Khởi nghiệp số và bài toán đi đường dài của người trẻ

Đường dài của một người khởi nghiệp số từ con số 0

Tôi gặp Nguyễn Thị Thu Hiền vào một ngày cuối thu ở Hà Nội. Cô gái trẻ quê Quảng Bình bước ra từ giảng đường đại học, mang theo không chỉ hành lý của một sinh viên mới tốt nghiệp, mà còn cả những trăn trở rất đời thường. Ngay sau khi ra trường, Hiền đảm nhận cùng lúc ba công việc, không phải để phô bày sự bận rộn, mà để tự trả lời cho mình một câu hỏi giản dị là nếu không dựa vào gia đình, liệu cô có thể tự nuôi sống bản thân bằng chính những gì đã học?

Trước khi cầm trên tay tấm bằng đại học, cô gái trẻ đã có nguồn thu nhập ổn định từ hoạt động bán hàng online, với những thời điểm doanh thu đạt mức hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng mỗi tháng. Khi kể về hành trình của mình, Hiền luôn thể hiện sự điềm tĩnh của người đã sớm chấp nhận việc đi đường dài.

Hiền không khởi đầu bằng những ý tưởng lớn. Điểm xuất phát của cô là một nhu cầu rất cơ bản: tự chủ tài chính, không phụ thuộc vào gia đình.

Những ngày đầu, mọi thứ diễn ra chậm chạp, đi kèm không ít hoài nghi. Có thời điểm, chi phí quảng cáo vượt quá lợi nhuận thu về. Người bắt đầu từ con số 0 không ít lần tự hỏi: mình đang học cách làm kinh doanh, hay chỉ đang trả tiền để mua thêm kinh nghiệm.

“Có hôm em tắt quảng cáo rồi ngồi nhìn màn hình cả tiếng, không biết nên tiếp tục hay dừng lại. Nhưng nếu không quay lại đọc dữ liệu, em biết mình sẽ lại mắc sai lầm theo cách cũ”, Hiền chia sẻ.

Chính những giai đoạn như vậy buộc cô gái trẻ phải dừng lại, quan sát và suy nghĩ. Từ trải nghiệm cá nhân, Hiền dần nhận ra khởi nghiệp số không phải là cuộc chơi của cảm hứng, mà là bài toán của dữ liệu, của hành vi người dùng và của những con số tưởng chừng khô khan nhưng không biết nói dối.

Thu nhập tăng lên theo thời gian, nhưng đi cùng là sự thận trọng ngày càng rõ rệt. Người lựa chọn con đường khởi nghiệp số không mở rộng ồ ạt, không chạy theo những mô hình “ăn xổi”. Mỗi bước đi đều được cân nhắc kỹ lưỡng: Vì sao sản phẩm này bán được, vì sao chiến dịch kia thất bại, vì sao khách hàng quay lại hay rời đi. Với Hiền, công nghệ không còn là công cụ kiếm tiền đơn thuần, mà trở thành phương tiện để kiểm soát rủi ro và tránh lặp lại những sai lầm đã qua.

Nhưng chính khi đi đủ lâu, Thu Hiền mới nhận ra điều cốt lõi: Khởi nghiệp số không phải là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của tư duy.

Chuyển đổi số không dành cho người nóng vội

Theo nhiều chuyên gia kinh tế số, sai lầm phổ biến của người trẻ khi khởi nghiệp là đồng nhất chuyển đổi số với việc “đưa hoạt động lên môi trường online”. Thực tế, chuyển đổi số không chỉ là công cụ, mà là quá trình tái cấu trúc cách vận hành, cách ra quyết định và cách tạo giá trị.

Người đi lên từ những va vấp đầu tiên hiểu điều đó qua chính những lần vấp ngã. Có giai đoạn doanh thu tăng nhanh, nhưng hệ thống quản lý lỏng lẻo khiến chi phí đội lên, hiệu quả giảm sút. Thay vì mở rộng, cô gái trẻ dừng lại, rà soát từng khâu, học cách đọc dữ liệu và điều chỉnh chiến lược. Đó là lúc Hiền nhận ra mình đang đi vào phần khó nhất của khởi nghiệp số: xây nền tảng cho sự bền vững.

Trong kỷ nguyên số, người ta thường nói nhiều đến tốc độ. Nhưng thực tế cho thấy, tốc độ không có ý nghĩa nếu không kiểm soát được rủi ro. Nhà tư tưởng quản trị Peter Drucker từng nói: “Cách tốt nhất để dự đoán tương lai là tạo ra nó”. Với khởi nghiệp số, “tạo ra tương lai” không nằm ở việc chạy theo nền tảng mới, mà ở việc làm chủ dữ liệu, khách hàng và quy trình của chính mình.

