Hiệp định RCEP và tác động đến chuỗi cung ứng tại Việt Nam

Với mục tiêu mở rộng và hội nhập kinh tế sâu rộng trong khu vực, tăng cường tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế công bằng, cũng như thúc đẩy hợp tác kinh tế. RCEP bao gồm 20 Chương, 17 Phụ lục và 54 lộ trình tiếp cận thị trường; phạm vi bao gồm thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, thương mại điện tử, quyền sở hữu trí tuệ, đầu tư, cạnh tranh, mua sắm chính phủ...

Trong đó nổi bật hai vấn đề quan trọng: Vấn đề thứ nhất liên quan đến việc các nỗ lực của RCEP nhằm tăng cường hội nhập kinh tế đi kèm với chi phí phức tạp tổng hợp do sự chồng chéo với các hiệp định khác trong khu vực. Nội dung thứ hai liên quan đến cách thức RCEP cân bằng giữa các mục tiêu thúc đẩy và phát triển đầu tư và quản lý quá trình nhạy cảm giải quyết các tranh chấp tiềm ẩn giữa các Bên ở các giai đoạn phát triển khác nhau.

Việc RCEP ký kết có thể tạo ra động lực có thể được khai thác cho những cải cách cần thiết của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).

Theo tìm hiểu, RCEP, khi được thực hiện đầy đủ, sẽ giảm thuế đối với hàng hóa giao dịch giữa các bên ký kết, tạo thuận lợi cho thương mại bằng cách hợp lý hóa và hợp nhất các quy tắc xuất xứ có trong các hiệp định khác giữa các bên của RCEP, đồng thời cung cấp các quy tắc điều chỉnh thương mại điện tử.  Sau khi được phê chuẩn và thực hiện, RCEP có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và cải thiện sự hội nhập trong khu vực, với tiềm năng tác động lan tỏa tích cực ra ngoài khu vực.

Hiệp định cũng thúc đẩy mục tiêu hội nhập kinh tế nói chung, RCEP làm tăng thêm một xu hướng có vấn đề là ngày càng phức tạp với một lớp khác trong mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) chồng chéo và các hiệp định đầu tư quốc tế song phương hoặc nhiều bên (IIA) . ASEAN đã có FTA với tất cả các Bên RCEP khác.

Nhận định về Hiệp định RCEP, TS Trần Toàn Thắng - Trưởng ban, Ban Dự báo Kinh tế ngành và doanh nghiệp – Trung tâm Thông tin và Dự báo kinh tế - xã hội Quốc gia – cho rằng: RCEP có vai trò quan trọng trong định hình các chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Nhận định này được làm rõ hơn tại báo cáo “Ảnh hướng của Hiệp định RCEP tới định hình chuỗi cung ứng ở Việt Nam” do NCIF và KAS.

Báo cáo cho rằng, do các FTA đã ký trước đó giữa nhiều nước thành viên, một số nhóm sản phẩm như linh kiện điện tử, dệt may giữa các quốc gia trong RCEP đã có mức thuế rất thấp, nên tác động thương mại của RCEP không nhiều. Tuy nhiên, thuế với một số mặt hàng Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng như: Dệt may, ô tô, một số sản phẩm điện tử được cắt giảm và việc áp dụng quy tắc xuất xứ thống nhất trong RCEP sẽ giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. Xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng vào Việt Nam đã diễn ra từ trước nhờ các FTA song phương hoặc trong khung khổ ASEAN+6 sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhờ RCEP. Dòng vốn FDI của Việt Nam cũng được kỳ vọng tăng lên khi các nhà đầu tư lớn trong khu vực đẩy mạnh chuyên môn hoá để phát triển chuỗi cung ứng.

RCEP cũng tạo ra cơ hội để Việt Nam cải thiện giá trị gia tăng và tăng năng suất, khắc phục tình trạng gia công hiện nay bằng cách: Thúc đẩy mở rộng thị trường, nâng cao hiệu quả kinh tế theo quy mô, thu hút đầu tư các ngành sản xuất thượng nguồn để cải thiện giá trị gia tăng và tăng năng suất lao động; tăng cường chuyên môn hoá vào các ngành mà Việt Nam đang có lợi thế, từ đó lôi kéo thêm nhiều FDI trong chuỗi cung ứng đến Việt Nam; giúp các doanh nghiệp trong nước tham gia nhiều hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu bằng cách tận dụng lợi thế về quy tắc xuất xứ trong RCEP, nâng cao tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan với các đối tác trong RCEP.

Hiệp định RCEP tác động lớn đến chuỗi cung ứng ngành điện tử, chuỗi cung ứng ngành sản xuất ô tô, chuỗi cung ứng ngành dệt, may mặc ở Việt Nam. Trong đó, trong lĩnh vực điện tử, TS Nguyễn Toàn Thắng cho rằng, các nước RCEP là đối tác cung cấp bộ phận, linh kiện điện tử lớn nhất của Việt Nam, chiếm tới 66% tổng giá trị nhập khẩu nhóm hàng này, nhờ vai trò của Trung Quốc và Hàn Quốc. Mặc dù khối lượng xuất khẩu là lớn, Việt Nam vẫn chỉ giới hạn ở vai trò là nhà tích hợp thành liên kiện hoặc tích hợp tác linh liện thành phẩm cuối cùng.

Mai Anh