Lễ hội cầu ngư Quảng Ninh: Tiềm năng phát triển kinh tế di sản

Theo thống kê, tỉnh Quảng Ninh có tới 46 lễ hội biển thường được tổ chức tại các đình, chùa, miếu, nghè khắp vùng hải đảo và ven biển. Trong đó, lễ hội ở vùng hải đảo chiếm đa số với 43%, vùng ven biển chiếm 37%, còn lại là vùng nội đồng. Những sinh hoạt văn hóa này thể hiện sự chi phối mạnh mẽ của yếu tố biển đối với lối sống và tư duy của cư dân địa phương.

Lễ hội cầu ngư thường diễn ra vào mùa xuân, là dịp để ngư dân hun đúc niềm tin, khơi dậy khát vọng bám biển và xây dựng quê hương. Tại Quảng Ninh, có hai lễ hội cầu ngư quy mô lớn nhất diễn ra tại: Cảng cá Bến Giang (phường Hà An): Tổ chức sớm nhất vào mùng 5, mùng 6 tháng Giêng hằng năm. Cảng cá Cái Rồng (đặc khu Vân Đồn): Gắn liền với các nghi thức rước kiệu vua Lý Anh Tông.

Một lễ hội cầu ngư điển hình thường bao gồm hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức trang trọng với các nghi thức như dâng hương, cầu an, cúng khao, tế vua, và rước kiệu.

Tại Vân Đồn, người dân rước kiệu vua Lý Anh Tông từ đền ra cảng cá; còn tại Cô Tô, các nghi lễ dâng hương tưởng niệm Đức Thánh Trần cùng các vị sơn thần, hải thần được thực hiện thành kính. Đặc biệt, nghi thức "mở cửa biển" mang ý nghĩa thiêng liêng, gửi gắm hy vọng về một mùa sản xuất mới đầy khí thế.

Phần hội diễn ra tưng bừng với các hoạt động như phát động thi đua lao động, trao quà cho ngư dân, thi đan lưới, vá lưới, thi làm bánh, và các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy.

Lễ hội cầu ngư không chỉ là nét đẹp tín ngưỡng mà còn là dịp để tri ân công đức của các vị thần và tiền nhân. Riêng tại Vân Đồn, lễ hội còn nhằm tôn vinh vua Lý Anh Tông, người đã lập ra Thương cảng Vân Đồn năm 1149, đặt nền móng cho kinh tế biển vùng Đông Bắc.

Đối với ngư dân, đây là cơ hội để cầu mong "trời yên biển lặng", những chuyến ra khơi thuận buồm xuôi gió và chia sẻ kinh nghiệm đánh bắt. Tại đặc khu Cô Tô, lễ hội mở cửa biển (phục dựng từ năm 2024) còn mang thêm nhiệm vụ chào đón khách du lịch, mong muốn những hành trình trải nghiệm trên biển của du khách được an toàn, thuận lợi.

Trong giai đoạn mới, các địa phương tại Quảng Ninh như Vân Đồn và Cô Tô đang tích cực gìn giữ và phát huy giá trị lễ hội cầu ngư gắn với bảo vệ môi trường biển. Việc duy trì những nét đẹp văn hóa này không chỉ giúp củng cố quốc phòng - an ninh mà còn là chìa khóa để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Lê Quân