Luật An ninh mạng 2025: Bước tiến bảo vệ an ninh dữ liệu

Sự cần thiết của việc hợp nhất Luật An ninh mạng năm 2018 và Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2018)

Tính đến nay, Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 đã ban hành được 10 năm, Luật An ninh mạng năm 2018 ban hành được 7 năm, vì vậy, có những nội dung quy định trong 2 luật này không còn phù hợp với tình hình phát triển thực tiễn, nhất là những vấn đề mới về công nghệ thông tin. Do đó, cần phải sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh, góp phần phục vụ hiệu quả quá trình chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số của Việt Nam. 

Đặc biệt, tại Nghị quyết số 176/2025/QH15, ngày 18/02/2025 của Quốc hội về cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Bộ Thông tin và Truyền thông đã không thuộc cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV. Hiện nay, nhiệm vụ quản lý Nhà nước về bảo đảm an toàn thông tin mạng đã được chuyển giao về Bộ Công an. Thực hiện triệt để nguyên tắc “một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính” (theo Nghị quyết 18-NQ/TW, ngày 25/10/2017 của Hội nghị lần thứ Sáu Ban Chấp hành Trung ương khóa XI); đồng thời nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, coi an ninh mạng là yêu cầu xuyên suốt, không thể tách rời trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số.

Do đó, Luật An ninh mạng (sửa đổi và hợp nhất) không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước, khắc phục sự chồng chéo, mâu thuẫn, không còn phù hợp với thực tiễn của Luật An toàn thông tin mạng năm 2015 và Luật An ninh mạng năm 2018 mà còn là đòi hỏi tất yếu của quá trình phát triển kinh tế số và xã hội số. Luật tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm về an ninh mạng, bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng của quốc gia, đồng thời bảo đảm cân bằng giữa quyền tự do trên mạng và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Dự thảo Luật An ninh mạng 2025 bổ sung một số quy định giải quyết những vấn đề cấp bách đang phát sinh

Với 9 chương và 58 điều, Dự thảo Luật An ninh mạng 2025 không chỉ kế thừa, điều chỉnh các quy định hiện hành mà còn bổ sung một số quy định về những vấn đề cấp bách đang phát sinh, tác động lớn đến đời sống xã hội, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển của kinh tế số, xã hội số và bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng trong thời đại mới. Nổi bật là:

Thứ nhất: Bổ sung quy định về bảo đảm an ninh dữ liệu. Lần đầu tiên, dữ liệu - yếu tố cốt lõi của chuyển đổi số - được đặt vào một trong những vị trí trung tâm trong khung pháp lý về an ninh mạng. Trong thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư, dữ liệu là tài sản quốc gia; nhưng thực tế, nước ta đang chủ yếu quan tâm đến việc quản lý, khai thác, sử dụng, xử lý dữ liệu để phục vụ chuyển đổi số mà chưa có quy định cụ thể về việc bảo đảm an ninh, an toàn với dữ liệu nói chung, do đó, tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ phức tạp đối với an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, tuy nhiên, ngoài dữ liệu cá nhân, dữ liệu còn gồm: Dữ liệu tổ chức, dữ liệu hệ thống, dữ liệu trong quá trình truyền tải, hạ tầng công nghệ và dữ liệu về quyền riêng tư của người dùng. Với thuộc tính đa dạng ấy, khi dữ liệu bị chiếm đoạt, sử dụng, khai thác trái phép hoặc tiêu hủy thì hậu quả sẽ vô cùng nguy hiểm. Thực tế cho thấy, phần lớn các cuộc tấn công mạng được ghi nhận gần đây đều nhằm đánh cắp, mã hóa hoặc phá hủy dữ liệu, không chỉ gây gián đoạn hoạt động của tổ chức, hậu quả các vụ tấn công dữ liệu có thể kéo dài nhiều năm. Điều này đòi hỏi một khung pháp lý mạnh mẽ, thống nhất và phù hợp với các rủi ro mới trên không gian mạng. Vì vậy, việc bổ sung quy định về bảo đảm an ninh dữ liệu không chỉ khắc phục khoảng trống pháp lý mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho tất cả các bên liên quan và là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình chuyển đổi số quốc gia và xây dựng hệ sinh thái số tại Việt Nam hiện nay và thời gian tới.

