Ngành điện tử Việt bứt phá nhờ làn sóng AI

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số diễn ra sáng 25/6, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho biết, trong những tháng đầu năm 2026, ngành điện tử tiếp tục giữ vai trò là ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế, đóng góp trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.

Theo bà Hương, động lực tăng trưởng của ngành đến từ nhiều yếu tố thuận lợi. Trước hết là sự phục hồi của thị trường công nghệ toàn cầu, đặc biệt là nhu cầu đối với các sản phẩm phục vụ AI, trung tâm dữ liệu, máy tính AI và các thiết bị điện tử thông minh.

Cùng với đó là xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng điện tử sang Việt Nam và kế hoạch mở rộng đầu tư của nhiều tập đoàn công nghệ lớn và nhiều doanh nghiệp công nghệ cao khác. “Các doanh nghiệp này đều đã cam kết và đang mở rộng đầu tư sản xuất tại Việt Nam trong những tháng đầu năm nay”, bà Hương cho biết.

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, tính đến ngày 15/6/2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước đạt gần 497 tỷ USD, tăng 27,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong bức tranh chung đó, ngành điện tử nổi lên như một điểm sáng rực rỡ: Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt kim ngạch lũy kế 5 tháng đầu năm là 56,19 tỷ USD, tăng tới 46,2% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng trong tháng 5, nhóm này đạt 13,39 tỷ USD. Điện thoại các loại và linh kiện mang về 26,37 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ.

Về thị trường xuất khẩu, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất với kim ngạch 22,54 tỷ USD (tăng 54,9%). Các thị trường khác như Trung Quốc, Hồng Kông, Hàn Quốc và đặc biệt là Mexico (tăng 183%) cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến. Tổng cộng, nhóm hàng công nghệ và điện tử hiện đóng góp khoảng 38,2% tổng giá trị xuất khẩu của cả nước.

Bên cạnh những tín hiệu khả quan, cộng đồng doanh nghiệp điện tử vẫn đang đối mặt với không ít thách thức. Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là tỷ lệ nội địa hóa còn thấp. Nhiều phân ngành vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu, đặc biệt là các linh kiện điện tử công nghệ cao và vật liệu phục vụ ngành bán dẫn.

Bên cạnh đó, nhu cầu AI toàn cầu tăng mạnh đang đẩy giá nhiều loại chip và linh kiện công nghệ cao lên cao, gây áp lực lên chi phí sản xuất và nguồn cung.

Ở góc độ cạnh tranh quốc tế, Việt Nam cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các quốc gia như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia hay Mexico. Đây đều là những nước đang triển khai nhiều chính sách ưu đãi mạnh mẽ nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực điện tử và bán dẫn.

Nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là thách thức đáng chú ý. Nhiều doanh nghiệp hiện thiếu kỹ sư thiết kế điện tử, kỹ sư bán dẫn, chuyên gia AI và nhân lực tự động hóa sản xuất thông minh. 

Ngoài ra, chi phí logistics, vận tải biển tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi doanh nghiệp gần như không có nhiều dư địa để đàm phán giảm giá. Các chi phí tuân thủ liên quan đến quy định pháp luật cũng đang gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Một số địa phương vẫn thiếu quỹ đất công nghiệp chất lượng cao cũng như hạ tầng logistics và năng lượng đáp ứng yêu cầu của các dự án công nghệ hiện đại.

Để ngành điện tử thực sự trở thành động lực tăng trưởng dài hạn, Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam đã kiến nghị Chính phủ sớm ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp điện tử giai đoạn 2026-2035.

Các chuyên gia đề xuất cần có cơ chế ưu đãi đặc thù cho các lĩnh vực bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu. Đồng thời, Bộ Công Thương cần đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc, đồng thời tăng cường cảnh báo sớm về các rào cản kỹ thuật và phòng vệ thương mại.

Với những nền tảng hiện có, nếu tận dụng tốt làn sóng công nghệ mới, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-20% trong năm 2026 hoàn toàn nằm trong tầm tay.

Minh Phương