Kỳ 1: Công nghiệp Quảng Ninh những trụ cột trong bức tranh tăng trưởng kinh tế

Công nghiệp giữ nhịp tăng trưởng

Tám tháng đầu năm 2026, bức tranh kinh tế Quảng Ninh tiếp tục ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Trong đó, công nghiệp nổi lên như một trong những khu vực đóng vai trò quan trọng trong duy trì đà tăng trưởng, đồng thời cho thấy những chuyển động đáng chú ý trong quá trình chuyển dịch cơ cấu sản xuất.

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 8 và 8 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của Quảng Ninh tháng 8 tăng 19,77% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 8 tháng, IIP tăng 16,24%. Đáng chú ý, mức tăng không chỉ đến từ các ngành công nghiệp truyền thống mà còn có sự đóng góp ngày càng rõ nét của khu vực chế biến, chế tạo.

Nếu nhìn vào cơ cấu ngành, sự chuyển động này càng rõ hơn. Trong 8 tháng, chỉ số sản xuất của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 31,77%, cao hơn đáng kể so với mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp. Đây được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng công nghiệp Quảng Ninh trong năm 2026.

Trong khi đó, các ngành truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế. Sản xuất điện trong 8 tháng đạt 26,164 tỷ kWh, tăng 6,94% so với cùng kỳ. Những con số này cho thấy công nghiệp Quảng Ninh đang vận hành trên hai nền tảng: một bên là những ngành đã hình thành từ lâu, bên kia là các lĩnh vực sản xuất mới đang tăng tốc.

Đây cũng là điểm đáng chú ý khi nhìn vào quá trình phát triển công nghiệp của địa phương. Từ một nền kinh tế có thế mạnh đặc biệt về khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đang từng bước mở rộng sang chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và các lĩnh vực sản xuất có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Những trụ cột truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng

Nhắc đến công nghiệp Quảng Ninh, than vẫn là một trong những ngành sản xuất có vị trí đặc biệt. Cùng với đó là hệ thống sản xuất điện đã hình thành và phát triển trong nhiều năm, tạo nền tảng cung ứng năng lượng cho hoạt động sản xuất và đóng góp quan trọng vào cân đối năng lượng.

Tuy nhiên, số liệu 8 tháng năm 2026 cho thấy bức tranh công nghiệp đang có sự phân hóa giữa các nhóm ngành. Trong khi IIP toàn ngành tăng 16,24%, khai khoáng giảm 1,64%, sản lượng than sạch giảm 1,8% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy vai trò của công nghiệp truyền thống vẫn lớn, nhưng dư địa tăng trưởng của nhóm ngành dựa nhiều vào khai thác tài nguyên đang có những giới hạn nhất định.

Ở chiều ngược lại, sản xuất điện tiếp tục duy trì mức tăng. Sản lượng điện đạt 26,164 tỷ kWh trong 8 tháng, tăng 6,94%. Điện không chỉ là một ngành sản xuất quan trọng mà còn là một phần của nền tảng hạ tầng năng lượng phục vụ quá trình công nghiệp hóa. Điều này đặt ra một yêu cầu có tính dài hạn: các ngành công nghiệp truyền thống tiếp tục cần được duy trì, nâng cao hiệu quả sản xuất, đồng thời phải từng bước thích ứng với những yêu cầu mới về công nghệ, năng lượng và môi trường.

Nói cách khác, những ngành công nghiệp truyền thống vẫn giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, song động lực tăng trưởng mới đang ngày càng được kỳ vọng từ công nghiệp chế biến, chế tạo và những dự án có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng cao hơn.

Chế biến, chế tạo nổi lên như động lực mới

Nếu khai khoáng và năng lượng là những nền tảng truyền thống, thì chế biến, chế tạo đang cho thấy vai trò ngày càng rõ trong cấu trúc công nghiệp mới của Quảng Ninh.

Mức tăng 31,77% trong 8 tháng là chỉ dấu đáng chú ý. Không chỉ tăng nhanh hơn mức bình quân toàn ngành, khu vực này còn gắn trực tiếp với quá trình thu hút đầu tư, hình thành các nhà máy mới và mở rộng năng lực sản xuất tại các khu công nghiệp, khu kinh tế.

Một số sản phẩm công nghiệp có mức tăng đáng kể. Sản lượng loa, tai nghe đạt hơn 10,77 triệu bộ, tăng 49,42%, đã hoàn thành 106,15% kịch bản 9 tháng. Sản lượng xi măng đạt gần 3,13 triệu tấn, tăng 43,25%, vượt kịch bản 9 tháng. Đây là những con số cho thấy năng lực sản xuất công nghiệp của Quảng Ninh đang được mở rộng theo hướng đa dạng hơn.

Đáng chú ý, phía sau những con số sản lượng là sự hiện diện ngày càng rõ của các ngành sản xuất mới như điện tử, thiết bị, linh kiện và các sản phẩm phục vụ chuỗi cung ứng công nghiệp.

Theo số liệu được Quảng Ninh công bố, đến năm 2026, lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo có 152 dự án FDI, với tổng vốn đăng ký khoảng 8,28 tỷ USD, chiếm hơn một nửa tổng vốn FDI đăng ký trên địa bàn. Điều này cho thấy công nghiệp chế biến, chế tạo không chỉ tăng về sản lượng mà còn đang trở thành một trong những địa chỉ quan trọng thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế.

Sự hiện diện của các dự án FDI trong lĩnh vực điện tử, linh kiện, thiết bị và sản xuất công nghiệp cũng mở ra khả năng hình thành những chuỗi sản xuất mới. Đây là khác biệt đáng kể so với mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên trước đây.

