nên vị trà thượng hạng.

Quá trình hong trà trong ống lam gác trên bếp phải có nhiều than hồng nóng rực, để khi thành phẩm sẽ được ống trà ngon và chắc, khi cầm không bở ra. Chén trà khi pha, rót ra có màu vàng đậm sánh, hương thơm của trà vương chút mùi khói bếp, quện mùi hương ống nứa, để lại dư vị đậm đà lưu trong khoang miệng.  Người ta nói, trà lam rất thơm thảo bởi gói trọn hương vị núi rừng, bản làng và con người vùng cao trong đó.

Phương pháp chế biến trà độc đáo được các nghệ nhân truyền từ đời này qua đời khác. Ấy thế mà có lúc, “báu vật” vùng núi dường như bị lãng quên. Nhưng thật đáng mừng, giờ đây, thế hệ trẻ ở Cao Bồ ý thức được giá trị văn hóa, tinh thần ẩn chứa trong trà lam, để rồi họ quyết tâm khôi phục, giữ gìn vốn quý của cha ông.

Trải qua nhiều năm gìn giữ và phát triển, đến nay trà lam gác bếp của người Dao áo dài tại Hà Giang đã trở thành một trong những loại trà đặc sản và cao cấp nhất. Cũng nhờ sản vật này, người dân địa phương nâng cao chất lượng cuộc sống, đa dạng các sản phẩm nông nghiệp, phát triển kinh tế bền vững, các giá trị văn hoá bản được lan tỏa, thương hiệu chè Shan Tuyết cổ thụ vươn xa hơn trên thị trường trong nước và quốc tế. 

Xuân về bên chén trà lam  

Đất trời Tây Côn Lĩnh mùa xuân ngàn hoa khoe sắc. Nụ đào phai ẩn mình suốt mùa băng giá đã bung nở dưới nắng xuân dịu dàng cũng là lúc người Dao quây quần trên những phiến đá cao đầu làng, đốt một đống lửa, pha ống trà quý cùng nhau thưởng thức, ngắm nhìn trai gái trẩy hội.

 Trà mang đến sự ấm áp ngày xuân, xua đi băng giá trên mỗi bản làng, kết nối sâu sắc giữa những tâm hồn mộc mạc, thuần khiết nơi núi rừng. Ngày Tết ở đây có thể thiếu nhiều thứ, nhưng trà thì không thể thiếu.

Mộc Miên – Vũ Đạo