Hoàn thiện pháp lý, cho phép doanh nghiệp nhà nước tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh

Ngày 15/9, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính tổ chức phiên họp thẩm tra sơ bộ dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân tham dự và trình bày tờ trình dự án Luật.

Trình bày Tờ trình, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, thời gian qua, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và giá cả hàng hóa quốc tế biến động mạnh, giao dịch hàng hóa phái sinh là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp quản trị rủi ro, chủ động kế hoạch sản xuất kinh doanh và nâng cao khả năng cạnh tranh.

Trong quá trình xây dựng dự án Luật, Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo đã tuân thủ Hiến pháp, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và kết quả rà soát hơn 40 văn bản luật liên quan (Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Chứng khoán...).

Bố cục dự án Luật gồm 8 chương, 54 điều quy định về các hoạt động hàng hóa phái sinh, thị trường phái sinh; bao gồm quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; tổ chức thị trường; quản lý nhà nước về hàng hóa phái sinh và thị trường hàng hóa phái sinh. Dự thảo Luật không điều chỉnh các hoạt động liên quan đến giao dịch sản phẩm phái sinh về chứng khoán, tiền tệ, ngoại hối, vàng và các sản phẩm phái sinh khác thuộc lĩnh vực tài chính.

Thứ trưởng Tân nhấn mạnh, thị trường hàng hóa phái sinh theo dự thảo Luật gồm thị trường hàng hóa phái sinh tập trung giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và thị trường hàng hóa phái sinh không tập trung (OTC) được thực hiện thông qua tổ chức trung gian. Trường hợp giao dịch hàng hóa phái sinh OTC trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, không thực hiện qua tổ chức trung gian, sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự.

Chính vì vậy, dự thảo Luật tập trung vào tổ chức thị trường và hạ tầng cốt lõi, cho phép Sở giao dịch hàng hóa tổ chức đồng thời thị trường giao ngay tập trung và thị trường phái sinh trên cơ sở phân định rõ sản phẩm, tài khoản và quản trị rủi ro.

Dự thảo Luật cũng xác định Sở giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ là hai cấu phần hạ tầng cốt lõi, trong đó Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập với Sở giao dịch.

Về thị trường OTC và liên thông qua biên giới, Thứ trưởng Tân cho biết, dự thảo Luật quy định giao dịch các hợp đồng phái sinh chưa chuẩn hóa theo phương thức thỏa thuận. Đồng thời quy định cơ chế, điều kiện liên thông giữa Sở giao dịch, Trung tâm thanh toán bù trừ trong nước với các đối tác nước ngoài.

Liên quan tới giao dịch của tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhà nước, Luật hóa quy định cho phép tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài cung ứng dịch vụ phái sinh giá hàng hóa. Đặc biệt, cho phép doanh nghiệp nhà nước giao dịch hàng hóa phái sinh để phòng ngừa rủi ro phát sinh trực tiếp từ sản xuất, kinh doanh; hiệu quả được đánh giá trên tổng thể công cụ phòng ngừa chứ không chỉ căn cứ riêng vào kết quả lãi, lỗ của giao dịch phái sinh.

Đồng thời, ưu tiên phát triển sản phẩm phái sinh dựa trên hàng hóa có thế mạnh của Việt Nam (như cà phê, gạo, cao su...), niêm yết trên Sở giao dịch để từng bước hình thành giá tham chiếu nội địa.

Ngoài ra, dự thảo Luật đề cập tới tăng cường quản trị rủi ro và an toàn hệ thống. Theo đó thiết lập khung quản trị rủi ro toàn diện trước, trong và sau giao dịch; áp dụng cơ chế giám sát thời gian thực, cảnh báo sớm và các biện pháp can thiệp khẩn cấp.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, liên quan đến cắt giảm thủ tục hành chính và phân cấp quản lý, dự kiến quy định 9 thủ tục hành chính (kế thừa 6, mới 3); phân định rõ trách nhiệm của Chính phủ, Bộ Công Thương, các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh, tăng cường kiểm tra, giám sát dựa trên dữ liệu và quản lý rủi ro. Bộ Công Thương bảo đảm nguồn lực thực thi mà không làm phát sinh tăng bộ máy, biên chế.

Tại phiên họp, các đại biểu và chuyên gia tán thành cao sự cần thiết ban hành Luật nhưng đặt ra nhiều góp ý sâu sắc về kỹ thuật lập pháp.

Phân định rõ nhu cầu phòng ngừa rủi ro, đại biểu Trần Thanh Hà, Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội đề xuất cần phân biệt rõ giao dịch chuẩn hóa qua Sở, giao dịch qua trung gian và hợp đồng mua bán B2B gắn với hàng hóa thực. Doanh nghiệp phải có nguyên liệu, hàng tồn kho hoặc đơn hàng thực tế mới được công nhận là có nhu cầu phòng ngừa rủi ro thực sự. Đồng thời, cần kết nối phái sinh với chuỗi logistics, kho bãi, kiểm định và giao nhận.

Làm rõ địa vị pháp lý của hạ tầng thị trường, đại diện VCCI, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam đề nghị làm rõ địa vị pháp lý, điều kiện kinh doanh của Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ (khẳng định rõ tư cách pháp nhân độc lập) để tránh rủi ro khi vận hành.

Các đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển thị trường giao ngay tập trung minh bạch trên Sở Giao dịch để cung cấp mức giá chuẩn, góp phần ngăn chặn thao túng giá trên thị trường phái sinh.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến băn khoăn trước quy định "các hàng hóa phái sinh khác được điều chỉnh bởi pháp luật có liên quan" tại khoản 2 Điều 1, đề nghị rà soát kỹ để phân định rạch ròi với pháp luật chuyên ngành, bảo đảm không chồng chéo và không tạo khoảng trống trách nhiệm quản lý.

Phát biểu kết luận phiên họp, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo (Bộ Công Thương) tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo trên cơ sở bám sát 5 nhóm chính sách đã được Chính phủ thông qua.

Cơ quan soạn thảo cần bảo đảm tính thống nhất với các luật hiện hành và tương thích với các điều ước quốc tế; làm rõ mô hình quản lý nhà nước và cơ chế phối hợp liên ngành. Đặc biệt, cần chú trọng thiết lập hệ thống giám sát rủi ro toàn diện, quy định rõ cơ chế liên thông qua biên giới gắn liền với công tác phòng, chống rửa tiền, quản lý ngoại hối, thuế và hải quan.

Minh Anh