"Ngâm Kiều toàn truyện": Giữ trọn vẹn tinh thần Nguyễn Du

Ngâm Kiều toàn truyện là dự án tôn vinh một lối ngâm độc đáo được sinh ra gắn liền với kiệt tác văn học Việt Nam, đó là ngâm Kiều gắn liền với Truyện Kiều. Lối ngâm này còn được các nghệ sĩ nghệ thuật và âm nhạc truyền thống dân tộc gọi là Lảy Kiều.

Thông qua dự án, có thể thấy bên cạnh đóng góp cho văn học, Truyện Kiều có vị trí hết sức thú vị bởi qua đó ông cha ta đã sáng tạo riêng một lối hát dành cho những câu Kiều.

Xưa kia, ngâm Kiều phổ biến như sự phổ biến của Truyện Kiều. Ngâm Kiều như câu cửa miệng của ông bà ta. Nó hiện hữu bất cứ lúc nào, dù vui hay buồn, lúc ru con, cháu ngủ, hay dạy dỗ trẻ con, khuyên răn con người ta một điều gì đó, chiêm nghiệm cuộc đời, hoặc đơn thuần là để có phút giây thư thái sau một ngày làm việc mệt nhọc...

Ngày nay, ngâm Kiều vẫn còn tồn tại ở trong các thể loại kịch hát truyền thống và ca hát dân gian như Chèo, Hát văn, Ca trù, Hát xẩm... Tuy nhiên, nó chỉ tồn tại với tư cách một phần nhỏ nằm trong một tác phẩm. Trong khi ngâm Kiều với tư cách một thể loại, một lối hát riêng được sinh ra từ Truyện Kiều và góp phần đưa Truyện Kiều phổ biến hơn trong lòng người Việt đã gần như không còn được nhắc tới trong đời sống tinh thần.

Dự án được nhà lý luận âm nhạc, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long ấp ủ từ rất lâu, nhưng xác định đây là một công trình rất lớn, muốn thực hiện cần có sự tham gia của nhiều nghệ sĩ tài năng và cần có một khoản kinh phí tương đối để vận hành nên việc thực hiện dự án được nhà lý luận xác định nằm ngoài khả năng cá nhân.

Tuy nhiên, anh cũng đã mang suy nghĩ của mình chia sẻ với NSND Thanh Hoài và nghệ sĩ Phạm Dũng cách đây chừng 4-5 năm. Cho tới thời điểm năm 2021, khi đại dịch Covid-19 bắt đầu làm ngưng trệ mọi hoạt động, các nghệ sĩ cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng. Trong thời gian này, nhạc sĩ Quang Long chia sẻ với Phạm Đình Dũng và được anh ủng hộ.

Cùng thời điểm, nhạc sĩ Quang Long chia sẻ với một thành viên Quỹ Thiện Tâm và được khuyến khích gửi ý tưởng dự án đến Quỹ. Thật may cuối cùng Quỹ đã hỗ trợ một phần. Tuy phần hỗ trợ không lớn nhưng đó là điểm khởi đầu đầy động lực để nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cùng các cộng sự có thêm quyết tâm.

Dự án sau khi chia sẻ được nhiều nghệ sĩ uy tín ủng hộ. Theo đó, các nghệ sĩ đảm nhiệm phần ngâm Kiều có: NSND Thanh Hoài, NSND Thúy Ngần, NSƯT Quốc Khanh, Văn Phương, Thúy Nga. Trong khi dàn nhạc là các nghệ sĩ: Trần Quế Hương (đàn tranh), Phạm Đức Bình (đàn nguyệt), Lê Tiến Trung (sáo, bầu), NSƯT Xuân Hải (nhị).

Phần thu âm được thực hiện tại phòng thu cá nhân của nghệ sĩ Chu Cường. Đảm nhiệm phần vẽ tranh minh họa là nhóm của họa sĩ Nguyễn Quỳnh; phần kỹ thuật dựng do Ngọc Tiến (VTVcab) thực hiện.

Cho tới thời điểm này, đây là dự án đầu tiên và duy nhất giới thiệu Truyện Kiều hoàn toàn theo đúng lối ngâm Kiều. Sau khi được âm nhạc chắp cánh, toàn bộ 3254 câu thơ trong tác phẩm Truyện Kiều có tổng thời lượng là 561 phút, tức là tương đưởng khoảng gần 10 tiếng âm thanh.

Để khán giả dễ dàng tiếp cận, nhóm dự án chia thành 12 chương theo nội dung của truyện, mỗi chương có độ dài từ khoảng trên 30 phút cho tới 100 phút. Các chương này sẽ được lần lượt giới thiệu vào 20h các ngày thứ Ba, Năm, Bảy từ ngày 1/4 đến ngày 24/4 trên kênh Youtube Dân ca & Nhạc cổ truyền do nhà lý luận âm nhạc Nguyễn Quang Long sáng lập, giới thiệu và tôn vinh nhạc truyền thống dân tộc Việt Nam.

Theo nhà thơ Hồng Thanh Quang, trong thời gian kỷ niệm 200 năm Truyện Kiều, có rất nhiều tác phẩm tôn vinh áng văn chương bất hủ này trên nhiều lĩnh vực như điện ảnh, ballet, hội hoạ, thư pháp. Trong đó, Ngâm Kiều toàn truyện là dự án gần gũi và giữ trọn vẹn tinh thần, câu chữ của Nguyễn Du nhất.

NSND Thanh Hoài cho biết, quá trình thực hiện Ngâm Kiều toàn truyện hết sức vất vả, phải thu lại, chỉnh sửa âm thanh nhiều lần mới có thể trình diện công chúng.

Nhạc sĩ Nguyễn Quang Long cho biết thêm, khi thực hiện dự án này, nhóm của anh chấp nhận rằng lối ngâm ngợi có thể không phù hợp với thị hiếu của các bạn trẻ. Tuy nhiên, ekip nhắm tới việc hồi sinh lối hát Kiều này để mọi người hình dung sự độc đáo của nghệ thuật xưa.

Ảnh: Team Hòa Nguyễn

Ngân An