Từ sản lượng đến năng lực tham gia chuỗi giá trị

Một trong những thay đổi đáng chú ý của công nghiệp Quảng Ninh là cách nhìn về giá trị của một dự án công nghiệp. 

Nếu trước đây quy mô sản xuất và sản lượng thường là những chỉ dấu quan trọng, thì trong giai đoạn mới, hiệu quả của công nghiệp còn được đặt trong mối quan hệ với công nghệ, năng suất, giá trị gia tăng, khả năng liên kết doanh nghiệp và mức độ tham gia chuỗi cung ứng. Đây cũng là lý do công nghiệp chế biến, chế tạo đang được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới.

Một nhà máy sản xuất linh kiện điện tử không chỉ tạo ra sản phẩm tại địa phương. Khi có thêm các doanh nghiệp cung ứng nguyên liệu, linh kiện, dịch vụ logistics, bảo trì, kỹ thuật và các dịch vụ hỗ trợ khác, giá trị kinh tế tạo ra sẽ được lan tỏa rộng hơn.

Từ góc độ này, sự phát triển của công nghiệp Quảng Ninh không chỉ nằm ở việc có thêm bao nhiêu nhà máy, mà quan trọng hơn là hình thành được hệ sinh thái sản xuất như thế nào. Đây cũng là vấn đề được đặt ra khi nhìn vào dòng vốn đầu tư đang chảy vào địa phương.

Trong 8 tháng năm 2026, Quảng Ninh thu hút 182.732 tỷ đồng vốn đầu tư trong nước ngoài ngân sách, với 67 dự án cấp mới và 9 dự án điều chỉnh tăng vốn. Vốn FDI thu hút trong cùng kỳ đạt 1.127,5 triệu USD.

Những con số này cho thấy công nghiệp đang đứng trước một dư địa phát triển lớn hơn. Nhưng đồng thời, chúng cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển hóa dòng vốn thành năng lực sản xuất thực tế, tạo việc làm, tăng giá trị gia tăng và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Nhịp tăng cao nhưng vẫn còn những khoảng trống

Bức tranh công nghiệp 8 tháng không hoàn toàn chỉ có gam màu tăng trưởng. Ngay trong khu vực chế biến, chế tạo – động lực chính của công nghiệp – một số sản phẩm chưa đạt kịch bản đề ra. Quảng Ninh xác định các sản phẩm như tấm quang năng, tivi và ô tô còn hụt kịch bản và cần được tập trung tháo gỡ trong những tháng cuối năm.

Trong khi đó, chỉ số sản xuất công nghiệp tháng 8 dù tăng 19,77% so với cùng kỳ nhưng lại giảm 2,8% so với tháng 7. Ngành khai khoáng giảm trong 8 tháng và sản lượng than sạch cũng giảm so với cùng kỳ.

Những diễn biến này cho thấy tăng trưởng công nghiệp cần được nhìn nhận theo chiều sâu hơn. Tốc độ tăng IIP là một chỉ dấu quan trọng, nhưng để duy trì đà tăng trong dài hạn, Quảng Ninh cần đồng thời giải quyết các vấn đề về thị trường, năng lực sản xuất, công nghệ, nguyên liệu, lao động kỹ thuật và khả năng kết nối giữa các doanh nghiệp.

Đặc biệt, khi công nghiệp chế biến, chế tạo ngày càng trở thành động lực mới, yêu cầu về hạ tầng khu công nghiệp, logistics, năng lượng, mặt bằng sản xuất và nguồn nhân lực cũng sẽ tăng theo.

Mở rộng không gian cho động lực mới

Nhìn từ 8 tháng đầu năm 2026, có thể thấy công nghiệp Quảng Ninh đang đứng ở một điểm chuyển quan trọng. Một mặt, các ngành truyền thống như khai khoáng, sản xuất điện vẫn giữ vai trò nền tảng. Mặt khác, công nghiệp chế biến, chế tạo đang tăng tốc với tốc độ cao hơn, gắn với các dự án đầu tư mới và sự tham gia ngày càng rõ của dòng vốn FDI.

Sự chuyển dịch này phù hợp với quá trình thay đổi mô hình tăng trưởng của Quảng Ninh: từ khai thác lợi thế tài nguyên sang phát triển đa ngành, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ, logistics và các lĩnh vực kinh tế mới cùng tạo động lực cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, để những chuyển động này trở thành một nền tảng tăng trưởng dài hạn, bài toán tiếp theo không chỉ là duy trì tốc độ sản xuất. Quảng Ninh cần tạo thêm không gian cho các dự án mới, đồng thời bảo đảm hạ tầng, mặt bằng, logistics, nhân lực và các điều kiện cần thiết để dòng vốn đầu tư có thể nhanh chóng chuyển hóa thành năng lực sản xuất. Đây cũng là điểm nối tự nhiên sang câu chuyện thu hút đầu tư công nghiệp.

Những kết quả trong 8 tháng đang tạo nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục mở rộng không gian công nghiệp. Câu chuyện vì thế không chỉ nằm ở việc duy trì các ngành sản xuất hiện hữu, mà còn ở khả năng thu hút những dự án mới, dòng vốn mới và hình thành các cực tăng trưởng công nghiệp mới.

Khi không gian sản xuất được mở rộng, câu hỏi tiếp theo đặt ra là Quảng Ninh sẽ lựa chọn, thu hút và tổ chức những dòng vốn ấy như thế nào để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế. Đây sẽ là nội dung trọng tâm của Kỳ 2: “Thu hút đầu tư công nghiệp: Mở rộng không gian phát triển cho Quảng Ninh”.

Lê Quân