Hoả tốc hỗ trợ thủ tục cho doanh nghiệp trước biến động Trung Đông

Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp

Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là việc đóng cửa eo biển Hormuz, đang tác động tiêu cực đến logistics quốc tế. Nhiều hãng tàu phải ngưng hoạt động hoặc thay đổi lộ trình, khiến thời gian vận chuyển hàng từ Việt Nam đi châu Âu kéo dài thêm 7-10 ngày. Điều này dẫn đến chi phí vận tải biển tăng mạnh do phát sinh phụ phí chiến tranh và bảo hiểm, làm giảm biên lợi nhuận và sức cạnh tranh của hàng Việt.

Trong thông báo mới nhất, Cục Hải quan đánh giá tình hình xung đột quân sự tại khu vực Trung Đông diễn biến phức tạp. Cơ quan hải quan đã yêu cầu các chi cục khu vực tập trung hướng dẫn, xử lý linh hoạt cho 4 tình huống thực tế mà doanh nghiệp thường gặp phải:

Đối với hàng hóa đã đăng ký tờ khai nhưng thực tế không thể xuất khẩu (dù hàng chưa vào hoặc đã vào khu vực giám sát hải quan), nếu doanh nghiệp có nhu cầu đưa hàng trở lại nội địa, cơ quan Hải quan sẽ hướng dẫn thực hiện thủ tục hủy tờ khai theo quy định tại Thông tư số 38/2015/TT-BTC (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 121/2025/TT-BTC).

Với hàng hóa đã tập kết tại cảng biển, sân bay nhưng không thể xếp lên phương tiện xuất cảnh, Hải quan tạo điều kiện thuận lợi nhất để doanh nghiệp đưa hàng trở lại nội địa hoặc chuyển vào kho ngoại quan, kho hàng hóa để bảo quản. Ưu tiên đặc biệt được áp dụng cho các mặt hàng dễ hư hỏng, có hạn sử dụng ngắn.

Trường hợp hàng đã xuất khẩu hoặc đang trên đường vận chuyển nhưng buộc phải quay lại Việt Nam, các đơn vị hải quan sẽ hướng dẫn doanh nghiệp làm thủ tục tái nhập theo Nghị định số 08/2015/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định số 167/2025/NĐ-CP). Thủ tục này cũng được cam kết thực hiện nhanh chóng để giảm thiểu thiệt hại cho hàng hóa bảo quản ngắn ngày.

Nếu đối tác nước ngoài từ chối nhận hàng hoặc cần thay đổi tuyến đường, địa điểm giao hàng khi hàng đã xuất bến, doanh nghiệp được phép thực hiện thủ tục khai sửa đổi, bổ sung thông tin tờ khai hải quan theo quy định hiện hành.

Cục Hải quan nhấn mạnh, trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh vướng mắc, các chi cục phải trao đổi ngay với các cơ quan liên quan để giải quyết rốt ráo cho doanh nghiệp. Những vấn đề vượt thẩm quyền cần báo cáo kịp thời về Cục để có hướng dẫn xử lý, tuyệt đối không để ách tắc.

Doanh nghiệp xuất khẩu lo ngại

Có thể thấy, chiến sự leo thang tại khu vực Trung Đông đã ảnh hưởng tiêu cực đến các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước.

Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam cho hay Trung Đông từng là thị trường có mức tăng trưởng vô cùng ấn tượng của ngành thủy sản Việt Nam. Giai đoạn 2020-2024, kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang khu vực này tăng gấp đôi, từ 198 triệu USD lên 366 triệu USD.

Tuy nhiên, từ năm 2025, những biến động địa chính trị khu vực Trung Đông đã khiến hoạt động xuất khẩu thủy hải sản của Việt Nam sang đây bị ảnh hưởng nặng nề.

“Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz có nguy cơ bị ách tắc, buộc các doanh nghiệp phải chuyển hướng sang các tuyến vận chuyển thay thế, làm phát sinh thêm thời gian và chi phí logistics”, bà Hằng nói.

Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Vina T&T Group cho biết doanh nghiệp chưa nhận được thông báo thay đổi cước phí hay lịch trình tàu, tuy nhiên, do một số lô hàng xuất đi châu Âu từ ngày 23/2 (mùng 7 Tết) vẫn đang trên hải trình, doanh nghiệp đang ngóng thông tin từ các hãng tàu.

Đại diện doanh nghiệp này cho hay rủi ro càng lớn khi doanh nghiệp không thể dự đoán được tình hình chiến sự. Nếu bất ổn kéo dài nhiều tháng, tăng trưởng xuất khẩu đối mặt đà suy giảm, hiệu quả các lô hàng xuất khẩu đi thị trường chủ lực như Mỹ và EU bị bào mòn do thời gian giao hàng kéo dài và chi phí đầu vào tăng cao. Đặc biệt với các ngành phụ thuộc mùa vụ như may mặc, hàng đến muộn sẽ gây thiệt hại lớn.

Trước tình hình này, các chuyên gia khuyến cáo các doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh phương án vận chuyển. Trong trường hợp cần thiết, doanh nghiệp có thể đàm phán lại với đối tác, khách hàng để đảm bảo các điều khoản về giao hàng trong thời gian tới không bị vi phạm.

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme) cho rằng khi rủi ro an ninh tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container sẽ đều tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào chi phí logistics như dệt may, da giày, nông sản...

Để có thể chủ động quản trị rủi ro địa chính trị, ông Mạc Quốc Anh, khuyến nghị các doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán, bảo hiểm và điều kiện giao hàng (Incoterms); đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một tuyến vận tải.

“Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần cân nhắc các công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá (hedging), đàm phán lại điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu và vận tải”, ông Quốc Anh nêu.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng khuyến nghị các doanh nghiệp cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang Israel,  Iran và khu vực Trung Đông gặp khó khăn. Về lâu dài, doanh nghiệp cần có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai.

Cùng với đó, trong quá trình đàm phán và ký kết hợp đồng mua bán, doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến các điều khoản liên quan đến logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm nhằm hạn chế rủi ro phát sinh...

Hoài Phong