Thứ 2: Bổ sung quy định yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng có trách nhiệm định danh địa chỉ IP và cung cấp cho lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng. Địa chỉ IP là địa chỉ đơn nhất trên không gian mạng, tương tự “địa chỉ địa lý”, cho phép lực lượng chức năng xác định địa điểm, thời gian và thông tin về thuê bao sử dụng để kết nối, truy cập vào mạng internet (giống như xác định thông tin cư trú đối với một địa chỉ nhà cố định).

Thực trạng thời gian qua, việc định danh và quản lý, khai thác thông tin địa chỉ IP phục vụ công tác bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu công tác, điển hình như: Lực lượng chức năng hiện nay xác minh thông qua gửi yêu cầu tra cứu tới các nhà cung cấp dịch vụ Internet và phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ phối hợp của các doanh nghiệp, dẫn đến làm chậm tiến độ, không còn ý nghĩa nghiệp vụ, gây khó khăn cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cùng với đó, làm tăng nguy cơ phát sinh một số hành vi tiêu cực tại các doanh nghiệp như mua bán thông tin, cơ chế riêng trong việc cung cấp thông tin và có nguy cơ bị lộ lọt thông tin, đối tượng. Việc cung cấp thông tin cho lực lượng Công an phục vụ công tác bảo đảm an ninh trật tự của các doanh nghiệp không chủ động, có tình trạng không đồng ý giải pháp kỹ thuật (API) cho phép lực lượng Công an kết nối vào cơ sở dữ liệu để chủ động tra cứu, cũng như từ chối cung cấp toàn bộ dữ liệu cho lực lượng chức năng khi được đề nghị hợp tác.

Từ thực trạng nêu trên, việc quy định yêu cầu các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet tại Việt Nam có trách nhiệm định danh, quản lý, cung cấp thông tin sử dụng địa chỉ IP cho lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao quản lý tập trung, khai thác phục vụ công tác bảo đảm an ninh quốc gia và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội là phù hợp, khả thi và rất cấp thiết, bảo đảm khắc phục các tồn tại, bất cập hiện nay; đặc biệt trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên chuyển đổi số mạnh mẽ và yêu cầu bảo vệ chủ quyền quốc gia trên không gian mạng.

Thứ 3: Bổ sung quy định về kinh phí bảo vệ an ninh mạng của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức chính trị phải bảo đảm tối thiểu 10% trong tổng kinh phí triển khai đề án, dự án, chương trình, kế hoạch đầu tư, ứng dụng, phát triển công nghệ thông tin. Đây là mức thông lệ chung trên thế giới và cũng đã được nêu tại Chỉ thị số 14/CT-TTg, ngày 07/6/2019 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh mạng nhằm cải thiện chỉ số xếp hạng của Việt Nam, cụ thể: “Bảo đảm tỷ lệ kinh phí chi cho các sản phẩm, dịch vụ an toàn thông tin mạng đạt tối thiểu 10% trong tổng kinh phí triển khai kế hoạch ứng dụng công nghệ thông tin hàng năm, giai đoạn 5 năm và các dự án công nghệ thông tin (trong trường hợp chủ đầu tư chưa có hệ thống kỹ thuật hoặc thuê dịch vụ bảo đảm an toàn thông tin mạng chuyên biệt đáp ứng được các quy định của pháp luật về bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ)”. Nội dung này tiếp tục được nhắc lại tại Quyết định số 964/QĐ-TTg, ngày 10/8/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược an toàn, an ninh mạng quốc gia, chủ động ứng phó với các thách thức từ không gian mạng đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

Thứ 4: Bổ sung quy định về việc khuyến khích các cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước sử dụng sản phẩm, dịch vụ công nghiệp an ninh của Việt Nam bảo đảm tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng để nâng cao năng lực tự chủ về an ninh mạng.

Thứ 5: Bổ sung quy định về việc người đứng đầu, chịu trách nhiệm phụ trách hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia phải tham gia sát hạch và được cấp chứng chỉ về an ninh mạng. 

