Mô hình kinh doanh: Câu chuyện "Biết rồi, khổ lắm nhưng...vẫn phải nói mãi"

Nhiều bạn khoe với rằng bạn được học nhiều mô hình kinh doanh hay lắm. Tôi hỏi vậy em đã chọn cái nào cho em chưa, và thầy có dạy cho em nên chọn cái nào trong số những mô hình kinh doanh hay ho ấy không? Bạn ngớ người ra trả lời chưa và không. Tôi hỏi vậy thầy có dạy cho em cách chọn mô hình kinh doanh dựa trên cơ sở nào không, hay cứ thấy cái nào hay là lượm về dùng? Bạn trả lời bạn không thấy thầy nhắc đến cái vụ lựa chọn mô hình kinh doanh này như thế nào và cũng không nhắc đến cách thức lựa chọn (!?)

Tôi không ngạc nhiên khi bạn trả lời như vậy. Có vô số các bạn học về các mô hình kinh doanh hay ho (hầu hết của nước ngoài, của người khác) mà không được thầy dạy cho cách thức lựa chọn mô hình kinh doanh riêng cho chính doanh nghiệp của mình. Và bản thân thầy cũng không nói các mô hình kinh doanh của người khác mà mình nhìn thấy khắp nơi ấy xuất phát từ đâu mà có, và vì sao có người chọn mô hình này, có người chọn mô hình khác.

Cách dạy và học như thế vô hình trung cổ súy cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa cứ thấy mô hình nào hay ho có sẵn (của người khác) là bê về áp dụng cho mình, mà không biết rằng làm vậy là tự sát.

Mô hình kinh doanh phải là sản phẩm của riêng mình, phục vụ cho chiến lược riêng của mình, và nó phải là con đẻ của chiến lược kinh doanh được hoạch định riêng cho mình, không phải đi copy của người khác hay tự chế ra theo lời khuyên của ai đó. Học mô hình mà không học chiến lược và dạy mô hình kinh mà không đề cập đến chiến lược là chỉ học và dạy phần ngọn, phần bề nổi mà không thấy phần gốc, phần quan trọng bậc nhất của quá trình lựa chọn mô hình kinh doanh.

Nhiều bạn ắt đã từng vào mua ăn ở các loại quán ăn, từ hủ tiếu gõ, bánh mì đường phố, hột vịt lộn, cơm tấm, phở bò, đến nhà hàng Hong Kong, nhà hàng Nhật, nhà hàng Đức, nhà hàng buffet 5 sao... Mỗi loại hình kinh doanh ấy là một mô hình kinh doanh (ăn uống). Cái nào cũng hay cả, vậy bạn chọn cái nào cho mình để khởi nghiệp kinh doanh? Thưa, chọn mô hình kinh doanh nào là do chiến lược kinh doanh của bạn quyết định. Hãy tìm hiểu chiến lược trước khi lựa chọn mô hình kinh doanh; đừng làm ngược lại mà phải hối tiếc!

Mô hình kinh doanh giống như phương tiện. Phải có chiến lược trước, tức phải xác định rõ ràng con đường và đích đến trước khi mua sắm phương tiện và sử dụng nó để đi. Chưa có chiến lược kinh doanh được hoạch định kỹ mà áp dụng ngay mô hình thì khác nào chưa biết lên rừng hay xuống biển mà đã vội mua xe sắm cộ để vận hành và đi.

Chiến lược giúp ta xác định rõ ràng việc lựa chọn con đường nào, đích đến là gì, làm thế nào để đi nhanh hơn đối phương, làm thế nào để cạnh tranh với họ; cái gì là trọng yếu để đuổi kịp và vượt đối thủ. Trả lời những câu hỏi này, một lần nữa, lại phụ thuộc vào con đường (tức chiến lược) và phương tiện (tức mô hình kinh doanh) của đối thủ.

Biết rồi, khổ lắm, nhưng phải nói mãi.

NGUYỄN HỮU LONG