Hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia, tái cơ cấu nguồn lực

Không tích hợp cơ học, giữ nguyên mục tiêu Quốc hội đã quyết định

Tại phiên thảo luận tổ ngày 19/8 của Quốc hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Chính phủ đã nghiên cứu kỹ quá trình triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trước đây để tìm cách tổ chức lại theo hướng hiệu quả hơn.

4 chương trình được đề cập gồm chương trình về phát triển văn hóa; giáo dục và đào tạo; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Theo Thủ tướng, thực tế triển khai các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi cho thấy nếu chỉ tích hợp theo cách cộng các chương trình lại với nhau sẽ khó tạo ra một cơ chế tổng thể, đồng bộ.

Vì vậy, Chính phủ lựa chọn phương án tái cấu trúc, sắp xếp lại nhiệm vụ để hạn chế phân mảnh nguồn lực. Quan điểm được nhấn mạnh là việc tích hợp không được làm thay đổi hoặc thu hẹp những mục tiêu đã được Quốc hội thông qua.

Tổng nguồn lực dự kiến thực hiện các chương trình hiện ở mức trên 800.000 tỷ đồng, trong đó chi thường xuyên chiếm hơn 40%. Tuy nhiên, một phần các nhiệm vụ trong nhóm chi này vốn đã thuộc chức năng, nhiệm vụ thường xuyên của các bộ, ngành và địa phương.

Từ đó, Chính phủ dự kiến điều chỉnh cơ cấu nguồn lực theo hướng tăng mạnh tỷ trọng chi đầu tư phát triển lên khoảng 75%, giảm chi thường xuyên xuống còn 25%, thậm chí tiếp tục giảm phần chi thường xuyên nếu có thể để dành thêm nguồn lực cho đầu tư.

Cách phân bổ mới cũng không đồng nghĩa tất cả địa phương phải triển khai toàn bộ nhóm nhiệm vụ. Trên cùng một khung mục tiêu và tiêu chí chung, từng tỉnh, thành sẽ căn cứ nhu cầu thực tế để lựa chọn lĩnh vực ưu tiên.

Đây cũng là bước chuyển theo hướng phân cấp mạnh hơn. HĐND các cấp sẽ chịu trách nhiệm trong việc quyết định phân bổ nguồn lực, trong khi các bộ, ngành tập trung vào xây dựng tiêu chí, kiểm tra, giám sát và hậu kiểm.

Đặc biệt, nguồn lực sẽ được ưu tiên hơn cho các địa bàn khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới và những nơi đang thiếu hụt các điều kiện thiết yếu.

Giảm đầu mối để tiền đến đúng nơi cần

Một trong những vấn đề được Chính phủ đặt trọng tâm là giảm đáng kể thủ tục hành chính trong quá trình triển khai.

Thủ tướng Lê Minh Hưng dẫn chứng riêng 3 chương trình mục tiêu quốc gia thuộc lĩnh vực Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai đã có tới 54 văn bản hướng dẫn. Khối lượng quy định lớn khiến cấp cơ sở gặp khó khăn trong việc tra cứu và tổ chức thực hiện.

Theo định hướng mới, nếu được Quốc hội thông qua, Chính phủ sẽ xây dựng một cơ chế hướng dẫn thống nhất cho chương trình tích hợp, có thể dưới dạng nghị quyết hoặc nghị định. Các quy định liên quan đến nhiều lĩnh vực sẽ được lồng ghép vào một hệ thống hướng dẫn chung, thay vì mỗi chương trình có một bộ thủ tục riêng.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ cũng được đặt vào quá trình này. Mục tiêu là để cán bộ cấp xã, phường có thể tra cứu nhanh các quy trình cần thiết theo từng lĩnh vực, từ y tế, giáo dục đến văn hóa hay phát triển sản xuất, qua đó giảm thời gian xử lý và hạn chế sai sót.

Về tổ chức thực hiện, Chính phủ dự kiến thành lập Ban Chỉ đạo Trung ương và tổ chức hội nghị toàn quốc để triển khai ngay sau khi Quốc hội thông qua.

Một cơ quan điều phối Trung ương cũng đang được nghiên cứu, dự kiến đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với cán bộ biệt phái từ các bộ, ngành liên quan. Bộ Tài chính tiếp tục giữ vai trò chủ trì phối hợp tham mưu phân bổ nguồn lực.

Cách tổ chức này nhằm thu gọn đầu mối, hạn chế tình trạng nhiều cơ quan cùng hướng dẫn một nội dung và giảm áp lực thủ tục cho địa phương.

Cùng với đó, việc tích hợp Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công cũng được Thủ tướng nhấn mạnh là cần thiết nhằm xử lý những điểm giao thoa, chồng lấn và tiếp tục đơn giản hóa thủ tục.

Theo Thủ tướng, việc phân định rõ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng, các bộ, ngành và chính quyền địa phương sẽ giúp quá trình thực hiện minh bạch hơn.

Tinh thần chung là tăng quyền chủ động cho địa phương nhưng không buông lỏng kiểm tra, giám sát. Việc cắt giảm thủ tục phải đi cùng hậu kiểm và đánh giá hiệu quả.

Đặc biệt, hiệu quả sử dụng ngân sách không chỉ được nhìn qua lợi ích kinh tế trực tiếp mà phải đánh giá trên tổng thể kết quả đầu ra, tác động xã hội và mức độ đạt được các mục tiêu chương trình.

Nếu được triển khai theo hướng này, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia sẽ không đơn thuần là thay đổi cách tổ chức ngân sách, mà còn là bước điều chỉnh phương thức quản lý nguồn lực công: ít đầu mối hơn, ít thủ tục hơn, nhưng nguồn lực phải đến đúng địa bàn, đúng đối tượng và tạo ra kết quả rõ ràng hơn.

Minh Sáng