Làm sạch mã số thuế - Xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch

Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh” đang được Thuế thành phố Hà Nội triển khai nhằm chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế, nâng cao hiệu quả quản lý và xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch. Phóng viên Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Luật TGS xoay quanh vấn đề này.

Hà Nội đang triển khai Chiến dịch Làm sạch mã số thuế trên địa bàn. Theo ông, chiến dịch này có ý nghĩa gì đối với môi trường kinh doanh?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Việc Hà Nội triển khai Chiến dịch làm sạch mã số thuế trong giai đoạn hiện nay là bước đi cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong bối cảnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ giữa cơ quan thuế với cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an và các cơ quan quản lý nhà nước khác.

Thực tế cho thấy, sau nhiều năm phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, vẫn còn tình trạng doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục giải thể, hộ kinh doanh không còn hoạt động thực tế nhưng vẫn tồn tại mã số thuế, hoặc thông tin đăng ký thuế không còn chính xác. Điều này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý thuế mà còn tạo ra nguy cơ bị lợi dụng để thực hiện các hành vi như mua bán hóa đơn, thành lập doanh nghiệp "ma", gian lận thuế hoặc chiếm đoạt tiền hoàn thuế.

Về mặt pháp lý, Luật Quản lý thuế năm 2019 quy định người nộp thuế có nghĩa vụ đăng ký thuế, kê khai đầy đủ, chính xác và kịp thời khi có thay đổi thông tin đăng ký thuế; đồng thời cơ quan thuế có trách nhiệm xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu người nộp thuế và rà soát, cập nhật thông tin để bảo đảm tính chính xác của dữ liệu. Bên cạnh đó, Nghị định số 168/2025/NĐ-CP về đăng ký doanh nghiệp và các quy định về đăng ký thuế cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cập nhật thông tin trong suốt quá trình hoạt động.

Ý nghĩa lớn nhất của chiến dịch không chỉ là "làm sạch" dữ liệu quản lý thuế mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công khai, minh bạch và bình đẳng. Khi dữ liệu về người nộp thuế được chuẩn hóa, cơ quan quản lý sẽ dễ dàng nhận diện các đối tượng có rủi ro cao để kiểm tra, thanh tra, đồng thời giảm bớt việc kiểm tra dàn trải đối với các doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật.

Đây cũng là tiền đề quan trọng để thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý thuế trên nền tảng số và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp hoạt động chân chính.

Thực tế đã xuất hiện nhiều trường hợp cho mượn hoặc bị lợi dụng thông tin cá nhân, chữ ký số, tài khoản ngân hàng để thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Những hành vi này có thể dẫn đến các rủi ro pháp lý như thế nào?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Thực tế hiện nay, không ít người vì chủ quan hoặc vì lợi ích trước mắt đã cho mượn căn cước công dân, chữ ký số, tài khoản ngân hàng hoặc cung cấp thông tin cá nhân để người khác đứng tên thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh. Tuy nhiên, đây là hành vi tiềm ẩn rất nhiều rủi ro pháp lý, bởi theo quy định của pháp luật, người đứng tên đăng ký vẫn được xác định là chủ thể chịu trách nhiệm trước cơ quan nhà nước, dù trên thực tế không trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh.

Trước hết, người đứng tên doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về đăng ký thuế, kê khai thuế, nộp thuế, lưu trữ hóa đơn, chứng từ và các nghĩa vụ tài chính khác theo Luật Quản lý thuế năm 2019. Nếu doanh nghiệp phát sinh hành vi trốn thuế, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp, mua bán hóa đơn hoặc không thực hiện nghĩa vụ kê khai, người đứng tên có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, bị cưỡng chế thi hành nghĩa vụ thuế, thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu có căn cứ xác định có hành vi đồng phạm hoặc giúp sức.

Bên cạnh đó, việc để người khác sử dụng chữ ký số và tài khoản ngân hàng của mình còn tạo điều kiện cho các giao dịch điện tử được thực hiện dưới danh nghĩa của chính người đứng tên. Trong trường hợp các giao dịch này phục vụ cho hành vi gian lận thuế, rửa tiền, lừa đảo chiếm đoạt tài sản hoặc các tội phạm kinh tế khác, cá nhân đứng tên sẽ phải giải trình với cơ quan điều tra và có thể đối mặt với các hậu quả pháp lý rất nghiêm trọng.

Ngoài trách nhiệm về thuế và hình sự, người đứng tên còn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự đối với các khoản nợ, nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp trong phạm vi pháp luật quy định, đồng thời bị ảnh hưởng đến uy tín, lịch sử tín dụng và gặp khó khăn khi thực hiện các giao dịch tài chính hoặc thành lập doanh nghiệp trong tương lai.

Chiến dịch khuyến nghị người nộp thuế chủ động rà soát tình trạng mã số thuế và hoàn thiện các nghĩa vụ còn tồn tại. Người dân, doanh nghiệp cần lưu ý những vấn đề gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Chiến dịch làm sạch mã số thuế không chỉ là hoạt động của cơ quan quản lý mà còn là dịp để mỗi cá nhân, doanh nghiệp chủ động rà soát tình trạng pháp lý của mình nhằm hạn chế các rủi ro về thuế và kinh doanh.

