Hoàn thiện cơ chế và chính sách hỗ trợ xuất khẩu rau quả, hướng đến mục tiêu 8 tỷ USD

Theo số liệu từ Hiệp hội rau quả Việt Nam (VINAFRUIT), kim ngạch xuất khẩu rau, quả trong tháng 5 đạt 496 triệu USD. Lũy kế 5 tháng năm 2025, xuất khẩu rau, quả đạt 2,1 tỷ USD, giảm 17,8% so với cùng kỳ năm 2024.

Mặt hàng rau quả của Việt Nam chủ yếu được xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc với tỷ trọng giá trị xuất khẩu chiếm 46,1%. Hai thị trường xuất khẩu rau quả lớn tiếp theo là Hoa Kỳ và Hàn Quốc với tỷ trọng giá trị xuất khẩu lần lượt là 9,1% và 6%. 

So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu hàng rau quả 5 tháng đầu năm 2025 sang thị trường Trung Quốc giảm 32,8%, thị trường Hoa Kỳ tăng 66%, thị trường Hàn Quốc giảm 5,2%.

Trong nhóm 15 thị trường xuất khẩu lớn nhất, giá trị xuất khẩu hàng rau quả tăng mạnh nhất ở thị trường Hồng Kông với mức tăng 2 lần và giảm mạnh nhất ở thị trường Trung Quốc với mức giảm 32,8% so với cùng kỳ năm 2024.

Dù kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đầu năm giảm mạnh, ngành rau quả Việt Nam vẫn còn dư địa để phục hồi. Một số mặt hàng vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng đáng kể như: xoài tăng hơn 13%, dừa tăng gần 20%, đặc biệt dừa chế biến tăng tới 71,3%. Chuối – mặt hàng xuất khẩu chủ lực ổn định – tiếp tục giữ vững thị phần.

Ở chiều thị trường, Mỹ, Nhật Bản, Đài Loan và UAE đều ghi nhận mức tăng trưởng hai con số, cho thấy nhu cầu tiêu dùng vẫn đang mở rộng nếu được khai thác đúng hướng và đúng lúc. Không chỉ vậy, cuối tháng 5, Trung Quốc đã cấp bổ sung 829 mã số vùng trồng và 131 mã số cơ sở đóng gói sầu riêng cho Việt Nam. Đây là động thái tích cực, mang tính mở đường cho giai đoạn phục hồi xuất khẩu mặt hàng chủ lực này.

Theo VINAFRUIT, mùa chính vụ sầu riêng mới bắt đầu từ tháng 5 và kéo dài đến tháng 11, nghĩa là 4 tháng đầu năm chỉ là giai đoạn đầu vụ. Việc giảm mạnh trong thời gian qua – xét về khía cạnh kỹ thuật – vẫn có thể bù lại trong các tháng cao điểm còn lại, với điều kiện các nút thắt được tháo gỡ một cách kịp thời và dứt điểm.

Liên quan đến đẩy mạnh xuất khẩu rau quả, ông Nguyễn Thanh Bình – Chủ tịch VINAFRUIT cho biết, một trong những nhiệm vụ cấp bách là tháo gỡ các vướng mắc đang cản trở xuất khẩu rau quả. Trong đó, đặc biệt cần xử lý dứt điểm tình trạng sầu riêng nhiễm Cadimi và vàng O, nguyên nhân chính khiến hàng loạt lô hàng bị phía Trung Quốc cảnh báo, trả về. Việc đầu tư thêm các cơ sở kiểm nghiệm, phân tích chất cấm là yêu cầu cấp thiết, giúp doanh nghiệp sớm sàng lọc rủi ro và đáp ứng đúng yêu cầu kiểm dịch của thị trường nhập khẩu.

Song song đó, cần giữ vững thị trường Trung Quốc, thị trường truyền thống và chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xuất khẩu rau quả của Việt Nam. Các cơ quan chức năng, hiệp hội ngành hàng cần đẩy mạnh kết nối, xúc tiến đưa hàng vào các trung tâm tiêu thụ lớn như Quảng Châu, Thượng Hải, Bắc Kinh... nhằm nâng cao hiện diện và xây dựng uy tín thương hiệu trái cây Việt tại thị trường này.

Về dài hạn, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ xuất khẩu rau quả là rất cần thiết. Trong đó, cần ưu tiên các giải pháp như tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường, thúc đẩy đàm phán mở cửa và giảm thuế quan, nhất là với các thị trường lớn như Mỹ. Đồng thời, có thể xem xét áp dụng các ưu đãi thuế như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế VAT để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tái đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Bên cạnh đó, hiệu quả quản lý nhà nước cần được tăng cường. Dù hiện đã có nhiều quy định và chính sách được ban hành, nhưng khâu giám sát, xử lý vi phạm vẫn chưa thực sự quyết liệt. Do vậy, cần sớm thành lập các cơ quan chuyên trách kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định về chất lượng, an toàn sản phẩm ngay từ vùng trồng. Cùng với đó là chế tài đủ mạnh đối với các hành vi vi phạm như đánh cắp mã số vùng trồng, cạnh tranh không lành mạnh, thổi giá... nhằm thiết lập lại kỷ cương, bảo vệ uy tín nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Dù khởi đầu không thuận lợi, VINAFRUIT vẫn khẳng định, ngành rau quả có thể đạt mục tiêu 8 tỷ USD trong năm 2025 nếu các giải pháp nêu trên được thực thi sớm. Điều quan trọng là không để các cảnh báo kỹ thuật – vốn có thể phòng ngừa – trở thành rào cản xuất khẩu dài hạn.

Tuấn Kiệt