Vì thế, người chọn con đường không ồn ào tránh xa các chiến dịch ngắn hạn mang tính “đánh nhanh”. Cách đi được xác lập theo hướng chậm nhưng chắc: chuẩn hóa từng bước, từ quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng đến phân tích hiệu quả bán hàng. Công nghệ được sử dụng để giảm phụ thuộc vào cảm tính, thay thế bằng những quyết định dựa trên dữ liệu.

Đây cũng chính là nỗi lo thường trực của người đang đi những bước đầu trong kinh tế số – lý do khiến Thu Hiền luôn giữ sự thận trọng, dù đã có những kết quả nhất định.

Hỏi về thành công, Thu Hiền không nói nhiều đến doanh thu. Điều được nói đến nhiều hơn là khả năng chủ động: chủ động hiểu khách hàng, chủ động thích ứng khi công nghệ thay đổi, và quan trọng hơn cả là chủ động kiểm soát con đường mình đang đi.

Câu nói nổi tiếng của Satya Nadella – CEO Microsoft – rằng “chuyển đổi số không phải là về công nghệ, mà là về con người” dường như phản chiếu rõ nét hành trình của Hiền. Công nghệ, trong trường hợp này, chỉ là phương tiện; việc có thể đi xa hay phải dừng lại phụ thuộc vào cách người sử dụng công nghệ ấy hiểu mình đang làm gì và vì sao mình làm điều đó.

Khởi nghiệp số, vì thế, không phải là lối tắt để thành công nhanh. Nó là đường dài của học hỏi liên tục, của kỷ luật, của việc chấp nhận thay đổi chính mình trước khi đòi hỏi thị trường thay đổi. Cách đi – thận trọng hay vội vã, dựa vào dữ liệu hay cảm tính – sẽ quyết định người trẻ có thể đi đến đâu.

Câu chuyện của Thu Hiền không nhằm tạo cảm hứng nhất thời. Nó gợi ra một điều cốt lõi hơn rằng, trong kỷ nguyên số, khởi nghiệp không còn là câu hỏi “bắt đầu từ đâu”, mà là liệu người trẻ có đủ kiên nhẫn để đi đường dài, và đủ tỉnh táo để chọn đúng cách đi hay không.

TS. Đinh Việt Hòa – Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia – từng cho rằng, trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh của người trẻ không nằm ở việc tiếp cận công nghệ sớm, mà ở khả năng tư duy hệ thống, quản trị rủi ro và thích ứng liên tục trước sự thay đổi của nền tảng và thị trường. Công nghệ có thể giúp rút ngắn điểm xuất phát, nhưng không thể thay thế cho kỷ luật, sự bền bỉ và khả năng tự điều chỉnh của người khởi nghiệp.

Nhiều chuyên gia cũng cảnh báo, khởi nghiệp số nếu chỉ dừng ở việc “làm online” rất dễ rơi vào vòng xoáy phụ thuộc nền tảng, nơi người trẻ bị cuốn theo thuật toán, chi phí và xu hướng ngắn hạn. Ngược lại, những cá nhân biết xây dựng năng lực số từ sớm – làm chủ dữ liệu, chuẩn hóa quy trình, hiểu rõ khách hàng và giới hạn của chính mình – mới có cơ hội đứng vững khi cuộc chơi thay đổi. Khởi nghiệp số, vì thế, không phải là con đường dành cho sự nóng vội, mà là phép thử dài hơi về tư duy, bản lĩnh và khả năng tự chịu trách nhiệm.

Chuyển đổi số mở ra những con đường mới cho người trẻ, nơi công nghệ trở thành công cụ để đi xa hơn nếu được sử dụng đúng cách.

Ở điểm này, câu chuyện của những người trẻ khởi nghiệp số không còn mang ý nghĩa truyền cảm hứng đơn thuần. Nó đặt ra một yêu cầu rõ ràng hơn rằng, trong một nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường số, ai cũng có thể bắt đầu, nhưng chỉ những người đủ kiên nhẫn, đủ tỉnh táo và đủ kỷ luật mới có thể đi xa. Và đó cũng là thước đo thực chất nhất của khởi nghiệp số trong mắt các chuyên gia kinh tế hôm nay.

Khởi nghiệp số không phải là cuộc đua của những cú bứt phá ngắn hạn, mà là hành trình dài của tư duy, kỷ luật và khả năng tự điều chỉnh.

Thanh Thảo