Hải Phòng: Phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội trong tình hình mới

Những kết quả đã đạt được

Tại buổi làm việc với Ủy ban Quốc gia về phòng, chống AIDS và phòng chống tệ nạn ma túy, mại dâm vào cuối tháng 9/2018 vừa qua, UBND TP Hải Phòng đã sơ bộ tổng kết công tác phòng, chống HIV/AIDS, ma túy, mại dâm trên địa bàn thành phố năm 2018 với nhiều kết quả khả quan.

Tính đến tháng 6/2018, toàn thành phố đã có hồ sơ quản lý của 6.457 người nghiện ma túy. Tình hình buôn bán, vận chuyển ma túy từ các tuyến, địa bàn trọng điểm về Hải Phòng đã được kiềm chế, các tụ điểm mua bán, tổ chức sử dụng ma túy giảm cả về quy mô, tính chất.

Số người nhiễm HIV tiếp tục giảm qua từng năm, 6 tháng đầu năm 2018, số người mới nhiễm HIV là 114 trường hợp (giảm 27 ca so với cùng kỳ năm 2017) hiện tổng số người nhiễm HIV trên toàn thành phố còn 7.678 người. Hoạt động tệ nạn mại dâm cơ bản đã được kiềm chế.

Trong công tác quản lý, UBND TP đã liên tục có những chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, tham gia trong công tác phòng, chống HIV/AIDS, ma túy, mại dâm, đến từng thôn xóm, phường xã, trường học, trở thành phong trào sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân, cùng những chế độ hỗ trợ thiết thực, động viên, tái hòa nhập đối với các đối tượng sau cai nghiện ma túy, mại dâm,  AIDS… góp phần không nhỏ ổn định trật tự an toàn xã hội trên toàn thành phố.

Tuy nhiên với xu thế hội nhập toàn cầu, công tác phòng, chống HIV/ AIDS và tệ nạn ma túy, mại dâm của Hải Phòng cũng đang gặp không ít thách thức, khó khăn trong tình hình mới.

Những vấn đề mới trong phòng chống tệ nạn ma túy

Theo thống kê mới nhất, mỗi năm có gần 100 loại ma túy mới thâm nhập vào thị trường Việt Nam. Cụ thể, năm 2015, danh sách các chất và tiền chất ma túy là 292 loại, đến nay con số này đã tăng lên 559 loại. Nghiêm trọng hơn những viên thuốc lắc thế hệ mới không chỉ chứa một chất gây nghiện đơn thuần, mà còn pha trộn nhiều hóa chất công nghiệp nhằm tăng khả năng gây ảo giác cho người sử dụng, kèm với đó là nguy cơ bị ngộ độc nặng, có thể dẫn đến tử vong tại chỗ (ví dụ đau lòng điển hình gần đây nhất, là vụ 7 người tử vong tại lễ hội âm nhạc ở Công viên hồ Tây (Hà Nội) đều dương tính với ma túy tổng hợp).

Hải Phòng cũng là một thị trường lớn với các đối tượng kinh doanh những sản phẩm chết người đó, đòi hỏi các cấp quản lý chuyên trách của thành phố cần nhanh chóng triển khai công tác khảo sát, đánh giá chính xác thực trạng để đưa ra giải pháp phòng chống hiệu quả đối với ma túy nói chung và ma túy thế hệ mới nói riêng.

Trong công tác điều trị cai nghiện ma túy, hiện Hải Phòng cơ bản đang thực hiện cai nghiện tại 16 cơ sở sử dụng “phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone”, 01 trung tâm cai nghiện tại cộng đồng và 03 cơ sở cai nghiện tập trung. Tuy nhiên, “phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone” và trung tâm cai nghiện tại cộng đồng chỉ có tác dụng với những đối tượng sử dụng các chất gây nghiện truyền thống, hầu như không có tác dụng điều trị đối với hàng trăm loại ma túy tổng hợp khác, thậm chí có những người nằm trong chương trình điều trị Methadone rồi nhưng cũng vẫn sử dụng ma túy tổng hợp. Đặc biệt, số lượng những người này lại chủ yếu rơi vào độ tuổi lao động trẻ, cùng với đó là chi phí điều trị cũng tăng lên, do đối tượng sử dụng ma túy tổng hợp chỉ có thể cai nghiện tại các cơ sở tập trung bắt buộc.