Đối với doanh nghiệp và hộ kinh doanh đang hoạt động, trước hết cần kiểm tra lại thông tin đăng ký thuế, mã số thuế, địa chỉ trụ sở, ngành nghề kinh doanh, người đại diện theo pháp luật và các thông tin đăng ký khác để bảo đảm luôn thống nhất với thông tin đăng ký doanh nghiệp. Khi có thay đổi, cần thực hiện thủ tục cập nhật đúng thời hạn theo quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, người nộp thuế cần rà soát việc kê khai, quyết toán, nộp thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và tình trạng thực hiện các nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng. Nếu phát hiện sai sót hoặc còn nghĩa vụ chưa hoàn thành, nên chủ động kê khai bổ sung, khắc phục và phối hợp với cơ quan thuế để xử lý kịp thời. Việc chủ động khắc phục trước khi bị thanh tra, kiểm tra không chỉ giúp giảm thiểu các rủi ro pháp lý mà còn thể hiện tinh thần tuân thủ pháp luật của người nộp thuế.

Đối với cá nhân, cần thường xuyên kiểm tra tình trạng mã số thuế cá nhân và tuyệt đối không cho người khác mượn căn cước công dân, chữ ký số, tài khoản ngân hàng hoặc đứng tên thành lập doanh nghiệp, hộ kinh doanh khi không trực tiếp quản lý, điều hành hoạt động. Đây là biện pháp quan trọng để phòng ngừa việc bị lợi dụng vào các hành vi gian lận thuế, mua bán hóa đơn hoặc các vi phạm pháp luật khác.

Việc công khai danh sách người nộp thuế nợ thuế, các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sẽ góp phần nâng cao tính tuân thủ pháp luật về thuế ra sao?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Đây không chỉ là biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ ngân sách nhà nước mà còn góp phần tạo lập kỷ cương, công bằng trong môi trường kinh doanh.

Thực tế cho thấy, nếu các hành vi chậm trễ trong việc thực hiện các nghĩa vụ thuế hoặc gian lận thuế không được xử lý nghiêm sẽ tạo ra sự bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ thuế sẽ phải cạnh tranh với các tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm để giảm chi phí hoặc trục lợi bất chính. Vì vậy, việc công khai thông tin và áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo quy định của Luật Quản lý thuế năm 2019 vừa có tác dụng răn đe, vừa khuyến khích người nộp thuế chủ động thực hiện nghĩa vụ của mình.

Đặc biệt, quy định về tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế còn nợ thuế sau khi đã áp dụng các biện pháp đôn đốc nhưng vẫn không chấp hành thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc nâng cao hiệu lực thi hành pháp luật thuế. Đây không phải là biện pháp mang tính trừng phạt, mà là một biện pháp bảo đảm thi hành nghĩa vụ tài chính theo trình tự, điều kiện và thẩm quyền luật định, góp phần ngăn ngừa tình trạng lợi dụng việc xuất cảnh để trốn tránh nghĩa vụ với Nhà nước.

Tuy nhiên, để các biện pháp này phát huy hiệu quả và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, việc công khai thông tin và áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần được thực hiện đúng căn cứ pháp luật, đúng đối tượng, đúng trình tự, thủ tục, bảo đảm tính chính xác của dữ liệu và quyền giải trình của người nộp thuế. Khi được triển khai minh bạch và thống nhất, đây sẽ là động lực quan trọng để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật về thuế, hạn chế các hành vi gian lận, đồng thời xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và bền vững.

Theo ông, để việc làm sạch mã số thuế không chỉ là một chiến dịch mà trở thành nền tảng cho một môi trường kinh doanh minh bạch, an toàn và bền vững, cần thêm những giải pháp gì từ phía cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân?

Luật sư Nguyễn Văn Tuấn: Làm sạch mã số thuế không nên được nhìn nhận là một chiến dịch mang tính thời điểm mà cần trở thành một quá trình quản trị thường xuyên, gắn với mục tiêu xây dựng hệ sinh thái kinh doanh minh bạch, hiện đại và bền vững.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu về người nộp thuế theo hướng đồng bộ với dữ liệu dân cư, đăng ký doanh nghiệp, bảo hiểm xã hội, ngân hàng và các cơ quan quản lý chuyên ngành. Song song với đó là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu để sớm phát hiện các dấu hiệu bất thường như doanh nghiệp "ma", mua bán hóa đơn, trốn thuế hoặc sử dụng thông tin cá nhân trái phép. Việc thanh tra, kiểm tra cũng cần được thực hiện trên cơ sở quản lý rủi ro, bảo đảm đúng đối tượng, tránh gây phiền hà cho các doanh nghiệp tuân thủ tốt pháp luật.

Đối với doanh nghiệp, cần nâng cao văn hóa tuân thủ pháp luật, coi việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, kế toán; rà soát hồ sơ đăng ký, cập nhật kịp thời các thay đổi về thông tin, tăng cường kiểm soát nội bộ đối với việc sử dụng hóa đơn điện tử, chữ ký số và tài khoản ngân hàng để hạn chế các rủi ro pháp lý phát sinh.

Đối với người dân, cần nâng cao nhận thức về việc bảo vệ thông tin cá nhân, tuyệt đối không cho mượn hoặc cho thuê căn cước công dân, chữ ký số, tài khoản ngân hàng. Đồng thời, nên chủ động kiểm tra tình trạng mã số thuế, phối hợp với cơ quan thuế khi phát hiện thông tin sai lệch hoặc có dấu hiệu bị lợi dụng.

Để xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững, điều quan trọng không chỉ là tăng cường chế tài xử lý vi phạm mà còn phải nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của toàn xã hội. Khi dữ liệu thuế được chuẩn hóa, cơ chế quản lý được số hóa và mỗi cá nhân, doanh nghiệp đều có trách nhiệm với thông tin pháp lý của mình, niềm tin vào môi trường đầu tư sẽ được củng cố, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển ổn định, lành mạnh của nền kinh tế.

Xin cảm ơn ông!

Hoài Lam thực hiện