Ngành dệt may khơi thông "điểm nghẽn" để bứt tốc trong năm 2026

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức sáng 25/6, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng, dệt may vẫn là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam với kim ngạch đạt khoảng 46,2 tỷ USD trong năm 2025 và là ngành có mức xuất siêu lớn.

Riêng 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD, tiếp tục đóng góp tích cực vào cán cân thương mại của cả nước. Không chỉ đóng góp lớn về kim ngạch, theo ông Cẩm, dệt may còn là ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia khá cao so với nhiều ngành công nghiệp chế biến, chế tạo khác.

Năm 2026, ngành dệt may Việt Nam đặt kỳ vọng đạt kim ngạch xuất khẩu từ 48–49 tỷ USD. Tuy nhiên, số liệu thực tế 5 tháng đầu năm cho thấy kim ngạch mới đạt 17,8 tỷ USD, chỉ tăng 0,6% so với cùng kỳ. Nguyên nhân xuất phát từ những biến động phức tạp của tình hình thế giới: chính sách thuế quan của Mỹ, xung đột địa chính trị tại các khu vực Nga – Ukraine, Trung Đông làm tăng giá nhiên liệu và chi phí logistics.

Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về phát triển bền vững, tiêu chuẩn ESG và chuyển đổi xanh từ các thị trường nhập khẩu lớn đang tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), ngành đang vướng phải ba nút thắt lớn cần sớm tháo gỡ. Thứ nhất, lỗ hổng chuỗi cung ứng (Dệt - Nhuộm). Đây là mắt xích yếu nhất khiến doanh nghiệp khó đáp ứng quy tắc xuất xứ để tận dụng ưu đãi từ các FTA như CPTPP (yêu cầu từ sợi) hay EVFTA (yêu cầu từ vải). Hiện nay, Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu.

Thứ hai là khát nhân lực chất lượng cao. Dù sở hữu khoảng 3,3 triệu lao động, ngành đang thiếu trầm trọng kỹ sư và lao động kỹ thuật vận hành công nghệ dệt, nhuộm hiện đại. Nhiều dự án quy mô hàng trăm triệu USD vẫn phải phụ thuộc hoàn toàn vào chuyên gia nước ngoài.

Thứ ba là rào cản thủ tục hành chính. Các quy định về xây dựng, phòng cháy chữa cháy, thuế và hải quan còn nhiều chồng chéo, làm kéo dài thời gian triển khai dự án và tăng chi phí cho doanh nghiệp.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VITAS nhấn mạnh, dư địa tăng trưởng theo chiều rộng của ngành đã thu hẹp, do đó dệt may sẽ tập trung nâng cao chất lượng thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Minh chứng cho hướng đi này là từ năm 2019 đến 2025, dù lượng lao động giảm khoảng 50.000 người nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng thêm 7 tỷ USD nhờ đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI và hiện đại hóa quản trị. Các doanh nghiệp đang nỗ lực đa dạng hóa thị trường, phát triển nhà máy thông minh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn để đáp ứng tiêu chuẩn xanh toàn cầu.

Để ngành dệt may duy trì đà tăng trưởng hai con số và hoàn thành mục tiêu xuất khẩu năm 2026, Chủ tịch VITAS Vũ Đức Giang kiến nghị Chính phủ đẩy nhanh việc xây dựng các khu công nghiệp dệt nhuộm tập trung, có hạ tầng đồng bộ và hệ thống xử lý môi trường hoàn chỉnh. Đồng thời, cần xem xét cơ chế ân hạn thuế VAT đối với nguyên phụ liệu sản xuất trong nước tham gia chuỗi xuất khẩu nhằm giảm áp lực vốn cho doanh nghiệp, cùng với chính sách hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Chủ tịch VITAS cũng đề xuất các bộ, ngành rà soát, tích hợp thủ tục theo cơ chế “một cửa”, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Bên cạnh đó, cần hạn chế tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo gây áp lực cho doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm sản xuất và giao hàng.

Về hoạt động gia công xuất khẩu, ông Giang cho rằng cần sớm tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến chuyển ngoại tệ, thủ tục hải quan và chính sách thuế. Đồng thời, cần bảo đảm sự công bằng giữa hai mô hình “gia công xuất khẩu” và “sản xuất xuất khẩu”, nhất là về cơ chế thuế VAT và thuế nhập khẩu tại chỗ.

Ở khía cạnh lao động, một số quy định về bảo hiểm thất nghiệp và chấm dứt hợp đồng lao động đang bộc lộ bất cập, làm gia tăng biến động nhân sự và chi phí tuyển dụng, đào tạo. Theo ông Giang, cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng hài hòa hơn giữa quyền lợi người lao động và doanh nghiệp, qua đó giảm tình trạng nhảy việc hoặc bỏ việc đột ngột.

Tương tự, ông Trương Văn Cẩm kiến nghị tiếp tục đẩy mạnh cải cách theo hướng liên thông thủ tục giữa các cơ quan quản lý, giảm thời gian xử lý hồ sơ và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Đối với lĩnh vực hải quan, ông đề nghị xem xét cho phép doanh nghiệp nội địa gia công cho doanh nghiệp trong khu chế xuất được làm thủ tục tại địa phương nơi doanh nghiệp đặt trụ sở thay vì phải thực hiện tại nơi có khu chế xuất như hiện nay.

Đồng thời, Hiệp hội cũng kiến nghị không áp dụng định danh điện tử đối với hàng hóa xuất khẩu để tránh phát sinh thủ tục và chi phí không cần thiết, giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực sản xuất.

Ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn từ làn sóng dịch chuyển đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, để biến cơ hội thành con số tăng trưởng cụ thể, việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" về chính sách và nội tại ngành là chìa khóa để dệt may Việt Nam vững vàng vươn xa trên bản đồ thế giới.

Minh Phương