Làng nghề gốm Gia Thủy: Hơn nửa thế kỉ vẫn “đỏ lửa”...

Theo lời kể của các nghệ nhân làng gốm Gia Thủy: Gốm Gia Thủy có tiền thân là gốm Long Thịnh. Năm 1959, một số thợ gốm ở Thanh Hoá đã di cư về đây và mở một số lò gốm làm các vật dụng phục vụ đời sống sinh hoạt như: nồi, niêu, chum vại… và cũng từ đó làng gốm Gia Thuỷ ra đời.

Năm 2007, gốm Gia Thủy được công nhận là làng nghề truyền thống. Hơn nửa thế kỉ trôi qua, nhưng gốm Gia Thủy vẫn giữ được nét riêng biệt bởi những sản phẩm đơn sơ, mộc mạc nhưng không kém phần tinh tế.

Để làm ra một sản phẩm gốm hoàn chỉnh đến tay người dùng, người thợ gốm phải làm ra nhiều công đoạn và vai trò của công đoạn nào cũng quan trọng. Ngay cả những công đoạn tưởng chừng đơn giản nhất như làm đất cũng đòi hỏi người thợ phải có sự tỉ mỉ, lành nghề, quan sát tinh tế và sáng tạo.

Nét đặc trưng của gốm Gia Thủy là được làm từ nguyên liệu đất sét có màu nâu vàng, đây là nguyên liệu có sẵn tại địa phương và chỉ tại làng nghề nơi đây mới có. Loại đất này có độ kết dính cao, mịn và chịu nhiệt tốt. Đất khi lấy về sẽ được phơi khô, đập nhỏ rồi cho vào bể ngâm. Sau đó, dùng máy quấy đều rồi múc lọc qua sàng.

Gạn bớt nước phía trên, lấy phần đất đông đặc  mang ra phơi khô, đến khi đạt đủ tầm dẻo là mang ra làm được. Việc phơi đất cũng đòi hỏi phải thật cẩn thận, bởi nếu để đất khô quá hoặc ướt quá thì sẽ rất khó tạo hình. Vì thế khi phơi người thợ phải thường xuyên quan sát độ khô ướt của đất. Đất sau khi phơi sẽ được đem vào xưởng sản xuất làm nhuyễn thêm để tạo độ keo và mịn hơn khi nặn.

Qua những bàn tay điêu luyện của người thợ lành nghề, đất đã chuyển mình thành hình, thành khối, có đường nét như ý và ẩn chứa cả hồn cốt của người thợ Gia Thủy. Tùy thuộc vào từng loại sản phẩm mà người thợ sẽ nặn đất theo mẫu khác nhau.

Thông thường để làm ra những chiếc vò, chum, vại người thợ sẽ nặn đất thành những thớ dài và tròn để khi đưa lên bàn xoay ghép lại với nhau được dễ dàng hơn. Việc tiếp củi vào lò nung cũng rất quan trọng. Để ra được sản phẩm đẹp, chất lượng thì công đoạn nung sản phẩm đóng vai trò quyết định. Nếu trong quá trình nung, thợ không điều chỉnh lửa, điều chỉnh nhiệt độ phù hợp thì sản phẩm sẽ cong, vênh hoặc rạn…

Cũng theo chia sẻ của nghệ nhân Trịnh Đình Dũng cho biết: “Gia đình ông có 3 đời theo nghề truyền thống. Gốm Gia Thủy tuy có trải qua những giai đoạn khó khăn nhưng với tình yêu nghề ông Dũng vẫn quyết tâm giữ lửa. Đến nay, gia đình ông đã chuyển đổi sản xuất theo hướng khoa học, đầu tư 22 lò sản xuất gốm, cho thu nhập mỗi năm trên 1,6 tỷ đồng và tạo công ăn việc làm cho 6 lao động. Ngoài ra, để bảo tồn nghề truyền thống, ông còn nhận dạy nghề miễn phí cho các thanh niên trong xã”.

Trải qua bao thăng trầm và biến cố, làng gốm Gia Thủy vẫn luôn tồn tại nơi vùng đất Ninh Bình. Những người thợ lành nghề, vẫn ngày đêm tỉ mẩn làm gốm, cốt để đưa những sản phẩm phản ánh rõ nét giá trị văn hóa đến gần hơn với mọi người. Qua những sản phẩm truyền thống của làng gốm Gia Thủy người ta không chỉ thấy sự điêu luyện, khéo léo của người thợ lành nghề, mà còn cảm nhận được sự tinh tế của bao thế hệ nghệ nhân được cô đọng trong từng đường nét của sản phẩm. 

Huyền Chi