Ngày Thế giới phòng chống lao 24/3: Việt Nam có thể chấm dứt bệnh lao

Theo đó, thông điệp nhấn mạnh về các yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống bệnh lao, đặc biệt là vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của cộng đồng. 

Một lần nữa, thông điệp khẳng định các quốc gia không chỉ tham gia mà còn giữ vai trò dẫn dắt trong nỗ lực chấm dứt bệnh lao, đồng thời tôn vinh đóng góp của cộng đồng, người bệnh và người sống sót sau lao, nhân viên y tế, các nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách, tổ chức xã hội và các đối tác.

Tại Việt Nam, tinh thần của thông điệp này gắn với định hướng lớn trong Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Nghị quyết nhấn mạnh chuyển trọng tâm của ngành y tế từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

Theo định hướng này, từ năm 2026 người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây được xem là cơ hội quan trọng để phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao. Với ý nghĩa đó, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng, chống lao năm 2026 là: “Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân”.

Theo kế hoạch triển khai, người lao động tại các cơ quan, doanh nghiệp sẽ được khám sức khỏe định kỳ hàng năm theo quy định. Đối với người dân không thuộc nhóm này, chương trình khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần sẽ được tổ chức. Trong quá trình khám, người dân được chụp X-quang phổi - biện pháp quan trọng bởi gần 40% bệnh nhân lao không có triệu chứng lâm sàng. Các trường hợp có hình ảnh nghi lao trên phim X-quang sẽ được chỉ định xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán.

Cũng theo TS Đinh Văn Lượng, hiện nay, hệ thống y tế nước ta đã được trang bị tương đối đầy đủ để triển khai hoạt động này. Các cơ sở khám chữa bệnh đều có hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình Chống lao Quốc gia đã trang bị 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động và khoảng 250 máy X-quang, trong đó có 84 máy di động kỹ thuật số tại nhiều tỉnh, thành phố. Đối với xét nghiệm GeneXpert, cả nước đã có khoảng 500 máy tại 34 tỉnh, thành phố, phục vụ chẩn đoán nhanh bệnh lao. Người bệnh sau khi được phát hiện sẽ được thu nhận, quản lý và điều trị trong hệ thống Chương trình Chống lao Quốc gia.

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đặc biệt quan tâm đến công tác phòng chống lao thông qua nhiều chính sách cụ thể. Chương trình chống lao quốc gia đã triển khai nhiều hoạt động phát hiện, chấn đoán và điều trị bệnh lao gắn với hệ thống khám chữa bệnh, đồng thời tăng cường truyền thông để huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội, giảm kỳ thị và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân. 

Tuy nhiên, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam vẫn còn lớn. Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong số 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và xếp thứ 10 trong 30 nước có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất.

Theo số liệu báo cáo của Chương trình chống lao quốc gia, năm 2025, Việt Nam phát hiện hơn 119.000 bệnh nhân lao, tương đương khoảng 63% số ca mắc mới ước tính trong cộng đồng. Khu vực phía Nam hiện là nơi ghi nhận số ca bệnh lao cao nhất cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca được phát hiện, do đó cần tiếp tục tăng cường nguồn lực cho công tác phòng, chống lao tại khu vực này.

Với kỳ vọng từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây là bước đi quan trọng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân. Để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần có sự ủng hộ và cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể và toàn xã hội, nhằm bảo đảm nguồn tài chính bền vững và triển khai đồng bộ các can thiệp phòng, chống lao từ Trung ương đến địa phương.

Huyền Chi