Khẩn trương trình cơ chế đột phá phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo

Chiều ngày 23/6, Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 chủ trì phiên họp chuyên đề.

Phát biểu kết luận, Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ rõ những tồn tại, hạn chế, khi nhiều bộ, cơ quan, địa phương vẫn còn tâm lý bị động, sợ trách nhiệm, đùn đẩy, né tránh. Hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và thiết bị còn chưa hiện đại; chưa hình thành được các hạ tầng nghiên cứu quy mô lớn.

Việc tổ chức, triển khai các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành còn nhiều khó khăn, thách thức, ách tắc ở nhiều khâu. Về công nghệ và sản phẩm chiến lược, kết quả chưa có đột phá thực chất; các bộ, cơ quan chưa làm rõ sản phẩm đặc thù...Nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, cũng như thiếu các chuyên gia đầu ngành, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng.

Thủ tướng cho rằng có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, đặc biệt vẫn còn tình trạng người đứng đầu chưa chỉ đạo sát sao, còn giao cho cấp phó; công tác phối hợp giữa các cơ quan còn chưa chặt chẽ, cụ thể...Ông cũng nhấn mạnh các định hướng thời gian tới. Theo đó, lựa chọn đúng bài toán, các bộ, cơ quan xác định bài toán lớn, có tính dẫn dắt, gắn chặt với chức năng, nhiệm vụ của các bộ và kết nối với địa phương; địa phương lựa chọn sản phẩm từ thế mạnh và nhu cầu thực tiễn.

Thủ tướng lấy ví dụ, Bộ Công Thương đã triển khai, ứng dụng hiệu quả công nghệ trong phân phối điện, sắp tới phải tiếp tục ứng dụng trong lĩnh vực xăng dầu, xuất xứ hàng hóa, sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo…Cùng với đó, doanh nghiệp là trung tâm, doanh nghiệp tham gia từ khâu xác định bài toán, lựa chọn công nghệ, đầu tư...; Nhà nước kiến tạo thể chế, tiêu chuẩn, môi trường thử nghiệm và thị trường. Đồng thời, cơ chế tài chính thông thoáng, tập trung khắc phục ngay các vướng mắc về đặt hàng, khoán chi, định giá tài sản. Ưu tiên nguồn lực cho phát triển công nghệ lõi, sản phẩm có khả năng thương mại hóa.

Chỉ rõ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm thời gian tới, Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan, địa phương rà soát toàn bộ nhiệm vụ được giao và phải xử lý dứt điểm các nhiệm vụ quá hạn; không đề xuất lùi thời hạn khi chưa làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp; bảo đảm hoàn thành trước ngày 30/6. Bộ Công an theo dõi sát tiến độ; định kỳ hằng tháng báo cáo Thủ tướng Chính phủ danh sách nhiệm vụ chậm, nguyên nhân và trách nhiệm người đứng đầu, kịp thời đề xuất xử lý.

Về hạ tầng số, hạ tầng nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung Kiến trúc tổng thể quốc gia số, Thủ tướng nhấn mạnh đây là nền tảng đặc biệt quan trọng, trên cơ sở đó mới có thể đầu tư đồng bộ, chi tiết, liên thông, kết nối từ Trung ương tới địa phương; yêu cầu đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện trong thời gian sớm nhất, hiệu quả nhất, tiết kiệm nhất, bảo đảm thực sự tổng thể, đồng bộ để các bộ, ngành, địa phương áp dụng thống nhất, nghiên cứu kỹ kiến nghị của các bộ, ngành, doanh nghiệp về xác định cơ quan chủ trì, vận hành, phối hợp, quản lý để bảo đảm hiệu quả, tránh đầu tư lãng phí.

Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong xây dựng khung kiến trúc dữ liệu và đề án phát triển dữ liệu, báo cáo cấp có thẩm quyền. Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương hoàn thiện Đề án phát triển hệ thống trung tâm nghiên cứu, trung tâm thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 6/2026; rà soát tổng thể hệ thống, hạ tầng Trung tâm nghiên cứu quốc gia, phòng thí nghiệm quốc gia, đề xuất phương án đầu tư tập trung, dùng chung, liên thông, ưu tiên hạ tầng phục vụ công nghệ chiến lược, tránh đầu tư thiết bị nhưng thiếu nhiệm vụ và nhân lực vận hành, báo cáo Thủ tướng trong tháng 7/2026.