Dự thảo Luật An ninh mạng được nghiên cứu, xây dựng theo đúng quy trình, quy định, trên cơ sở tiếp thu tối đa các ý kiến góp ý của các bộ, ban, ngành chức năng và các tầng lớp Nhân dân

Theo Nghị quyết số 87/2025/UBTVQH15, ngày 10/7/2025 về điều chỉnh Chương trình lập pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã bổ sung dự án Luật An ninh mạng vào Chương trình lập pháp năm 2025 và cho phép tiến hành theo trình tự, thủ tục rút gọn. Mặc dù được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn, nhưng quá trình xây dựng dự án Luật, Bộ Công an vẫn tổ chức lấy ý kiến của Nhân dân trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công an từ ngày 28/6/2025 đến ngày 13/7/2025 và hiện tại vẫn đang tiếp tục ghi nhận ý kiến tham gia của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

Ngày 01/8/2025, Bộ Công an đã có Công văn số 3435 đề nghị các bộ, cơ quan ngang bộ; Tòa án nhân dân tối cao; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố (tổng cộng 58 đầu mối) cho ý kiến đối với hồ sơ Dự án Luật.

Ngày 15/8/2025, Bộ Tư pháp đã tổ chức phiên họp thẩm định với hồ sơ Dự án Luật An ninh mạng. Đến ngày 22/8/2025, Bộ Tư pháp đã có Báo cáo thẩm định số 366/BC-BTP về hồ sơ Dự án Luật An ninh mạng. Căn cứ ý kiến thẩm định, Bộ Công an đã hoàn thiện hồ sơ Dự án Luật trình Chính phủ.

Ngày 29/8/2025, Bộ Công an có Tờ trình số 514/TTr-BCA trình Chính phủ Dự án Luật An ninh mạng. Ngày 03/9/2025, Văn phòng Chính phủ đã phát hành Phiếu lấy ý kiến số 728/PLYK/2025 về Hồ sơ sự án Luật. Chiều ngày 04/9/2025, tại Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 8/2025 và Chính phủ đã xem xét, cho ý kiến với dự án Luật An ninh mạng.

Ngày 22/9/2025, Chính phủ đã ban hành Tờ trình số 815/TTr-CP trình Quốc hội về dự án Luật An ninh mạng.

Ngày 23/9/2025, tại Phiên họp thứ 49, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã họp cho ý kiến về dự án Luật An ninh mạng. Căn cứ Kết luận phiên làm việc tại Thông báo số 3513/TB-VPQH ngày 25/9/2025, Bộ Công an đã dự kiến những nội dung tiếp thu, giải trình về dự thảo Luật An ninh mạng.

Ngày 04/10/2025, Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ 8, nhiệm kỳ khóa XV đã thảo luận một số nội dung trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, trong đó có hồ sơ dự án Luật An ninh mạng. Căn cứ 01 ý kiến phát biểu tham gia tại hội nghị này, đơn vị chủ trì soạn thảo đã nghiên cứu, tiếp thu tại dự thảo Luật.

Ngày 10/10/2025, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Quốc hội đã tổ chức phiên họp thẩm tra toàn thể dự án Luật An ninh mạng. Tại phiên họp, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Quốc hội đánh giá cao Chính phủ và đơn vị chủ trì tham mưu là Bộ Công an. Những nội dung còn chưa thống nhất quan điểm với Bộ Quốc phòng, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị giao Chính phủ tiếp tục thống nhất.

Tại Kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật An ninh mạng; trong đó có 70 lượt đại biểu phát biểu ý kiến tại Tổ (ngày 3/10/2025), 15 lượt đại biểu phát biểu tại Hội trường (ngày 06/11/2025) và 5 Đoàn đại biểu Quốc hội gửi ý kiến bằng văn bản.

Như vậy, quá trình xây dựng dự thảo, ban hành Luật đã được Quốc hội, nòng cốt là cơ quan chủ trì soạn thảo (Bộ Công an) thực hiện khẩn trương, đúng quy định, trên tinh thần cầu thị, lấy ý kiến rộng rãi từ Nhân dân, các cơ quan, tổ chức để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả cao nhất khi Luật được ban hành.

Có thể khẳng định, dự thảo Luật An ninh mạng 2025 là bước đi chiến lược, không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý Nhà nước mà còn là đòi hỏi tất yếu giúp Việt Nam củng cố nền tảng pháp lý cho phát triển kinh tế số và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp trên không gian mạng. Đây là dấu mốc quan trọng trong hành trình xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy và phát triển bền vững./.

Lương Trang - Mạnh Nghiệp