Hoàn thiện "hạ tầng kỹ thuật" để xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc bứt phá

Trung Quốc hiện là thị trường xuất khẩu nông, lâm, thủy sản lớn nhất của Việt Nam, chiếm 21,9% tổng kim ngạch toàn ngành trong 7 tháng đầu năm 2026. Riêng mặt hàng rau quả, giá trị xuất khẩu sang thị trường này đạt tỷ trọng áp đảo 55%, với kim ngạch tăng trưởng ấn tượng 24,9% so với cùng kỳ.

Một trong những bước tiến quan trọng gần đây là việc Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) chính thức công nhận thêm 18 phòng kiểm nghiệm của Việt Nam, nâng tổng số đơn vị đủ điều kiện lên 50 phòng (tăng gần 60%). Hệ thống này tập trung vào hai chỉ tiêu then chốt là Cadimi và Vàng O – những yêu cầu kiểm soát khắt khe nhất đối với sầu riêng và nhiều loại nông sản khác.

Đáng chú ý, mạng lưới này đã mở rộng đến các vùng nguyên liệu trọng điểm như Gia Lai, Lâm Đồng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí vận chuyển mẫu.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định: "Với năng lực hiện tại, Việt Nam hoàn toàn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu xuất khẩu, không để xảy ra tình trạng ùn ứ do thiếu hạ tầng kiểm nghiệm hay cơ sở đóng gói".

Thị trường Trung Quốc hiện tiêu thụ hơn 95% lượng sầu riêng tươi và khoảng 99% sản lượng mít xuất khẩu của Việt Nam. Trong giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 3 triệu tấn sầu riêng tươi sang thị trường này.

Tuy nhiên, lợi thế về vị trí địa lý gần hay giá thành rẻ không còn là yếu tố quyết định duy nhất. Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định: "Cạnh tranh hiện nay là khả năng đáp ứng đồng thời các tiêu chuẩn về vùng trồng, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc". Sự gia tăng của tầng lớp trung lưu Trung Quốc đang đẩy nhu cầu tiêu dùng sang hướng sản phẩm chất lượng cao, an toàn và xanh.

Việc ký kết thành công các nghị định thư cho sầu riêng đông lạnh, dừa tươi, cùng sự mở cửa sắp tới cho các mặt hàng như nhãn, vải, chôm chôm và nhóm cây có múi đang mở ra dư địa tăng trưởng khổng lồ.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng từ thị trường 1,4 tỷ dân, các chuyên gia và cơ quan quản lý đề xuất ba trụ cột chiến lược:

Thứ nhất, xây dựng chuỗi liên kết bền vững. Chuyển từ giao thương đơn thuần sang hợp tác sản xuất, cung ứng chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người nông dân để đảm bảo chất lượng từ gốc.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số. Ứng dụng hải quan thông minh, cửa khẩu thông minh và công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Đây là chìa khóa để nâng cao tính minh bạch và niềm tin của người tiêu dùng.

Thứ ba, đầu tư chế biến sâu và logistics. Ngành rau quả cần chuyển trọng tâm sang sản phẩm chế biến để gia tăng giá trị gia tăng, đồng thời hoàn thiện hệ thống logistics chuỗi lạnh nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch.

Ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh rằng tốc độ phê duyệt mã số vùng trồng phụ thuộc rất lớn vào chất lượng hồ sơ và khả năng tự kiểm soát của địa phương. Việc duy trì "hạ tầng kỹ thuật" tốt, kết hợp với tinh thần thượng tôn chất lượng, sẽ là nền tảng để nông sản Việt không chỉ chiếm lĩnh thị phần mà còn đứng vững trước áp lực cạnh tranh từ các quốc gia trong khu vực.

Tuấn Kiệt