Các bộ, cơ quan chủ quản phải hoàn thành kết nối, đồng bộ các cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết số 11/NQ-CP về Trung tâm dữ liệu quốc gia. Ưu tiên làm sạch, chuẩn hóa, đối soát và đồng bộ dữ liệu về đất đai, y tế, giáo dục, an sinh xã hội, xây dựng, nông nghiệp, kiểm soát tài sản, thu nhập và xử lý vi phạm hành chính; đối với 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu, từng bộ chủ quản phải có kế hoạch hoàn thành đủ 19/19 tiêu chí, hoàn thành trong Quý III/2026.

Bộ Công an nghiên cứu kiến nghị về phương án chia sẻ kho dữ liệu quốc gia cho doanh nghiệp công nghệ trong nước để tạo điều kiện phát triển dịch vụ số; phối hợp với Văn phòng Chính phủ, Bộ Tư pháp vận hành thông suốt Cổng dịch vụ công quốc gia, kết nối đồng bộ thực hiện thủ tục hành chính theo cơ chế một cửa.

Về công nghệ chiến lược và lựa chọn bài toán, sản phẩm trọng điểm, Thủ tướng yêu cầu từng bộ, ngành liên quan lựa chọn từ 1 đến 3 bài toán lớn, làm rõ chuỗi giá trị, khâu đã làm chủ, khâu chưa làm chủ, công nghệ ưu tiên, doanh nghiệp dẫn dắt, địa phương tham gia, tiêu chuẩn, thị trường, nguồn lực, mốc thử nghiệm và thương mại hóa, hoàn thành chậm nhất trong tháng 6.

Các Bộ: Y tế, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thành trong tháng 6/2026 định hướng phát triển sản phẩm thuộc lĩnh vực quản lý, gồm vaccine thế hệ mới, công nghệ tế bào và in 3D trong y tế; hạ tầng giao thông, đường sắt đô thị và giao thông thông minh; năng lượng tái tạo, năng lượng mới; công nghệ sinh học, giống, dược liệu, thủy sản, công nghệ biển, nông nghiệp thông minh, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc; du lịch thông minh, công nghiệp văn hóa, di sản số và chuỗi du lịch liên vùng…

Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương thẩm định các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược do các bộ, cơ quan liên quan đề xuất theo đúng quy định, trong đó lưu ý đề xuất rõ về dự kiến kinh phí, phương án bố trí kinh phí để bảo đảm nhiệm vụ được triển khai ngay sau khi phê duyệt, hoàn thành trong tháng 6. Các doanh nghiệp có kiến nghị cụ thể về việc tham gia các nhiệm vụ này.

Với UBND các tỉnh, thành phố, Thủ tướng yêu cầu tổ chức rà soát các bài toán, nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ trọng tâm gắn với nhu cầu thực tiễn, tiềm năng và lợi thế của địa phương; mỗi địa phương trong năm 2026 lựa chọn ít nhất 1 sản phẩm có thể lượng hóa bằng giá trị; từ năm 2027, hằng năm lựa chọn, triển khai từ 2 đến 3 sản phẩm trọng tâm. Mỗi sản phẩm phải có một đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng, có doanh nghiệp tham gia, địa chỉ ứng dụng, nguồn lực, thời hạn và chỉ tiêu đóng góp phát triển KTXH cụ thể.

Về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, Thủ tướng giao Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ liên quan rà soát tổng thể các chương trình đào tạo; cơ chế thu hút, trọng dụng, đãi ngộ…

Về cơ chế, chính sách và tài chính, Bộ Tài chính, Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương nghiên cứu, báo cáo Chính phủ tại phiên họp tới cơ chế đột phá để giao ngân sách, giao thẩm quyền cho các bộ, ngành, địa phương; báo cáo về tình hình nghiên cứu, hoàn thiện các cơ chế, chính sách: Đặt hàng theo kết quả đầu ra; khoán chi; đầu tư theo hình thức hợp tác công tư; mua sắm công đối với lô sản phẩm đầu tiên; cơ chế thử nghiệm, chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới; định giá, góp vốn, thế chấp và thương mại hóa tài sản trí tuệ; báo cáo Thủ tướng chậm nhất trong quý 3/2026.

Tú Anh