Hà Tĩnh: Độc đáo những cổ vật bằng đá tại đền Gôi Vị
(THPL) - Những cổ vật bằng đá được lưu giữ tại đền Gôi Vị thuộc xã Sơn Hoà ,huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã An Hoà Thịnh) có niên đại đầu thế kỷ XVIII, được các nhà nghiên cứu văn hoá đánh giá thuộc nhóm quý hiếm trên địa bàn Hà Tĩnh. Chúng đều liên quan đến 4 vị phúc thần thuộc dòng họ Đinh Nho (Đệ tam Giáp đồng tiến sĩ Đinh Nho Công, Đệ nhị Giáp tiến sĩ Đinh Nho Hoàn, Tổng binh lương Nghĩa hầu Đinh Nho Côn và bà tiết phụ Phan Thị Viên, vợ thứ của tiến sĩ Đinh Nho Hoàn).
Khánh đá Mặc Trai do Đinh Nho Hoàn soạn khắc vào năm Nhâm Thìn (1712). Mặt khánh có bài minh bằng chữ Hán với nội dung "Phàm mọi vật ở trạng thái yên tĩnh thì câm lặng nhưng gõ vào lại kêu, âm thanh phát ra mỗi vật mỗi khác. Âm thanh của khánh trong trẻo, có tiết tấu, tựa như có cái cao thượng của con người. Vì yêu thích những âm thanh ấy nên mới làm khánh Mặc Trai treo ở phía trái Am để tăng thêm ý chí”.
Bia thứ nhất (bên trái) khắc dựng năm Kỷ Sửu (1709), nội dung do ông Đinh Nho Hoàn soạn khi ông làm Đốc trấn Cao Bình (Cao Bằng) về quê để "huân mộc trùng tu" (trai giới tắm gội đứng ra trùng tu); bia thứ hai (bên phải), làm vào năm Nhâm Thìn (1712), khi ông giữ chức Thượng bảo Tự khanh và giao cho người vợ cả (bà Lê Thị Vệ) khắc dựng, ghi lại các thửa ruộng mà ông mua của người trong thôn để cúng cho dòng họ và thôn Gôi Vị lo việc hương khói, tế lễ; bia thứ ba (chính giữa) ghi về gia cảnh, việc học hành khoa bảng, chốn quan trường, dựng vào năm Mậu Tý (1708), nội dung lược dịch như sau " ... lọt lòng 12 người con, tôi là con thứ. Khoa thi Hội năm Canh Thìn (1700), tôi 30 tuổi, đậu Đệ nhị giáp tiến sĩ, tháng 8 năm Nhâm Ngọ (1702) được bổ làm Sơn Tây xứ, tháng 7 năm Giáp Thân (1704) được bổ làm Đốc trấn Cao Bằng ... vậy xin được khắc vào bia đá từ năm Vĩnh Thịnh thứ 4 (1780). Về sau, con cháu khắc vào bia các nội dung do ông soạn thảo trước đó như về quê lo việc nhà, lập người kế tự, dựng am...cùng bài răn dạy con cháu "Trung hiếu, chất phác hiền lành, khi tiến thân thì thành kẻ sĩ có nghĩa khí, khi lui về thì người làm ruộng lương thiện. Những kẻ kiêu ngạo ham hố, những kẻ coi thường bề trên, những kẻ hay tranh giành kiện tụng, những kẻ hay cờ bạc thì không thể đến với am này". Con cháu cũng ghi lại việc ông đi sứ năm Vĩnh Thịnh thứ 11 (1715) cùng việc vua ban 2 bài ngự thi quốc âm.
Bia đá: Ảnh Bách Khoa
Voi đá đền Gôi Vị.: Ảnh: Bách Khoa
Người con dâu của tiến sĩ Đinh Nho Công, sử chép: Thời Lê ở xã An Ấp có người thiếp yêu của Hoàng Giáp Đinh Nho Hoàn là bà Phan Thị Viên có dung mạo trong trắng trang nghiêm, giỏi âm luật, thông thuộc văn chương. Năm 15 tuổi, Đinh Nho Hoàn cưới làm thiếp, mới vừa hai năm tình sâu chưa báo đáp thì một ngày Đinh Nho Hoàn vâng mệnh đi sứ Bắc quốc, nàng theo tiễn và nguyện lấy chữ trinh giữ đạo làm vợ, khi chia tay ông tặng nàng một tấm áo lụa. Ông bị trọng bệnh và qua đời trên đường đi sứ, khi đưa linh cữu ông về quê nhà, nàng dùng chiếc áo lụa ông biếu năm xưa mà tuẫn tiết. Vua Lê cảm phục trước sự thủy chung của bà nên đã cho lập đền thờ bà, phong là phúc thần và ban bảng vàng “Tiết phụ môn”.
