Nâng tầm nông sản Việt – Nhìn từ việc cá tra vào nhà hàng sushi cao cấp của Nhật Bản

Tín hiệu “thăng cấp” tại thị trường khắt khe nhất thế giới

Kura Sushi là hệ thống nhà hàng sushi băng chuyền danh tiếng của Nhật Bản với hơn 500 chi nhánh nội địa và hàng chục cơ sở tại Mỹ, Đài Loan. Việc cá tra Việt Nam – một sản phẩm nước ngọt vốn thường chịu định kiến tại xứ sở mặt trời mọc – có thể xuất hiện kiêu hãnh trong chuỗi hệ thống này là một bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành thủy sản nói riêng và nông sản Việt nói chung.

Có thể thấy, việc cá tra Việt Nam xuất hiện được trong hệ thống nhà hàng Sushi (Nhật Bản) không phải chuyện dễ dàng. Người Nhật Bản vốn dĩ rất “khó tính” trong ăn uống, họ thích hải sản từ biển, đồng thời thờ ơ, thậm chí nghi ngại với hải sản nước ngọt.

Đây cũng là minh chứng sống động nhất cho thấy nông sản Việt Nam hoàn toàn đủ sức vượt qua những hàng rào khó tính nhất. Nó không chỉ là thành công của một doanh nghiệp mà còn là bước tiến quan trọng, góp phần tái định vị và nâng tầm đẳng cấp cho con cá tra Việt Nam trên bản đồ ẩm thực thế giới.

Theo đại diện Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Thủy sản Bến Tre (Aquatex Bến Tre - ABT): Để bước chân vào "khe cửa hẹp" này, sản phẩm đã phải trải qua những vòng kiểm soát an toàn thực phẩm (SPS) cực kỳ gắt gao. Cụ thể, sản phẩm phải đạt Tiêu chuẩn tổng khuẩn hiếu khí (TPC) thấp hơn 100 lần so với tiêu chuẩn áp dụng cho cá tra phi lê xuất khẩu thông thường và không vi phạm Chỉ số vi sinh nguy hại ở mức tuyệt đối không phát hiện các vi khuẩn như E.coli, Salmonella hay Staphylococcus.

Đây được xem là “khe cửa hẹp” mà chỉ những doanh nghiệp sở hữu công nghệ chế biến sâu và vùng nuôi quy chuẩn mới có thể đáp ứng được.

Bà Lê Hằng - Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) phân tích, mức giá của cá tra hiện chỉ bằng khoảng 1/3 so với cá tuyết hay cá hồi. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu có nhiều biến động, cá tra đang trở thành giải pháp thay thế tối ưu. Sự thành công này giúp khẳng định con cá tra không còn là một mặt hàng thay thế giá rẻ, mà đã được công nhận là một nguyên liệu hợp pháp, đủ chất lượng và hương vị để đứng vững tại các định dạng ẩm thực cao cấp.

Hóa giải hai điểm nghẽn: Giá trị thấp và tính bấp bênh

Sự dịch chuyển từ xuất khẩu phi lê thô sang các sản phẩm “may đo” theo đơn đặt hàng riêng của người Nhật là hướng đi tất yếu. Theo định hướng điều hành của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), ngành nông nghiệp đặt mục tiêu tăng trưởng mạnh mẽ, hướng tới những kịch bản kim ngạch xuất khẩu kỷ lục từ 73 tỷ USD.

Tuy nhiên, số liệu thực tế cho thấy tốc độ phục hồi giữa các ngành hàng không đồng đều. Nhiều lĩnh vực vẫn chủ yếu dựa vào việc mở rộng sản lượng thay vì nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu. Hệ quả là doanh nghiệp rất dễ tổn thương trước biến động giá nguyên liệu hoặc sự thay đổi nhu cầu từ phía đối tác.

Đây cũng là nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng khi giá nguyên liệu hoặc nhu cầu thị trường biến động. Khi giá thị trường giảm, việc tăng sản lượng không còn đủ để bù đắp phần giá trị sụt giảm. Không chỉ đối mặt với biến động nhu cầu, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu còn chịu sức ép ngày càng lớn từ các tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu truy xuất nguồn gốc của thị trường nhập khẩu.

 Các chuyên gia nông nghiệp nhận định, trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu tăng trưởng của ngành nông nghiệp không thể tiếp tục dựa hoàn toàn vào mở rộng quy mô xuất khẩu như trước. Thay vào đó, vấn đề cốt lõi là nâng giá trị gia tăng, tăng tỷ lệ chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng ổn định hơn. Chúng ta không thể cứ bán mãi “những gì mình có”, mà phải bán “những gì thị trường cần”.

Cạnh tranh bằng chuỗi giá trị xanh và minh bạch

Ông Nguyễn Minh Tiến - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại Nông nghiệp (Bộ NN&MT) nhận định, cục diện cạnh tranh hiện nay không còn đơn thuần là sự đối đầu giữa sản phẩm với sản phẩm, mà là sự cạnh tranh giữa các chuỗi giá trị. Quốc gia nào tổ chức được chuỗi giá trị minh bạch hơn, xanh hơn, hiệu quả hơn và số hóa tốt hơn sẽ chiếm lĩnh được niềm tin của người tiêu dùng toàn cầu.

Để hiện thực hóa chiến lược nâng tầm vị thế, nông sản Việt Nam cần tập trung đồng bộ vào năm trụ cột cốt lõi. Thứ nhất cần quy hoạch vùng nguyên liệu, phát triển các vùng trồng, vùng nuôi ổn định về quy mô. Thứ hai là chuẩn hóa quy trình với việc áp dụng nghiêm ngặt các chứng nhận quốc tế ngay từ khâu sản xuất thô. Ba là đầu tư công nghệ để đa dạng hóa sản phẩm tinh chế, giảm tỷ lệ xuất thô. Thứ tư, tối ưu hóa logistics bằng cách hoàn thiện chuỗi cung ứng lạnh để bảo đảm chất lượng nông sản tốt nhất khi xuất xưởng. Và thứ 5 là số hóa toàn bộ quy trình truy xuất nguồn gốc nhằm xây dựng thương hiệu quốc gia gắn liền với sự uy tín.

Lâm Tới