Hành vi "né thuế" có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Từ ngày 1/6, một trong những bước đi quan trọng trong cải cách hệ thống thuế chính thức có hiệu lực là hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên thuộc nhóm cung cấp hàng hóa dịch vụ trực tiếp tới người tiêu dùng như cửa hàng tạp hóa, quán ăn, nhà hàng, khách sạn, trung tâm thương mại buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, theo quy định tại Nghị định 70/2025/NĐ-CP.

Đây được xem là biện pháp mạnh tay nhằm chấm dứt cơ chế thuế khoán, hình thức đã tồn tại suốt hàng chục năm, tạo ra nhiều kẽ hở trong quản lý và trở thành mảnh đất màu mỡ cho hành vi trốn thuế, gian lận thuế.

Tuy nhiên, trong quá trình chuyển đổi, một số hành vi lách luật và trốn thuế vẫn tiếp tục diễn ra, thậm chí lan truyền có hệ thống trên mạng xã hội.

Theo đó, trên các trang mạng xã hội xuất hiện thông tin rằng nhiều nhà hàng, quán ăn… chỉ nhận thanh toán bằng tiền mặt và từ chối mọi giao dịch qua ngân hàng nhằm “giấu” doanh thu. Nguyên nhân chính là do một số người nộp thuế vẫn tin rằng chỉ những khoản tiền chuyển khoản mới bị cơ quan thuế “để ý”, còn tiền mặt thì có thể “né” được kiểm soát.

Trước sự việc này, ngày 4/6, Chi cục Thuế khu vực I, Cục thuế đã có thư ngỏ gửi hộ gia đình, cá nhân có hoạt động sản xuất kinh doanh trên địa bàn TP Hà Nội và tỉnh Hoà Bình về việc một số cơ sở kinh doanh chỉ nhận tiền mặt nhằm "né thuế".

Cơ quan thuế nhấn mạnh, theo quy định của pháp luật thuế, doanh thu tính thuế giá trị gia tăng đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh là doanh thu bao gồm thuế (trường hợp thuộc diện chịu thuế) của toàn bộ tiền bán hàng, cung ứng dịch vụ mà hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được hưởng không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được tiền.

Hành vi treo biển "chỉ nhận tiền mặt" hoặc ghi nội dung chuyển khoản mập mờ như "trả tiền mượn", "tiền cafe", "tiền ship"… để cơ quan chức năng gặp khó khăn khi xác định doanh thu không làm giảm nghĩa vụ thuế, mà ngược lại có thể trở thành dấu hiệu nghi ngờ cho hành vi che giấu doanh thu.

Bên cạnh đó, một số trường hợp người bán yêu cầu thu thêm tiền của người mua nếu thanh toán bằng hình thức chuyển khoản không những ảnh hưởng đến quyền lợi của người mua mà còn là hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Do đó, cơ quan thuế đề nghị các hộ, cá nhân kinh doanh tìm hiểu quy định pháp luật, không nghe và làm theo những hành vi trái pháp luật như che dấu doanh thu, không minh bạch trong giao dịch kinh tế, thực hiện kê khai đúng và đầy đủ doanh thu khi bán hàng hoá dịch vụ.

Cơ quan thuế cũng khẳng định luôn sẵn sàng hỗ trợ và khuyến khích các hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi, phát triển lên doanh nghiệp đề được hưởng các chính sách ưu đãi về đầu tư kinh doanh và thuế theo Nghị quyết 198 về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.

"Đối với các trường hợp người nộp thuế cố tình che giấu doanh thu, kê khai thuế không trung thực, đầy đủ sẽ bị xử lý truy thu, ấn định thuế, xử phạt hành vi khai sai, trốn thuế hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự", Chi cục Thuế khu vực I nêu rõ.

Theo các chuyên gia, nghĩa vụ thuế được tính trên toàn bộ doanh thu phát sinh, bất kể là thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản. Chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu nhận định, nếu hộ kinh doanh cố tình chỉ nhận tiền mặt để né tránh kê khai thuế, họ khó có thể duy trì lâu dài, bởi cơ quan thuế ngày càng có đủ công cụ để phát hiện những dấu hiệu bất thường trong doanh thu. Khi xác định được hành vi cố ý che giấu doanh thu nhằm trốn thuế, cơ quan chức năng không chỉ truy thu, xử phạt hành chính mà còn có thể khởi tố hình sự, vì đây là hành vi vi phạm có tổ chức, không thể xem là sơ suất.

Bên cạnh đó, không ít người nộp thuế còn lầm tưởng rằng nếu nội dung chuyển khoản không nhắc đến “mua hàng” hay “thanh toán”, cơ quan thuế sẽ không biết khoản tiền đó là doanh thu. Tuy nhiên, dù nội dung giao dịch có thay đổi thế nào đi nữa, dòng tiền đó vẫn bị coi là thu nhập từ hoạt động kinh doanh. Ngành thuế và các cơ quan chức năng có đủ nghiệp vụ để xác minh, đối chiếu thông tin và nếu người nộp thuế không chứng minh được nguồn gốc rõ ràng, họ sẽ bị nghi ngờ trốn thuế.

Các chuyên gia cho rằng, người nộp thuế, hộ kinh doanh cần xác định mục tiêu lâu dài, chủ động tìm hiểu pháp luật thuế và hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ. Nếu không, họ sẽ đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh sau này.

Tuấn Kiệt