Hồi tố biểu giá điện hỗ trợ: Doanh nghiệp lao đao, nguy cơ phá sản cận kề

Theo Vnexpress, nhóm doanh nghiệp này gồm 13 nhà đầu tư nước ngoài, 14 doanh nghiệp trong nước và một hiệp hội ngành năng lượng, sở hữu tổng cộng 50 dự án điện tái tạo. Họ đã gửi kiến nghị lên Chính phủ và các lãnh đạo cấp cao liên quan đến tình trạng các dự án đã vận hành thương mại (COD) nhưng chưa có văn bản chấp thuận nghiệm thu.

Nếu bị hồi tố, các nhà máy điện tái tạo sẽ không còn được hưởng mức giá ưu đãi 9,35 cent/kWh (FIT1) hay 7,09 cent/kWh (FIT2). Giá mua điện có thể giảm xuống mức thấp hơn, thậm chí không vượt quá mức trần 1.184,9 đồng/kWh áp dụng cho các dự án chuyển tiếp.

Theo các nhà đầu tư, tác động tài chính từ việc chậm thanh toán là "rất nghiêm trọng". Việc hồi tố giá FIT dựa trên ngày cấp văn bản chấp thuận nghiệm thu cũng khiến họ lo ngại. Họ ước tính, nếu điều này xảy ra, có thể gây thiệt hại gần 100% vốn chủ sở hữu của các dự án, tương đương hơn 13 tỷ USD. "Nếu tình trạng này tiếp diễn hoặc xấu đi, có thể dẫn đến hàng loạt doanh nghiệp vỡ nợ, ảnh hưởng đến sự ổn định của thị trường tài chính và làm suy giảm niềm tin vào môi trường đầu tư tại Việt Nam", đơn kiến nghị nêu.

Khoảng một phần ba số dự án trên có sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài đến từ châu Âu (Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Anh) và châu Á (Ấn Độ, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc). Tổng vốn đầu tư nước ngoài vào các dự án này ước tính khoảng 4 tỷ USD, với hơn 3.600 MWp điện mặt trời và 160 MW điện gió.

Văn bản chấp thuận nghiệm thu là xác nhận của Bộ Công Thương hoặc cơ quan cấp tỉnh về kết quả kiểm tra nghiệm thu công trình. Theo các nhà đầu tư, vào thời điểm các dự án này đạt COD, quy định không yêu cầu văn bản chấp thuận nghiệm thu. Trên thực tế, yêu cầu này chỉ được đưa ra trong Thông tư 10 ngày 9/6/2023 của Bộ Công Thương, theo đó các dự án phải có văn bản nghiệm thu trước khi xin cấp giấy phép hoạt động điện lực. Trong khi đó, các dự án bị ảnh hưởng đều đã vận hành trước hoặc trong năm 2021.

"Việc này đi ngược lại nguyên tắc không hồi tố của Luật Đầu tư", nhóm doanh nghiệp khẳng định.

Dù vậy, từ tháng 9/2023, nhiều dự án bị trì hoãn thanh toán vô thời hạn hoặc chỉ được thanh toán một phần, mà theo các doanh nghiệp, không có cơ sở pháp lý rõ ràng ngoài nội dung được đề cập trong Kết luận thanh tra cuối năm 2023.

Theo Báo Thanh tra Chính phủ, kết luận của Thanh tra Chính phủ chỉ ra rằng nhiều dự án điện mặt trời, điện gió đã vận hành thương mại nhưng chưa có văn bản chấp thuận nghiệm thu tại thời điểm COD hoặc trong thời gian hưởng giá FIT. Theo Bộ Công Thương, có 173 nhà máy hoặc phần nhà máy điện mặt trời, điện gió nối lưới gặp tình trạng này, trong đó gần 150 dự án điện mặt trời đang hoạt động trên hệ thống điện quốc gia.

Cơ quan thanh tra đánh giá việc này gây thiệt hại cho nhà nước, cụ thể là Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) - đơn vị 100% vốn nhà nước phải chi trả tiền mua điện. Để khắc phục, Bộ Công Thương đề xuất EVN phối hợp với các chủ đầu tư xác định lại điều kiện hưởng giá FIT. Những dự án không đáp ứng đủ điều kiện sẽ phải tính toán lại giá mua bán điện theo quy định. EVN cũng sẽ báo cáo cơ quan có thẩm quyền để làm căn cứ bù trừ thanh toán tiền điện.

Theo Bộ Công Thương, phương án xử lý này được đưa ra dựa trên phân tích, đánh giá lợi ích kinh tế - xã hội, nhằm hạn chế tối đa tranh chấp, khiếu kiện cũng như bảo vệ môi trường đầu tư.

Các doanh nghiệp đề nghị Chính phủ và Bộ Công Thương xác nhận và thực thi ngày COD đã chấp thuận ban đầu, không áp dụng hồi tố. Họ cũng yêu cầu EVN đảm bảo thanh toán đầy đủ, đúng hạn cho các dự án bị ảnh hưởng.

Theo các nhà đầu tư, nếu có vi phạm về chấp thuận nghiệm thu theo pháp luật xây dựng, các chủ đầu tư chỉ phải chịu xử phạt hành chính và khắc phục hậu quả, nhưng không làm thay đổi thực tế rằng các dự án này đã đủ điều kiện vận hành COD tại thời điểm đó.

Tiến Minh (Tổng hợp)