Ngành lúa gạo Việt vẫn còn dư địa từ các thị trường cao cấp và các Hiệp định FTA

Sản lượng xuất khẩu lớn nhưng giá trị giảm

Tính đến giữa tháng 4/2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt 2,8 triệu tấn với trị giá 1,3 tỷ USD. Tuy nhiên, dù giá gạo 5% tấm của Việt Nam (490 – 500 USD/tấn) vẫn cao hơn đáng kể so với Thái Lan và Ấn Độ, nhưng tổng kim ngạch lại giảm 10,5% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Nguyên nhân chính là do giá xuất khẩu bình quân giảm khoảng 9,3% so với năm ngoái (chỉ đạt 469 USD/tấn), cùng với áp lực cạnh tranh từ các nguồn cung giá rẻ như Pakistan và Ấn Độ. Tại các địa phương trọng điểm như An Giang, kim ngạch xuất khẩu gạo quý I cũng sụt giảm tới 18,7%, cho thấy sức ép thị trường đang hiện hữu rõ rệt.

Ngành gạo và bài toán khai phá dư địa từ FTA

Dù tình hình chung có dấu hiệu chậm lại, các chuyên gia nhận định dư địa để gia tăng giá trị cho hạt gạo Việt còn rất lớn, đặc biệt là ở các thị trường ngách và thị trường cao cấp.

Việt Nam hiện mới chỉ sử dụng chưa đến 5% hạn ngạch thuế quan ưu đãi từ các Hiệp định như EVFTA (hạn ngạch 80.000 tấn/năm), UKVFTA hay CPTPP (thuế suất 0% vào Canada). Đây là cơ hội vàng để đưa gạo thơm, gạo chất lượng cao vào các thị trường khó tính với biên lợi nhuận lớn hơn nhiều so với thị trường truyền thống.

Với thị trường châu Phi, một số quốc gia tại khu vực này đang bày tỏ nhu cầu nhập khẩu gạo trực tiếp từ Việt Nam, mở ra cơ hội giảm bớt sự phụ thuộc vào các đối tác trung gian.

Với các thị trường truyền thống vẫn ổn định. Philippines vẫn chiếm hơn 52% thị phần và đang tăng cường ký kết hợp đồng cho quý II và quý III. Trung Quốc cũng tăng mạnh nhập khẩu (tăng 44,1%), đặc biệt là các dòng gạo nếp và gạo ST21, ST25.

Ngành lúa gạo Việt đứng trước yêu cầu đổi hướng mạnh mẽ

Trước áp lực thị trường và những biến số từ El Niño, ngành lúa gạo Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đổi hướng mạnh mẽ. Trong đó, cần tập trung triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Đây là nền tảng để hạt gạo Việt đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc của quốc tế.

Thay vì xuất khẩu theo phương thức FOB phụ thuộc vào trung gian, các doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc xây dựng thương hiệu riêng và thâm nhập trực tiếp vào chuỗi bán lẻ tại nước ngoài. Hiện nay, phần lớn thương hiệu gạo Việt tại nước ngoài vẫn thuộc về các đối tác nhập khẩu, khiến doanh nghiệp trong nước mất quyền định đoạt giá cả.

Doanh nghiệp cần chú trọng các tiêu chuẩn xanh, chứng chỉ bền vững để giữ vững vị thế trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu trong bối cảnh cạnh tranh không chỉ ở giá mà còn ở khả năng thích ứng.

Năm 2026 được dự báo còn nhiều khó khăn, nhưng với việc giá gạo Việt Nam đang ở mức tốt và tâm lý các nước bắt đầu tăng mua dự trữ cho cuối năm, thị trường vẫn có triển vọng cải thiện trong ngắn hạn nếu các doanh nghiệp chủ động điều chỉnh chiến lược theo hướng bền vững.

Minh Phương