Kiêu bạc đào Thất Thốn

Cho đến tận bây giờ, không phải là giai thoại gì, người dân vùng Nhật Tân (Hà Nội) vẫn nhắc nhớ lại câu chuyện “đếm hoa tính tiền” với giống cây đào Thất Thốn. Vào những năm mất mùa, mỗi bông hoa trên cây được chốt với giá 10 triệu đồng. Quả là hoa đắt hơn vàng ròng!

Chỉ cần nhìn thấy những cây đào thấp đậm, nụ đen nhánh, hoa nở to, màu hoa đỏ như máu và ra hoa cả ở gốc cây thì đó đích thị là Thất Thốn. Màu đỏ của hoa đào kết hợp với nhị hoa vàng rực, chỉ một bông nở đã làm sáng bừng cả không gian. Loại hoa này còn quý ở chỗ hoa nở càng nhiều thì cành nhanh phai tàn, cây càng ít bông thì lại càng bền lâu.

Vậy, sao gọi là Thất Thốn? Trong bữa thưởng trà cùng cụ Phạm Đức Niên, một trưởng bối ở làng đào Nhật Tân thủng thẳng cắt nghĩa cho tôi: “Có 3 cách hiểu về chữ Thất Thốn, hiểu kiểu gì cũng đều đẹp cả. Thứ nhất đó là mỗi cây đào thất thốn thì cứ khoảng 7 "thốn" (mỗi thốn bằng khoảng một đốt ngón tay) lại chia ra các cành nhỏ, mỗi đầu cành ra hoa hay có 7 bông tượng trưng cho chữ thất. Nghĩa thứ hai là, lá đào Thất Thốn dài 7 khoảng thốn, gấp 3 - 4 lần so với lá đào thường. Thứ ba là 7 năm đào Thất Thốn mới ra hoa kép 7 tầng, mỗi tầng hoa có 7 cánh”.

Tôi vẫn nhớ đêm rằm tháng Giêng năm cũ, uống rượu ngồi canh hoa đào Thất Thốn cùng cụ Niên. Đêm ấy rét ngọt, ngồi nhấp tửu cạnh cây đào “đẹt” đã ba năm không cho hoa, tưởng chết, nhưng năm ấy lại bung trổ rực rỡ. Hít thật sâu, hương hoa đào thoang thoảng trong mũi, thứ hương thơm mà giống đào thường không có được.

Hoa trái là tinh túy của thiên nhiên, đất trời và có lẽ hoa đào Thất Thốn là một trong những biểu trưng rõ nhất sự ưu ái mà đấng thiên tạo trao tặng cho con người. Hoa đào Thất Thốn đậm màu, không quá sẫm, nụ to, khi nở bông to, cánh kép tràn đầy sức sống. Lá, lộc đào cũng dày, xanh thẫm, mọc chìa đều ra xung quanh cành.

Trong mỗi thốn đào, có thể ra vài chục bông hoa cùng lúc, mũm mĩm trên cành. Bạn tin không khi những bông hoa đào kép có thể có tới 30 - 50 cánh/bông. Khi hoa tàn, hoa không rụng cánh lả tả như các giống đào khác mà vẫn ở nguyên trên đài hoa.

Cái lạ nữa là hoa mọc thành chùm vài bông một, nhưng nếu không nở cùng lúc mà có bông nở trước, nó sẽ nở trùm lên những nụ khác, không cho những bông kia đẹp cùng.

Đẹp đến nao lòng nhưng đào Thất Thốn cũng đỏng đảnh đến lạ. Thứ nhất là việc không giống với những giống đào khác, phải ươm đào Thất Thốn trên 10 năm mới có thể đón lượt hoa đầu. Thêm nữa, nếu thuận lẽ giời đất thì đào Thất Thốn nở hoa không bao giờ nở đúng tết dịp Nguyên đán. Thay vào đó, đào Thất Thốn thường chỉ ra hoa vào khoảng Rằm tháng Giêng để đón "tháng ăn chơi".

Đặc điểm này khiến bao thế hệ người mê hoa tìm “trăm phương, ngàn kế” để chăm cây, ép cho đào Thất Thốn ra hoa nở đúng dịp Tết. Tuy vậy, điều này đôi khi rất khó.

Có lẽ chính sự đỏng đảnh, kiêu kỳ của đào Thất Thốn mà chúng còn được coi là đào tiến vua - chỉ các bậc đại phú, vua chúa thời xưa mới được thưởng lãm.

Và đến giờ, chẳng phải bậc đại phú hay vua chúa gì nhưng để sở hữu được một cây đào Thất Thốn đẹp theo đúng nghĩa thì cũng chẳng phải dễ. Bỏ cục tiền ra mua ngay chậu đào đào về đặt trong nhà thì quá đơn giản. Chơi đào có lẽ phải yêu đào, hiểu đào cùng cả quá trình cầu kỳ chăm bẵm và ươm tưới. Người chơi đào có khi đau đáu cả chục năm trời để đón đợi những nụ hoa đầu tiên. Khi đó, sự thỏa mãn cùng niềm hạnh phúc của người chơi hoa mới tròn vẹn.

Cây cối cũng có tâm hồn, giống con người muôn hình, muôn mặt. Đào Thất Thốn mang vẻ của gã giang hồ kiêu bạc và bất phục. Chúng chỉ nở vào những ngày "khóa xuân", khi cái hối hả đầu năm đã cạn, các giống đào phai, đào bích đã tàn và lòng người chẳng còn mấy đoái hoài đến cành bung lộc biếc. Chính vì sự đỏng đảnh ấy mà bấy lâu đã bao nhiêu người trồng đào chẳng còn nặng lòng với Thất Thốn, bóng dáng chúng thưa thớt dần trên đất Nhật Tân.

Nhưng vẫn còn đó những người đam mê, kiên trì giữ lại dáng hình cho giống đào quý này.

Ngắm hoa, ngẫm đời, soi xét lại chuyện mới cũ âu cũng thú vị lắm thay!

Kim Sinh