Ngành hàng sầu riêng tăng trưởng nóng, cần tái cơ cấu để phát triển bền vững

Chiều 24/5, tại tỉnh Đắk Lắk, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh tổ chức Hội nghị phát triển ngành hàng sầu riêng bền vững. Tham dự hội nghị có lãnh đạo các bộ, ngành trung ương, địa phương, doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực nông nghiệp.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Đỗ Đức Duy đánh giá, sầu riêng là một trong những nông sản có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất trong thập kỷ qua. Từ chỗ chỉ vài chục nghìn ha, đến nay, diện tích trồng sầu riêng cả nước đã lên gần 180.000 ha, sản lượng năm 2024 đạt trên 1,5 triệu tấn. Riêng tỉnh Đắk Lắk hiện có gần 39.000 ha, chiếm hơn 21% cả nước.

Việc ký kết Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sầu riêng sang Trung Quốc năm 2022 là bước ngoặt lớn. Sau gần 2 năm, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đã vượt mốc 3 tỷ USD, đưa sầu riêng trở thành sản phẩm xuất khẩu chiến lược.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cảnh báo sự phát triển quá nóng đang bộc lộ nhiều bất cập: mở rộng sản xuất nhanh nhưng thiếu liên kết chuỗi, quản lý mã số vùng trồng còn lỏng lẻo, năng lực kiểm soát chất lượng chưa đáp ứng yêu cầu. “Nếu không tái cơ cấu kịp thời, nguy cơ mất niềm tin từ thị trường, ảnh hưởng đến uy tín nông sản Việt Nam là rất rõ ràng”, ông nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, địa phương đang nỗ lực kiểm soát mã số vùng trồng, nâng chất lượng trái sầu riêng nhưng vẫn gặp khó do thiếu trung tâm kiểm nghiệm, chiếu xạ, và thiếu chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu.

Lãnh đạo tỉnh Gia Lai đề xuất cần có chế tài mạnh với hành vi vi phạm quy định về mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói, đồng thời xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng trái cây Việt Nam phục vụ xuất khẩu.

Doanh nghiệp cũng phản ánh chi phí kiểm nghiệm cao, thiếu minh bạch trong quy trình cấp phép cơ sở đóng gói, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh. Đại diện Công ty CP Sầu riêng Tây Nguyên cho biết, mỗi container sầu riêng xuất khẩu có thể tốn đến 40 triệu đồng tiền kiểm nghiệm, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Cục Bảo vệ thực vật cho biết đang triển khai các giải pháp nâng cao năng lực kiểm nghiệm, siết chặt quản lý mã số, đàm phán mở rộng thị trường với Trung Quốc và các nước khác, đồng thời hỗ trợ địa phương phát triển vùng trồng tập trung, nâng cao tuân thủ kỹ thuật.

Ngành nông nghiệp xác định, để sầu riêng phát triển bền vững, cần đồng bộ cả quy hoạch vùng trồng, kiểm soát chất lượng, phát triển hạ tầng logistics và chế biến. Chính quyền địa phương được yêu cầu chịu trách nhiệm giám sát chặt chẽ vùng nguyên liệu, cơ sở đóng gói, hướng đến xây dựng chuỗi giá trị gắn với thương hiệu quốc gia.

Bích Diệp