4 vị phúc thần dòng họ Đinh Nho
Chính sử ghi: Đinh Nho Công (1637-1695), đỗ Đệ tam Giáp đồng tiến sĩ năm Canh Tuất (1670), niên hiệu Cảnh Trị thứ 8, đời vua Lê Huyền Tông. Từng giữ chức Tham chính xứ Sơn Nam, sau về kinh giữ chức Thiêm đô ngự sử. Khi qua đời được nhà vua phong “Anh nghị Đại Vương, dưới triều Nguyễn được gia tặng "Đoan túc dực bảo trung hưng phúc thần”.
Đinh Nho Hoàn (1671-1715), là con trai thứ ba của Đinh Nho Công, có tự Tồn Phác, hiệu Mặc Trai, đậu Đệ nhị Giáp tiến sĩ năm Canh Thìn (1700), niên hiệu Chính Hòa thứ 21, đời vua Lê Hy Tông. Ông đảm nhận các chức quan như Hậu bổ hàn lâm viện, Tham chính xứ Sơn Tây, Đốc trấn phủ Cao Bình (Cao Bằng), Hữu Thị lang Bộ công, Thượng bảo tự khanh. Năm Ất Mùi, Vĩnh Thịnh thứ 11 (1715), ông được cử làm Phó sứ sang triều cống nhà Thanh (Trung Quốc), trên đường đi bị trọng bệnh mất, được truy tặng Lại bộ Tả Thị lang (hàm Chánh tam phẩm), tấn phong “Đắc Đạt Đại Vương” và Triều Nguyễn gia phong “Tuấn hưng lượng trực Đoan túc dực Bảo Trung hưng Phúc Thần”.
Người con trai thứ sáu của tiến sĩ Đinh Nho Công là Tổng binh hương nghĩa hầu Đinh Nho Côn (?-?). Ông làm tri huyện phủ La Sơn, quản quân đốc lĩnh ở Đông Thành, Lương Sơn. Sau khi mất được nhà vua truy phong “Đoan túc dực Bảo Trung hưng Phúc Thần".
Những cổ vật độc đáo trên đã có tuổi đời gần 300 năm, qua bao đổi thay của lịch sử luôn được các thế hệ người dân cũng như con cháu dòng họ Đinh Nho trân trọng bảo tồn, đến nay vẫn còn nguyên tác. Qua quá trình tìm hiểu, các nhà nghiên cứu di sản văn hoá đánh giá những cổ vật độc đáo tại đền Gôi Vị là một trong những bộ sưu tập cổ vật quý hiếm trên địa bàn Hà Tĩnh.
Bách Khoa - Thanh Liên
Tin khác
BIDV được vinh danh trong Top 50 Thương hiệu dẫn đầu Việt Nam
Dự báo thời tiết hôm nay 16/11: Bắc Bộ ngày nắng, lạnh về đêm và sáng sớm
Mã hóa tài sản thực mở hướng huy động vốn mới cho bất động sản
Lễ cưới tập thể mở màn Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tại Nghệ An
Bất động sản tuần qua: Dự án lớn khởi công, thị trường đón nguồn cung mới
Hà Nội miễn phí vé xe buýt, đường sắt đô thị cho hai nhóm đối tượng từ 15/11
Lịch chi tiết các kỳ nghỉ lễ, Tết trong năm 2027
(THPL) - Theo quy định hiện hành, trong năm 2027, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động có 6 kỳ nghỉ lễ, Tết, với tổng cộng 22 ngày...15/11/2026 15:12:15Thủ tướng Lê Minh Hưng dự lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN 49
(THPL) - Sáng 15/11, tại Manila, Philippines, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và lãnh đạo các nước, tổ chức quốc tế dự lễ khai mạc Hội...15/11/2026 14:56:55Bổ sung quy định về triển lãm trên không gian mạng
(THPL) - Nghị định số 410/2026/NĐ-CP bổ sung quy định về điều kiện tổ chức và thẩm quyền cấp phép triển lãm trên không gian mạng. Theo...15/11/2026 10:51:59Giá xăng dầu hôm nay 15/11: Giá dầu thế giới giảm khoảng 2% trong tuần
(THPL) - Giá xăng dầu hôm nay 15/11, thị trường trong nước tiếp tục áp dụng mức giá giảm từ kỳ điều hành ngày 12/11. Xăng E5 RON92 còn 19.399...15/11/2026 10:37:39