Ngành dệt may Việt bứt phá, chuyển mình từ lượng sang chất

Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam đạt 27,02 tỷ USD, tăng 2,67% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng trong tháng 7, con số này đạt khoảng 4,672 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 8,2% so với tháng trước.

Đáng chú ý, động lực tăng trưởng đang có sự dịch chuyển rõ nét từ hàng may mặc sang các nhóm sản phẩm thượng nguồn. Trong khi xuất khẩu hàng may mặc chỉ tăng nhẹ 0,7% (đạt 21,127 tỷ USD), thì các nhóm mặt hàng khác lại bứt phá mạnh mẽ. Trong đó, xơ sợi đạt 2,73 tỷ USD, tăng 11,34%; phụ liệu dệt may đạt 929 triệu USD, tăng 11,18%; vải đạt 1,763 tỷ USD, tăng 9,57%.

Sự bứt phá này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu chủ động hơn trong việc cung ứng nguyên liệu phụ trợ cho chuỗi sản xuất toàn cầu thay vì chỉ thuần túy cắt may gia công.

Dù đơn hàng có dấu hiệu phục hồi và thuế nhập khẩu vào Mỹ giảm mạnh từ đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với tình trạng biên lợi nhuận bị thu hẹp. Cụ thể, đang tồn tại nghịch lý, đơn hàng đã lấp đầy đến hết tháng 10, nhưng lợi nhuận của nhiều "ông lớn" lại đi ngang hoặc sụt giảm.

Bên cạnh đó, một rào cản lớn hiện nay là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Hiện tại, khoảng 60-70% nguyên phụ liệu của ngành vẫn phải nhập từ bên ngoài, chủ yếu là Trung Quốc. Riêng mặt hàng vải, Việt Nam phải nhập khẩu tới 80% nhu cầu sản xuất. 

Sự phụ thuộc này không chỉ khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước các biến động địa chính trị mà còn làm mất đi cơ hội hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP hay EVFTA – vốn yêu cầu quy tắc xuất xứ chặt chẽ "từ sợi" hoặc "từ vải" trở đi.

Về triển vọng ngành dệt trong năm 2026, Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS) đã xây dựng hai kịch bản tăng trưởng. Cụ thể, ở kịch bản tích cực: nếu thị trường Mỹ và EU phục hồi tốt, ngành phấn đấu đạt kim ngạch 48 tỷ USD, tăng 4,3% so với năm 2025. Ở kịch bản thận trọng: với những áp lực về thuế quan, chi phí năng lượng và logistics tăng cao, mục tiêu dự kiến là 47,5 tỷ USD, tăng 3%.

Để duy trì vị thế, ngành dệt may không còn con đường nào khác ngoài việc chuyển đổi từ “tăng lượng” sang “tăng chất”. Trong đó, sản xuất xanh là điều kiện bắt buộc. Các thị trường lớn như EU đang siết chặt quy định về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và sử dụng nguyên liệu tái chế. Việc đầu tư vào sợi tái chế và nguyên liệu xanh như cách Sợi Thế Kỷ (STK) đang làm là một hướng đi tất yếu.

Tiếp đó là nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị. Chuyển dịch từ gia công đơn giản (CMT) sang các hình thức có giá trị cao hơn như FOB (mua nguyên liệu, bán thành phẩm) hay ODM (thiết kế và sản xuất).

VITAS và các chuyên gia kiến nghị Nhà nước cần hoàn thiện quy hoạch các khu công nghiệp dệt may tập trung có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn để thu hút đầu tư vào khâu dệt, nhuộm – vốn là "điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay.

Hơn 27 tỷ USD sau 7 tháng là một tín hiệu đáng mừng, nhưng để những tỷ đô này thực sự ở lại và làm giàu cho doanh nghiệp Việt, ngành dệt may cần một cuộc cách mạng về công nghệ, quản trị và đặc biệt là tư duy sản xuất bền vững.

Tuấn Kiệt