Hành trình từ “người Việt tin hàng Việt” đến “thế giới tin hàng Việt”

Người Việt bắt đầu kể câu chuyện riêng

Có một thời, nhiều người Việt bước vào siêu thị thường có thói quen nhìn nhãn mác nước ngoài trước tiên. Không phải vì quay lưng với sản phẩm trong nước, mà bởi trong sâu thẳm tâm lý của một xã hội đi qua chiến tranh, thiếu thốn kéo dài, “hàng ngoại” từng được mặc định như biểu tượng của chất lượng và sự hiện đại.

Khi ấy, hàng Việt không chỉ đối mặt với bài toán thị trường, mà còn đối mặt với một “chiếc neo tâm lý”. Một thứ định kiến vô hình nhưng dai dẳng: hàng Việt khó có thể tốt bằng hàng ngoại.

Bởi vậy, cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” ra đời không đơn thuần là một chương trình kích cầu tiêu dùng. Ẩn sâu phía sau là hành trình khôi phục niềm tin dân tộc trong kinh tế. Không chỉ bán một sản phẩm, mà khơi dậy niềm tự hào về năng lực làm ra sản phẩm của chính người Việt.

Nhưng nhìn lại chặng đường ấy, có lẽ điều đáng quý nhất không nằm ở chuyện “ưu tiên dùng”, mà là hành trình chuyển biến trong nhận thức của doanh nghiệp Việt. Bởi vì niềm tin không thể được kêu gọi mãi bằng khẩu hiệu. Niềm tin chỉ bền vững khi được xây bằng chất lượng, sự tử tế và lòng tự trọng nghề nghiệp.

Đó là lý do nhiều doanh nghiệp Việt đã đi qua một cuộc “chuyển hóa” âm thầm nhưng sâu sắc. Từ chỗ cạnh tranh bằng giá rẻ, bằng số lượng, bằng lợi thế lao động, dần chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, bằng câu chuyện thương hiệu, bằng trách nhiệm xã hội và giá trị văn hóa.

Ngày hôm nay, nhiều sản phẩm Việt không còn đứng nép mình trên kệ hàng nội địa. Cà phê Việt xuất hiện ở những chuỗi cửa hàng quốc tế. Gạo Việt từng bước định danh trên thị trường cao cấp. Trái cây Việt đi vào những thị trường khó tính. Thủy sản Việt có mặt trên bàn ăn toàn cầu. Những thương hiệu thời trang, công nghệ, thực phẩm chế biến của người Việt bắt đầu kể câu chuyện riêng của mình với thế giới.

Đó không còn là hành trình “xin được mua”, mà là hành trình “được lựa chọn”.  Nhưng để đi từ “người Việt tin hàng Việt” đến “thế giới tin vào hàng Việt”, có lẽ cần nhiều hơn những chiến dịch quảng bá. Đó là hành trình nâng cấp cả một hệ sinh thái quốc gia.

Một sản phẩm không thể mạnh nếu đứng trên một nền sản xuất manh mún. Một thương hiệu không thể bền nếu thiếu nền tảng văn hóa doanh nghiệp. Một quốc gia không thể xây dựng niềm tin toàn cầu nếu còn tồn tại hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại và tư duy làm ăn chụp giật.

Đi tìm vị thế quốc gia

Thế giới ngày nay không chỉ mua một món hàng. Họ mua cả hệ giá trị phía sau món hàng ấy.

Một trái xoài không còn đơn thuần là trái xoài. Người tiêu dùng muốn biết nó đến từ đâu, ai trồng, canh tác ra sao, có tôn trọng môi trường hay không. Một hạt gạo không chỉ được định giá bằng cân nặng, mà bằng câu chuyện văn hóa, bằng trách nhiệm với đất đai, nguồn nước và sức khỏe cộng đồng.

Đó là lúc khái niệm “Made in Vietnam” không còn chỉ là nơi sản xuất, mà phải trở thành biểu tượng của chất lượng, sự tin cậy và tính nhân văn.

Nhìn ra thế giới, Nhật Bản từng xây dựng niềm tin bằng tinh thần kỷ luật và sự tỉ mỉ. Đức tạo dựng uy tín bằng độ chính xác. Hàn Quốc đi lên bằng chiến lược văn hóa và đổi mới sáng tạo. Ý nổi tiếng nhờ thiết kế và nghệ thuật sống. Mỗi quốc gia đều cố gắng biến sản phẩm thành “đại sứ văn hóa”.

Việt Nam rồi cũng sẽ đi theo con đường ấy. Chúng ta không thể mãi bán nông sản như bán nguyên liệu vô danh, không thể để những sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương bước ra thế giới mà thiếu câu chuyện thương hiệu. Chúng ta cũng không thể chỉ cạnh tranh bằng giá thấp trong khi thế giới ngày càng coi trọng tiêu chuẩn xanh, kinh tế tuần hoàn, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội.

Có lẽ, đã đến lúc doanh nghiệp Việt cần chuyển từ tư duy “bán cái mình có” sang “kiến tạo giá trị mà thị trường cần”; từ tư duy gia công sang tư duy sáng tạo; từ tư duy thương mại ngắn hạn sang tư duy xây dựng danh tiếng quốc gia. Và ở đây, vai trò của cộng đồng trở nên rất quan trọng.

Một thương hiệu quốc gia không thể được xây dựng chỉ bởi vài doanh nghiệp lớn. Đó phải là hành trình của cả xã hội: Người nông dân làm ra sản phẩm tử tế, doanh nghiệp giữ chữ tín, nhà khoa học đồng hành đổi mới sáng tạo, báo chí lan tỏa những giá trị tích cực, cơ quan quản lý bảo vệ môi trường kinh doanh minh bạch, người tiêu dùng biết trân trọng sản phẩm chất lượng.

Nói cách khác, niềm tin toàn cầu không được xây dựng bằng quảng cáo, mà bằng văn hóa sản xuất của cả một quốc gia.

Có một chi tiết thú vị, nhiều quốc gia phát triển thường bắt đầu hành trình chinh phục thế giới từ việc chinh phục chính người dân của mình. Khi người dân nội địa tự hào sử dụng sản phẩm trong nước, đó chính là “giấy chứng nhận niềm tin” đầu tiên.

Người Nhật tin hàng Nhật. Người Hàn tin hàng Hàn. Người Đức tự hào về kỹ nghệ Đức. Việt Nam cũng đang đi trên hành trình ấy. Nhưng chặng đường phía trước có lẽ không chỉ dừng ở “người Việt ưu tiên dùng hàng Việt”, mà cần tiến xa hơn: người Việt cùng nhau nâng tầm hàng Việt. Bởi “ưu tiên” đôi khi vẫn mang sắc thái của tình cảm, còn “tin tưởng” là kết quả của chất lượng thật sự.

Và khi thế giới bắt đầu tin vào hàng Việt, điều đó không chỉ mang ý nghĩa xuất khẩu hay tăng trưởng kinh tế. Đó còn là dấu hiệu cho thấy năng lực sáng tạo, bản lĩnh và lòng tự trọng của người Việt đã trưởng thành hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Một ngày nào đó, khi một sản phẩm mang dòng chữ “Made in Vietnam” được lựa chọn không phải vì rẻ hơn, mà vì tốt hơn, tử tế hơn, bền vững hơn và giàu bản sắc hơn, lúc ấy hành trình của hàng Việt mới thật sự bước sang một chương mới.

Đó không chỉ là hành trình của doanh nghiệp. Đó là hành trình đi tìm vị thế của một quốc gia trong lòng thế giới.

Nguyên Phó chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan