Hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA): Động lực mới cho phát triển năng lượng tái tạo

Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến để đối thoại với đại diện đến từ các địa phương, các tập đoàn và các doanh nghiệp nhằm tháo gỡ một cách triệt để khó khăn vướng mắc trong triển khai các cơ chế và nghiên cứu, đề xuất phương án giải quyết khả thi, phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn.

Chủ trì hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh: “Nghị định số 57 và Nghị định số 58 là những văn bản pháp luật, chính sách mang tính đột phá, được Chính phủ ban hành kịp thời, tạo hành lang pháp lý cho quá trình chuyển dịch năng lượng, thu hút đầu tư phát triển năng lượng tái tạo và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững”.

DPPA – Cơ chế đột phá mở đường cho thị trường điện cạnh tranh

Theo Nghị định 57, cơ chế thí điểm DPPA cho phép các nhà sản xuất điện từ năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, sinh khối…) bán điện trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn thông qua hệ thống truyền tải và phân phối quốc gia, với sự tham gia vận hành, thanh toán và điều phối của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Ông Nguyễn Tuấn Anh – Phó Cục trưởng Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo cho biết, hiện đã có 27 hợp đồng DPPA đăng ký với tổng công suất 1.700 MWp, tương đương sản lượng 2,3 tỷ kWh/năm, chiếm khoảng 1,8% tổng sản lượng điện cả nước. Con số này được kỳ vọng sẽ tăng nhanh khi khung pháp lý đã rõ ràng và minh bạch hơn.

Đại diện WB và UNDP đánh giá, DPPA không chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện sạch với chi phí cạnh tranh, mà còn thúc đẩy minh bạch hóa thị trường điện, đa dạng hóa nguồn cung và thu hút thêm dòng vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực năng lượng xanh.

Nghị định 58 – Cơ chế đồng bộ thúc đẩy năng lượng tái tạo và năng lượng mới

Song song với DPPA, Nghị định 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về đầu tư, xây dựng và vận hành các dự án điện gió, điện mặt trời, thủy điện nhỏ, điện sinh khối, khí sinh học, điện rác, hydro xanh và các loại hình năng lượng mới. Điểm nhấn của nghị định này là:

Quy hoạch và đấu thầu minh bạch: Các dự án sẽ được đưa vào danh mục quy hoạch điện VIII và triển khai theo hình thức đấu thầu cạnh tranh, bảo đảm công khai và lựa chọn được nhà đầu tư có năng lực.

Cơ chế khuyến khích chuyển đổi xanh: Doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị năng lượng sạch được hưởng ưu đãi về tín dụng, thuế và thủ tục hành chính.

Thúc đẩy hệ sinh thái năng lượng mới: Đặc biệt là phát triển hydro xanh và amoniac xanh, góp phần đa dạng hóa nguồn năng lượng trong dài hạn.

Theo Bộ Công Thương, Nghị định 58 sẽ là hành lang pháp lý quan trọng để Việt Nam thực hiện mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng công suất lắp đặt đạt 30 - 39%, và đến năm 2050 đạt trên 70%. 

Doanh nghiệp và địa phương kỳ vọng, kiến nghị

Hội nghị cũng ghi nhận nhiều ý kiến từ doanh nghiệp và địa phương:

Samsung Việt Nam: Khẳng định DPPA là giải pháp then chốt giúp các tập đoàn toàn cầu thực hiện cam kết sử dụng 100% năng lượng tái tạo (RE100) tại Việt Nam. Samsung đề nghị sớm mở rộng quy mô thí điểm và rút ngắn quy trình cấp phép.

Tập đoàn T&T và Petrovietnam: Kiến nghị hoàn thiện quy định về hợp đồng mua bán điện (PPA) để giảm rủi ro tài chính, đồng thời đẩy nhanh tiến độ bổ sung quy hoạch các dự án đã được nhà đầu tư đề xuất.

Deloitte Việt Nam: Đề xuất cần cơ chế rõ ràng về chứng chỉ năng lượng tái tạo (REC) để doanh nghiệp có thể chứng minh tính minh bạch trong báo cáo ESG và đáp ứng yêu cầu của đối tác quốc tế.

Đại diện một số tỉnh, thành phố: Đề nghị Bộ Công Thương tăng cường phân cấp cho địa phương trong thẩm định, cấp phép dự án để đẩy nhanh tiến độ triển khai.

Vai trò của EVN và định hướng triển khai

Ông Trần Đình Nhân – Tổng giám đốc EVN cho biết tập đoàn sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các nhà đầu tư để triển khai thí điểm DPPA. EVN cam kết đảm bảo vận hành hệ thống truyền tải – phân phối an toàn, đồng thời xây dựng nền tảng công nghệ để hỗ trợ giao dịch điện minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp.

Bộ Công Thương nhấn mạnh, việc triển khai DPPA và Nghị định 58 cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Chính phủ – doanh nghiệp – địa phương – hiệp hội ngành hàng, nhằm vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Năng lượng sạch: Trụ cột cho mục tiêu Net Zero

Sự ra đời của hai nghị định quan trọng này khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc chuyển đổi năng lượng công bằng và bền vững. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt để giảm áp lực nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch, mà còn là bước đi chiến lược dài hạn để nâng cao sức cạnh tranh quốc gia.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang – Vụ trưởng Vụ Thị trường châu Âu, Bộ Công Thương, trong bối cảnh các đối tác EU áp dụng cơ chế thuế carbon (CBAM), việc thúc đẩy năng lượng tái tạo sẽ giúp hàng hóa Việt Nam duy trì lợi thế tại các thị trường xuất khẩu lớn. Đồng thời, năng lượng sạch cũng trở thành điều kiện tiên quyết để thu hút FDI chất lượng cao.

Với việc ban hành Nghị định 57 và 58, cùng sự tham gia tích cực của cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế và địa phương, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh, mở ra dư địa phát triển to lớn cho ngành năng lượng tái tạo.

Cơ chế DPPA và khung pháp lý mới không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn điện xanh, mà còn đặt nền móng cho một nền kinh tế carbon thấp, góp phần đưa Việt Nam tiến gần hơn tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Đỗ Khuyến