Hoàn thiện chiến lược đưa văn hóa trở thành "sức mạnh mềm" và nguồn lực nội sinh

Tại Tọa đàm các ý kiến đều thống nhất cho rằng, việc xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 (gọi tắt là Chiến lược) là nhiệm vụ cấp thiết, nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng, tạo cơ sở hoạch định chính sách và tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu phát triển văn hóa trong thời gian tới.

PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho biết, Dự thảo Chiến lược được xây dựng trên cơ sở kế thừa những kết quả đạt được trong quá trình triển khai Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030, đồng thời cập nhật các yêu cầu mới của thực tiễn phát triển đất nước và xu thế quốc tế.

Theo đó, Dự thảo tập trung vào các nhóm nội dung trọng tâm gồm: đánh giá việc thực hiện Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2030; phân tích bối cảnh phát triển mới, nhận diện các cơ hội và thách thức đối với lĩnh vực văn hóa; xác định quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp phát triển văn hóa đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045; đồng thời đề xuất cơ chế tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm tính khả thi của Chiến lược.

Bà Phương nhấn mạnh, sau hơn một thập kỷ triển khai các chiến lược phát triển văn hóa, lĩnh vực văn hóa đã đạt được nhiều kết quả tích cực và toàn diện. Các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được bảo tồn, phát huy; đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng cao; vai trò của văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội ngày càng được khẳng định. Những thành tựu đó đã góp phần củng cố nền tảng tinh thần của xã hội, tăng cường sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, bối cảnh mới cũng đang đặt ra nhiều yêu cầu đối với công tác phát triển văn hóa. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cùng quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đòi hỏi phải có tư duy mới trong hoạch định chính sách văn hóa. Chính vì vậy, việc xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 là yêu cầu khách quan nhằm cụ thể hóa những chủ trương, định hướng mới của Đảng; phát huy hiệu quả giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam và sức mạnh mềm văn hóa quốc gia, qua đó đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Theo báo cáo, phạm vi nghiên cứu của Chiến lược không chỉ bao quát toàn bộ lãnh thổ Việt Nam mà còn mở rộng tới các hoạt động hợp tác, đầu tư phát triển văn hóa ở nước ngoài cũng như không gian văn hóa trên môi trường số. Nội dung nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng phát triển văn hóa giai đoạn 2021-2025, phân tích các yếu tố tác động trong thời gian tới để từ đó đề xuất hệ thống quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển văn hóa đến năm 2035, định hướng đến năm 2045.

Bên cạnh đó, Dự thảo Chiến lược được xây dựng trên nguyên tắc bảo đảm tính đồng bộ với các chiến lược phát triển quốc gia, phù hợp với mô hình phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống quy hoạch của đất nước; đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa văn hóa với thể thao và du lịch, bảo đảm triển khai hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa. Dự thảo cũng hướng tới việc xây dựng hệ thống chỉ tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cụ thể, tạo cơ sở cho công tác quản lý nhà nước cũng như tổ chức thực hiện trong thời gian tới.

Thảo luận tại Tọa đàm, các chuyên gia, nhà khoa học đánh giá cao sự chuẩn bị công phu, nghiêm túc của Ban soạn thảo, đồng thời đóng góp nhiều ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện Dự thảo Chiến lược, bảo đảm chất lượng cả về tầm nhìn, nội dung và tính khả thi.

GS.TS Phạm Duy Đức, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa, việc xây dựng Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đưa các chủ trương, định hướng lớn của Đảng vào thực tiễn.

Theo ông, Dự thảo Chiến lược cơ bản bám sát tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII, Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam cùng các chủ trương về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một trong những điểm nổi bật của Dự thảo là thể hiện rõ tư duy đổi mới về phát triển văn hóa, xác định văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực nội sinh quan trọng và là thành tố cấu thành sức mạnh mềm quốc gia.

Đồng thời, GS.TS Phạm Duy Đức đánh giá, Dự thảo đã thể hiện tầm nhìn dài hạn cùng khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới; chú trọng những nội dung mới như phát triển văn hóa số, nâng cao sức mạnh mềm văn hóa quốc gia và từng bước chuyển đổi tư duy phát triển văn hóa phù hợp với cơ chế thị trường. Tuy nhiên, ông cũng đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục làm rõ hơn vị trí của văn hóa như một trong những trụ cột quan trọng của phát triển bền vững.

Đóng góp ý kiến tại Tọa đàm, ông Nguyễn Viết Chức, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội cho rằng, Dự thảo cần phân tích sâu hơn bối cảnh quốc tế và trong nước để xác định rõ định hướng hội nhập và phát triển đối ngoại về văn hóa trong thời kỳ mới. Theo ông, Chiến lược cần trả lời rõ câu hỏi văn hóa sẽ đóng góp như thế nào vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao của đất nước, đồng thời phát huy vai trò là "tấm khiên" bảo vệ bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập toàn cầu ngày càng sâu rộng.

Ông Chức cũng đề xuất, Dự thảo cần nhấn mạnh hơn yêu cầu chủ động hội nhập quốc tế về văn hóa; tích cực tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu bản sắc văn hóa Việt Nam, qua đó nâng cao vị thế, hình ảnh và uy tín của đất nước trên trường quốc tế.

Ngoài các ý kiến trên, nhiều chuyên gia cũng tập trung góp ý về định hướng phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng và hoàn thiện thị trường văn hóa, tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa; đồng thời nghiên cứu các cơ chế huy động hiệu quả nguồn lực xã hội phục vụ phát triển văn hóa trong giai đoạn tới.

Phát biểu kết luận Tọa đàm, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Hoàng Đạo Cương ghi nhận và đánh giá cao những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các chuyên gia, nhà khoa học, đồng thời khẳng định đây sẽ là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Dự thảo Chiến lược.

Thứ trưởng nhấn mạnh, trong quá trình hoàn thiện, Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam đến năm 2035, tầm nhìn 2045 cần bám sát các chủ trương, nghị quyết mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa; đồng thời bảo đảm thể hiện rõ tư duy đổi mới, tầm nhìn dài hạn và khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng, Chiến lược cũng cần làm rõ vai trò của văn hóa trong xây dựng con người Việt Nam, phát huy sức mạnh mềm quốc gia, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, đẩy mạnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Trên tinh thần đó, văn hóa phải được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển bền vững.

Thứ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại Tọa đàm, tiếp tục rà soát, bổ sung các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp theo hướng bảo đảm tính khả thi, đồng bộ với các chiến lược phát triển quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới, hướng tới mục tiêu đưa văn hóa thực sự trở thành nguồn lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

PV