Có thể thấy rằng để công tác cai nghiện đạt hiệu quả, việc nắm chắc, phân loại rõ giữa các đối tượng sử dụng chất gây nghiện truyền thống với các đối tượng sự dụng ma túy tổng hợp là một trong những giải pháp cần phải được sớm triển khai thực hiện, để đưa ra quyết định chính xác nhất giữa cai nghiện “điều trị thay thế bằng Methadone” và cai nghiện bắt buộc.   

Ma túy tổng hợp làm thay đổi hình thái nhiễm HIV/AIDS và mại dâm

Theo báo cáo mới nhất của UBND TP Hải Phòng, số người nhiễm HIV trên địa bàn thành phố tiếp tục giảm qua từng năm. Tuy nhiên, đối tượng nhiễm HIV có xu hướng trẻ hóa, lây nhiễm HIV do quan hệ tình dục không an toàn đang ở mức cao và có chiều hướng gia tăng. Thực trạng trên có thể lý giải cơ bản như sau.

Hiện tại, những đối tượng buôn bán các loại ma túy tổng hợp chủ yếu nhắm tới giới trẻ, còn thiếu kỹ năng sống, ham vui, dễ bị lôi kéo. Thậm chí, nhiều người nghĩ, chỉ hút, hít ma túy thôi thì không sợ lây nhiễm HIV. Nhưng khi nghiện, người ta phải tăng liều dùng thì mới có cảm giác phê, vì thế mà sau khi hút, hít sẽ nhanh chóng dẫn tới chích, tiếp theo là dùng chung bơm kim tiêm với người nhiễm HIV, và đó chính nguyên nhân lớn nhất dẫn đến thực trạng đối tượng nhiễm HIV tại Hải Phòng có xu hướng trẻ hóa, với trên 80% nằm trong độ tuổi lao động sung sức nhất (từ 20 - 39 tuổi).   

Việc sử dụng ma túy tổng hợp cũng liên quan trực tiếp tới nạn mại dâm, là yếu tố khiến tỷ lệ nhiễm HIV qua quan hệ tình dục chiếm tới hơn 50% trong tổng số các ca lây nhiễm, và đang có chiều gia tăng tại Hải Phòng, nguyên nhân chính là do ma túy tổng hợp thường tạo kích thích ham muốn quan hệ rất lớn, gần 100% đối tượng dùng thuốc lắc đều đã quan hệ tình dục từ rất sớm, đồng thời khi đã phê thuốc họ không kiểm soát được hành vi, dễ dàng quan hệ tình dục mà không có biện pháp bảo vệ.

Ngoài ra, Hải Phòng cũng cần đặc biệt lưu ý tới thực trạng quan hệ tình dục đồng giới nam đang có xu hướng tăng trên toàn quốc, những nghiên cứu mới đây cho thấy, đối tượng quan hệ tình dục đồng giới nam có nguy cơ nhiễm HIV cao gấp 19 lần và nữ chuyển giới nguy cơ nhiễm HIV cao gấp 49 lần so với bình thường.

Trên thực tế, quan hệ tình dục đồng giới nam và người chuyển giới không phải là vấn đề mới trong y học giới tính. Tuy nhiên, hiện tại ở Việt Nam đây vẫn là nhóm thiểu số, đang bị xã hội kỳ thị và phân biệt đối xử khá nặng nề, điều này cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng. Do vậy Hải Phòng cũng cần phải kịp thời có những giải pháp, điều tra, tuyên truyền, hướng dẫn an toàn tình dục cho những nhóm đối tượng nêu trên.

Là một thành phố đang tăng tốc phát triển kinh tế ấn tượng, nên môi trường tiếp cận văn hóa, xã hội với toàn cầu của Hải Phòng cũng rất sâu rộng, thu hút rất nhiều nguồn nhân lực đa dạng, đủ các trình độ, nhận thức, giới tính, đến từ mọi miền gồm cả người nước ngoài. Điều này một mặt tạo nên sự sôi động, hình thành đô thị lớn văn minh hiện đại song ở mặt còn lại là sự du nhập nhiều tệ nạn xã hội mới.

Đó là một thực tế mà tất cả các thành phố đang phát triển như Hải Phòng đều phải trực tiếp đối diện, cần sự đầu tư lớn, thiết thực và tâm huyết của tất cả các cấp các ngành từ Trung ương tới địa phương trong công tác phòng, chống HIV/ AIDS và tệ nạn ma túy mại dâm - đảm bảo xây dựng Hải Phòng thực sự trở thành thành phố đầu tàu kinh tế Bắc Bộ - an toàn - văn minh.

Quốc Cường