Hàng hóa rủi ro cao phải có mã truy xuất nguồn gốc để lưu thông

Theo quy định mới, lộ trình thực hiện việc truy xuất nguồn gốc được chia làm hai giai đoạn chính: Từ ngày 1/7/2026, thương nhân bắt đầu thực hiện đăng ký tài khoản, nhận mã định danh và xác thực thông tin sản phẩm trên hệ thống. Từ ngày 1/1/2027, việc truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện đầy đủ và bắt buộc đối với các sản phẩm, hàng hóa thuộc diện áp dụng trước khi đưa ra lưu thông.

Đối với các doanh nghiệp thành lập mới hoặc bắt đầu hoạt động sau ngày 1/1/2027, quy định này phải được tuân thủ ngay từ khi bắt đầu kinh doanh.

Thông tư 31 tập trung vào các mặt hàng có yếu tố rủi ro lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và an toàn của người tiêu dùng. Hiện nay, phạm vi quản lý của Bộ Công Thương xác định 3 nhóm rủi ro cao chính bao gồm: Thực phẩm; hóa chất và sản phẩm chứa hóa chất; vật liệu nổ công nghiệp. Việc khoanh vùng này được đánh giá là một bước "cải cách hành chính" quan trọng, thay thế cho quy định cũ (Thông tư 11) vốn áp dụng dàn trải cho tất cả hàng hóa, gây tốn kém chi phí và thời gian cho doanh nghiệp sản xuất các mặt hàng đơn giản.

Để hỗ trợ doanh nghiệp và người tiêu dùng, Bộ Công Thương vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tập trung tại địa chỉ verigoods.vn. Thông qua hệ thống này, người tiêu dùng có thể tra cứu miễn phí các thông tin như: tên sản phẩm, hình ảnh, đơn vị sản xuất, số lô, hạn sử dụng và các tiêu chuẩn chất lượng áp dụng. Tính đến hết tháng 5/2026, hệ thống VeriGoods đã xác thực hơn 1 triệu mã sản phẩm, tạo nền tảng dữ liệu vững chắc cho lộ trình áp dụng chính thức.

Doanh nghiệp có trách nhiệm định danh và khai báo dữ liệu chính xác trên hệ thống trước khi đưa hàng ra thị trường. Với hàng hóa nhập khẩu, cần bổ sung thông tin về đơn vị nhập khẩu và nhà phân phối chính thức. Các sản phẩm không thuộc diện bắt buộc nhưng tham gia truy xuất nguồn gốc tự nguyện sẽ được gắn "tích xanh" trên bao bì và các nền tảng thương mại điện tử để tăng uy tín.

Bộ Công Thương sẽ giám sát chặt chẽ và có quyền tạm dừng hiệu lực mã truy xuất hoặc hủy xác nhận thông tin nếu phát hiện doanh nghiệp cung cấp dữ liệu không trung thực, làm sai lệch bản chất sản phẩm.

Theo đánh giá của chuyên gia thương mại, thạc sĩ Nguyễn Lý Trường An, Thông tư 31 là bước điều chỉnh phù hợp, thể hiện cách tiếp cận quản lý theo mức độ rủi ro thay vì áp dụng dàn trải đối với tất cả các nhóm hàng hóa. "Việc tập trung yêu cầu truy xuất nguồn gốc đối với những mặt hàng có nguy cơ cao sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp", ông Trường An nhấn mạnh.

Tuy vậy ông lưu ý, thách thức trong thời gian tới là việc Bộ Công thương phải xây dựng và ban hành danh mục hàng hóa thuộc nhóm rủi ro cao. Quản lý của Bộ Công thương có 3 nhóm rủi ro cao gồm: thực phẩm; hóa chất và sản phẩm chứa hóa chất; vật liệu nổ công nghiệp. Danh mục này có thể dựa vào mã HS của sản phẩm và mô tả chi tiết từng sản phẩm.

Quan trọng là mô tả sản phẩm, hàng hóa và danh mục lên đến hàng trăm loại. Nó sẽ không còn là danh mục hàng hóa thuộc nhóm 2 nữa mà là nhóm rủi ro. Với hàng nhập khẩu, các mặt hàng về hóa chất, tiền hóa chất, dễ cháy nổ… phải được nhà nhập khẩu khai báo đầy đủ, chi tiết trên hệ thống.

"Việc xác định hàng hóa rủi ro cao nên dựa trên nhiều tiêu chí, như mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe và an toàn của người tiêu dùng; nguy cơ gian lận thương mại, hàng giả, hàng kém chất lượng; tính phức tạp của chuỗi cung ứng; tần suất xảy ra vi phạm trong thực tế; cũng như tác động kinh tế - xã hội nếu xảy ra sự cố. Những mặt hàng liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm hoặc quyền lợi người tiêu dùng cần được ưu tiên xem xét", ông Trường An nêu quan điểm và kỳ vọng danh mục cần được xây dựng trên cơ sở khoa học, minh bạch và có sự tham vấn rộng rãi từ các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và chuyên gia.

Đồng quan điểm, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực - thực phẩm TP.HCM (FFA) cũng băn khoăn việc áp dụng danh mục hàng hóa nào rủi ro, rủi ro thế nào, cần được xem xét khoa học, cởi mở theo hướng chung của thị trường toàn cầu.

"Chúng tôi kỳ vọng danh mục hàng hóa rủi ro cao cần được xác định dựa trên các tiêu chí cụ thể, có căn cứ khoa học và thực tiễn, tránh tình trạng mở rộng quá mức phạm vi áp dụng, làm phát sinh thêm chi phí và thủ tục cho doanh nghiệp", bà nhấn mạnh và mong muốn các hiệp hội ngành hàng liên quan mặt hàng "rủi ro cao" sẽ được tham gia ý kiến để chính sách tiến bộ có thể bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vừa tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp.

Hiện nay, cùng với Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đang đẩy nhanh tiến độ để vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc quốc gia từ ngày 1/7/2026, hướng tới sự minh bạch hoàn toàn cho chuỗi giá trị hàng hóa Việt Nam.

Minh Phương