Kiến tạo hệ sinh thái an toàn điện bền vững – Nâng cao hiệu quả phòng cháy, chữa cháy vì một Việt Nam an toàn hơn

Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của công nghiệp, đô thị hóa nhanh chóng và nhu cầu sử dụng điện tăng cao đột biến tại Việt Nam, nguy cơ mất an toàn liên quan đến hệ thống điện đã trở thành một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn, cháy nổ, ảnh hưởng đến tính mạng con người và tài sản xã hội. Việc xây dựng một hệ sinh thái an toàn điện bền vững, kết nối chặt chẽ giữa an toàn điện và công tác phòng cháy chữa cháy, đang nhận được sự quan tâm sâu sắc từ giới khoa học, hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước và toàn xã hội.

Mối quan hệ giữa an toàn điện và phòng cháy, chữa cháy

Trong phát biểu khai mạc hội thảo, Trung tướng GS.TS Trần Minh Hưởng – Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân đã nhấn mạnh tầm quan trọng của an toàn điện không chỉ là khía cạnh kỹ thuật đơn thuần, mà còn là một vấn đề rộng hơn của an ninh phi truyền thống, liên quan trực tiếp đến an ninh con người, an ninh kinh tế và trật tự xã hội.

“Bảo đảm an toàn điện không đơn thuần là vấn đề kỹ thuật, mà là một nội dung cấu thành quan trọng của an ninh phi truyền thống, gắn trực tiếp với an ninh con người, an ninh kinh tế, an ninh xã hội và trật tự, an toàn xã hội.” - Trung tướng GS. TS Trần Minh Hưởng phát biểu

Những con số thống kê gần đây cho thấy tình trạng cháy nổ do sự cố hệ thống, thiết bị điện đang chiếm tỷ lệ rất cao tại nước ta, đặc biệt ở khu dân cư, cơ sở sản xuất nhỏ lẻ và nhà ở kết hợp kinh doanh. Điều này đặt ra cảnh báo về nhận thức của cộng đồng và yêu cầu nâng cao công tác quản lý, giám sát an toàn điện.

Trong khi đó, PGS.TS Đinh Văn Châu – Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực cho rằng tiếp cận an toàn điện phải được đặt trong bối cảnh rộng hơn của phòng cháy chữa cháy, vì đây là nội dung trọng tâm, xuyên suốt của công tác bảo vệ cộng đồng.

“Mục tiêu của hội thảo là đánh giá một cách toàn diện thực trạng công tác bảo đảm an toàn điện ở Việt Nam hiện nay. Làm rõ cơ sở lý luận, pháp lý và khoa học, kỹ thuật phục vụ quản lý nhà nước; trên cơ sở đó đề xuất các định hướng, giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật…” - PGS. TS Đinh Văn Châu cho biết.

Thống kê và thực trạng nguy cơ cháy nổ do sự cố điện

Tại hội thảo, Thiếu tướng Huỳnh Thới An – Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (C07, Bộ Công an) đã chỉ rõ mức độ nghiêm trọng của vấn đề:

“Theo thống kê, số vụ cháy có nguyên nhân xuất phát từ điện chiếm tỷ lệ gần 60%, đặc biệt trong năm 2025 có xu hướng tăng đáng lo ngại, chiếm 78,74%.”

Thông tin này cũng phù hợp với các nghiên cứu độc lập cho thấy sự cố hệ thống điện là yếu tố chính gây ra nhiều vụ cháy, nổ, đặc biệt trong môi trường dân dụng và sản xuất nhỏ lẻ, nơi quá trình sử dụng, lắp đặt điện chưa tuân thủ nghiêm các quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn.

Những con số này không chỉ phản ánh vấn đề kỹ thuật trong hệ thống điện, mà còn nhấn mạnh ý thức chấp hành pháp luật và tiêu chuẩn an toàn của một bộ phận tổ chức, cá nhân còn hạn chế. Đồng thời, hoạt động quản lý nhà nước và ứng dụng khoa học công nghệ vào cảnh báo, giám sát an toàn điện vẫn chưa đồng bộ và hiệu quả.

Khoa học, công nghệ và chuyển đổi số – Giải pháp then chốt

Ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xem là một trong những mũi nhọn để nâng cao hiệu quả quản lý và cảnh báo nguy cơ an toàn điện. Tại hội thảo, Ban tổ chức nhấn mạnh rằng:

Việc áp dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, hệ thống giám sát thông minh cho phép cảnh báo sớm các điểm rủi ro trong hệ thống điện.

Chuyển đổi số trong an toàn điện không chỉ phục vụ giám sát và điều khiển từ xa, mà còn hỗ trợ đào tạo, tuyên truyền và phổ biến kiến thức an toàn điện đến người dân, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý.

Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về an toàn điện, tích hợp dữ liệu từ các nguồn khác nhau giúp dự báo rủi ro và nâng cao năng lực ứng phó sự cố.

Một số chuyên gia còn đề xuất tăng cường phối hợp giữa lực lượng công an, ngành điện lực và các cơ quan quản lý để xử lý vấn đề an toàn điện như một hệ sinh thái – nơi kỹ thuật, quản lý và cộng đồng tham gia đồng bộ.

Phối hợp liên ngành – Tăng cường pháp luật và tuyên truyền

Hội thảo cũng nhận diện rằng công tác quản lý, giám sát và tuyên truyền pháp luật về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy còn nhiều bất cập:

Hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật tại một số địa phương chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa, khiến việc sử dụng điện tại hộ gia đình và cơ sở kinh doanh tiềm ẩn nhiều rủi ro. Việc phối hợp giữa lực lượng chức năng và doanh nghiệp trong công tác tuyên truyền kiến thức, kiểm tra, giám sát an toàn điện còn chưa chặt chẽ và đầy đủ.

Ngoài ra, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn điện cần được hoàn thiện liên tục, phù hợp với sự xuất hiện của các thiết bị điện hiện đại, mô hình năng lượng mới (như pin năng lượng mặt trời tại hộ gia đình, hệ thống sạc xe điện…) nhằm giảm thiểu nguy cơ phát sinh sự cố. Trên cơ sở đó, nhiều đại biểu kiến nghị cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm an toàn điện để tạo môi trường an toàn hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Giáo dục, đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng

Một trong những yếu tố chiến lược để giảm thiểu rủi ro cháy nổ do điện là nâng cao nhận thức cộng đồng về an toàn điện và phòng cháy chữa cháy. Điều này bao gồm:

Đào tạo kỹ năng an toàn cho người sử dụng điện ngay từ gia đình, trường học và cơ sở sản xuất. Tuyên truyền phổ biến pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật đến tất cả các đối tượng sử dụng điện, đặc biệt tại khu dân cư và cơ sở kinh doanh nhỏ lẻ. Tập huấn cho lực lượng quản lý địa phương, nhân viên vận hành hệ thống điện để họ có thể phát hiện và xử lý tình huống rủi ro kịp thời. Dưới góc nhìn này, an toàn điện không chỉ là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội – từ nhà quản lý, ngành điện lực, đến từng hộ gia đình.

Kết thúc hội thảo, PGS.TS Đinh Văn Châu – Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực nhấn mạnh ý nghĩa sâu sắc của buổi trao đổi:

“Hội thảo đã nhận được hơn 136 báo cáo khoa học… Đây là một chủ đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa mang tính lý luận sâu sắc, vừa mang tính thời sự, cấp thiết đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển nhanh và bền vững của đất nước…”

Ông cũng đề nghị các cơ quan tổ chức tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp để hoàn thiện tài liệu hội thảo, phổ biến đến lực lượng công an và cơ quan chức năng ở địa phương, từ đó tham mưu xây dựng chủ trương, chính sách cụ thể nhằm bảo đảm an toàn điện, góp phần nâng cao hiệu quả phòng cháy chữa cháy toàn quốc.

Hội thảo quốc gia về bảo đảm an toàn điện và phòng cháy chữa cháy không chỉ là diễn đàn khoa học chuyên sâu mà còn là tiếng nói cảnh tỉnh về mức độ nghiêm trọng của rủi ro điện trong cuộc sống hiện đại. Thông qua sự phối hợp liên ngành, ứng dụng công nghệ, nâng cao nhận thức cộng đồng và hoàn thiện chính sách pháp luật, Việt Nam có thể tiến tới một hệ sinh thái an toàn điện bền vững, giảm thiểu cháy nổ, bảo vệ tính mạng, tài sản và thúc đẩy phát triển xã hội an toàn hơn.

Hồ Minh - Quảng Đại